1426-5915 Bocznice kolejowe w systemie transportowym – przykład województwa dolnośląskiego Railway sidings in the transport system – the example of the Lower Silesian Province Smolarski Mateusz author Tomczak Przemysław author Jóźwicki Grzegorz author Komocka Julia author Uniwersytet Wrocławski Correspondence to: Mateusz Smolarski mateusz.smolarski@uwr.edu.pl Correspondence to: Przemysław Tomczak przemyslaw.tomczak@uwr.edu.pl Correspondence to: Grzegorz Jóźwicki Correspondence to: Julia Komocka 24 10 2025 27 (2) 2024 86 104 Copyright © 2025 2025 Kolejowy transport towarowy odgrywa istotną rolę w przewozie ładunków, zarówno w skali krajowej, jak i międzynarodowej. Rośnie znaczenie masowych przewozów towarowych (w tym kontenerowych) w kontekście tranzytowej pozycji Polski w międzynarodowych korytarzach transportowych. Ważnym elementem w ramach całego systemu transportu towarowego jest również infrastruktura bocznic kolejowych. W przypadku wielu zakładów przemysłowych (również tych związanych z górnictwem) zdecydowana wielkość wolumenu produktów jest transportowana z wykorzystaniem kolei. W związku z tym istotna pozostaje ocena stanu zagospodarowania i funkcjonowania bocznic kolejowych. W opracowaniu podjęto rozważania na temat funkcjonowania bocznic kolejowych w systemie transportu kolejowego na Dolnym Śląsku. Województwo dolnośląskie charakteryzuje się m.in. jedną z największych gęstości infrastruktury torowej oraz licznymi zakładami związanymi z wydobyciem surowców skalnych, które są transportowane koleją. W ostatnich latach zauważa się tendencję wzrostową co do wykorzystania kolei w transporcie towarowym. W badaniu podjęto próbę inwentaryzacji czynnych i nieczynnych bocznic kolejowych, która obejmowała kategoryzację tego typu infrastruktury z uwzględnieniem pełnionej funkcji i rodzaju transportowanego towaru. Zasadniczo zakres czasowy opracowania odnosi się do stanu aktualnego (2025), to jednak w niektórych przypadkach autorzy zwrócili uwagę na sposób użytkowania bocznic w latach ubiegłych. W odniesieniu do wybranych przykładów przedstawiono dobre oraz złe praktyki w zakresie wykorzystania bocznic. Szczególną uwagę zwrócono na tego typu obiekty infrastrukturalne, które powstały w ostatnich latach. Inwentaryzacja bocznic kolejowych została przeprowadzona w oparciu o dostępne materiały kartograficzne, oficjalne materiały PKP Polskich Linii Kolejowych oraz w wybranych przypadkach o inwentaryzację terenową. 1 Banaszczyk T., Król M., 2008, Dostęp do infrastruktury transportu kolejowego w Polsce. Założenia i praktyka, Problemy Zarządzania, 6, 1(19), 55-72. 2 Barcik J., Czech P., 2014, Transport kolejowy wojsk obcych na terytorium RP w świetle prawa międzynarodowego, Logistyka, 3, 353-359. 3 Bocheński T., 2014, Przemiany towarowego transportu kole­jowego w Polsce na przełomie XX i XXI wieku, rozprawa doktorska, Wydział Oceanografii i Geografii, Uniwersytet Gdański. 4 Bocheński T., 2016a, Dostęp wybranych miast w Polsce do kolei, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 19(4), 62-71. 5 Bocheński T., 2016b, Przemiany towarowego transportu ko­lejowego w Polsce na przełomie XX i XXI wieku, Rozprawy i Studia, t. (MXII) 938, Wydawnictwo Naukowe Uniwer­sytetu Szczecińskiego, Szczecin. 6 Bocheński T., 2023, Natężenie i struktura ruchu pociągów na sieci kolejowej w Polsce oraz jej przemiany w latach 2010-2020, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 26(2), 24-40. 7 Gawlik L., Kryzia D., Uberman R., 2013, Analiza i ocena moż­liwości wywozu kruszyw łamanych z regionu dolnoślą­skiego i świętokrzyskiego do północno-wschodnich regionów kraju, Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, 84, 37-56. 8 Groblewski K., 2009, Infrastruktura kolejowa – stan obecny oraz zagrożenia dla jej rozwoju, Technika Transportu Szynowego, 7-8, 8-11. 9 Guszczak B., 2016, Szanse i zagrożenia w transporcie inter­modalnym, Autobusy: Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 17, 12, 1769-1772. 10 Jabłoński A., Jabłoński M., 2020, Mechanizmy efektywnego zarządzania bocznicami kolejowymi, Wydawnictwo Ce­DeWu, Warszawa. 11 Jarecki S.A., Majewski J., 2025, Towary na tory, Wydawnictwo Adam Marszałek, Warszawa. 12 Kornaszewski M., Ciszak P., Zielaskiewicz H., 2020, Bocznice kolejowe jako generator ładunków w świetle uregulowań prawnych, Przegląd Komunikacyjny, 75. 13 Koziarski S., 2017, Kierunki modernizacji sieci kolejowej w Pol­sce, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 20(3), 7-30. 14 Kozłowska A., 2021, Regulacje w zakresie udostępniania bocznicy kolejowej, Urząd Transportu Kolejowego, https://utk.gov.pl/download/1/66426/prezentacjaboczni­ceUTKALicjaKozlowska18112021.pdf [dostęp: 16.06.2025]. 15 Kruk R., Piwowar B., Ochociński K., 2021, Transport intermo­dalny jako alternatywa dla przewozów wagonowych rozproszonych, Zeszyty Naukowo-Techniczne SITK RP, 2(123), 211-217. 16 Marcysiak A., Marcysiak A., 2018, Zmiany na rynku przewo­zów kolejowych w Polsce, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, 116, 125-138. 17 Mindur L., Gąsior M., 2003a, Przewozy intermodalne w Unii Europejskiej, Technika Transportu Szynowego, 7-8, 33-38. 18 Mindur L., Gąsior M., 2003b, Przewozy intermodalne, Tech­nika Transportu Szynowego, 6, 46-51. 19 Pawlisiak M., 2019, Transport kolejowy w przewozach woj­skowych, Systemy Logistyczne Wojsk, 51, 2, 117-128. 20 Resak M., Nowacka A., Tomaszewska H., 2013, Prognoza użytkowania kruszyw łamanych w Polsce do 2020 roku i rola regionu dolnośląskiego w ich produkcji, Górnictwo Odkrywkowe, 54, 160-165. 21 Smolarski M., 2021, Reaktywacje pasażerskich linii kolejo­wych w Polsce w latach 2000-2020, Studia Regionalne i Lokalne, 3(85), 68-86. 22 Stiasny M., 2022, Mały atlas linii kolejowych, Wydawnictwo Eurosprinter, Rybnik. 23 Stiasny M., Stankiewicz R., 2010, Atlas linii kolejowych Polski 2010, Wydawnictwo Eurosprinter, Rybnik. 24 Taylor Z., 2007, Rozwój i regres sieci kolejowej w Polsce, Mo­nografie IGiPZ PAN, 7, Warszawa. 25 Taylor Z., Ciechański A., 2010, Niedawne przekształcenia organizacyjno-własnościowe przedsiębiorstw transpor­tu kolejowego w Polsce - część I, Przegląd Geograficzny, 82, 4. 549-571. 26 Wojewódzka-Król K., Załoga K. (red.), 2016, Transport. Nowe wyzwania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 28 https://utk.gov.pl/pl/dostep-do-infrastruktur/dostep-do-infrastruktur/15999,Dostep-do-infrastruktury-uslugowej.html [dostęp: 16.06.2025]. 29 Linie kolejowe. Urząd Transportu Kolejowego, https://dane.utk.gov.pl/sts/infrastruktura/linie-kolejowe/20866,Linie-kolejowe-w-2023-r.html [dostęp: 16.06.2025]. 30 Mapa Interaktywna Linii Kolejowych, https://mapa.plk-sa.pl/ [dostęp: 16.06.2025]. 31 Ogólnopolska Baza Kolejowa. https://www.bazakolejowa.pl/ [dostęp: 16.06.2025]. 32 Open Rail Map. https://openrailwaymap.org/ [dostęp: 16.06.2025]. 33 Parametry linii kolejowych coraz lepsze. Urząd Transportu Kolejowego, 12.07.2024, https://utk.gov.pl/pl/aktualnosci/21495,Parametry-linii-kolejowych-coraz-lepsze.html [dostęp: 16.06.2025]. 34 Rola PKP S.A w rozwoju bocznic i terminali kolejowych, 2021, Urząd Transportu Kolejowego, prezentacja, https://utk.gov.pl/download/1/66422/RolaPKPSAwrozwojuboczniciterminalikolejowych-PKPSA.pdf [dostęp 1.07.2025]. 35 Zarządcy Infrastruktury. Urząd Transportu Kolejowego, https://utk.gov.pl/pl/dostep-do-infrastruktur/dostep-do-infrastruktu/zarzadcy-infrastruktury/16224,Zarzadcy-infrastruktury.html [dostęp: 16.06.2025]. 36 Zarządzanie infrastrukturą kolejową. Urząd Transportu Kolejowego, https://utk.gov.pl/pl/dostep-do-infrastruktur/dostep-do-infrastruktu/zarzadzanie-infrastrukt/18675,Zarzadzanie-infrastruktura-kolejowa.html [dostęp: 15.07.2025]. 38 Biała księga. Plan utworzenia jednolitego europejskiego obsza­ru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu, 2011, Bruksela. 39 Kierunki rozwoju transportu intermodalnego do 2030 r. z per­spektywą do 2040 r., 2022, Warszawa. 40 Kolejowy przewóz towarów w Polsce na tle wojny w Ukrainie, Raport UTK, 2025. 41 Podsumowanie roku 2023 – przewozy pasażerskie i towarowe, Raport UTK, 2024b. 42 Program Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej–Kolej + do 2029 roku, Załącznik do Uchwały 196/2022 Rady Ministrów z dnia 3 października 2022 r. 43 Przewozy pasażerskie w województwach – perspektywa 10-letnia. Dynamika zmian 2013-2022. Raport UTK, 2024a. 44 Rekomendacje dotyczące rozwoju bocznic kolejowych, 2024, Ministerstwo Infrastruktury, Warszawa. 45 Sprawozdanie z funkcjonowania rynku transportu kolejowego 2023, Sprawozdanie UTK, 2024. 46 Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), 2017, Warszawa. 47 Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 r., 2019, Warszawa. 48 Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, Dz.U. z 2023 r. poz. 1786.