2956-7440 Pomorska Szkoła Wyższa w Starogardzie Gdańskim Psychologiczne uwarunkowania nieświadomej wiktymizacji ofiar handlu ludźmi w Polsce. Rola rodziny w procesie przystosowania i zaprzeczania Psychological determinants of unconscious victimisation of human trafficking victims in poland. The role of the family in the process of adaptation and denial Malinowska Irena author Kowalczyk Anna author Wojtaszek Henryk author Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu Correspondence to: Irena Malinowska irena.malinowska@wskz.pl Correspondence to: Anna Kowalczyk anna.kowalczyk@wskz.pl Correspondence to: Henryk Wojtaszek henryk.wojtaszek@wskz.pl 24 10 2025 Wydanie Specjalne 2025 2025 82 98 Copyright © 2025 2025 Artykuł podejmuje temat nieświadomej wiktymizacji ofiar handlu ludźmi w Polsce, koncentrując się na psychologicznych uwarunkowaniach tego zjawiska oraz roli, jaką odgrywa środowisko rodzinne w procesie przystosowania się do przemocy i jej zaprzeczania. Autorzy analizują mechanizmy obronne, takie jak wyparcie, racjonalizacja i trauma bonding, które uniemożliwiają ofiarom rozpoznanie własnej sytuacji jako przemocowej. Zwracają także uwagę na wpływ socjalizacji do uległości, wzorców relacyjnych wyniesionych z dzieciństwa oraz reakcji rodziny na ujawnienie wyzysku. Przedstawione studia przypadków ukazują różnorodne formy nieświadomej wiktymizacji – od modelu loverboya po przymusową pracę migrantów i eksploatację seksualną pod pozorem zatrudnienia. Artykuł kończy się propozycją interdyscyplinarnych działań prewencyjnych i pomocowych, podkreślając znaczenie rodzinnego kontekstu w diagnozie, terapii i prawnej ochronie ofiar. 1 Błachut J., Przemoc domowa – mechanizmy, skutki, interwencje, Warszawa 2019. 2 Bryk J., Potencjalne ofiary handlu ludźmi w ujęciu kryminologicznym, „Rozprawy” 2019. 3 Centralne Biuro Śledcze Policji, CBŚP i Prokuratura rozbili gang sutenerów. Usługi seksualne, handel ludźmi i milionowe zyski, 16 kwietnia 2025. 4 Chotkowska K., Doświadczanie przemocy w dzieciństwie – skutki w życiu dorosłym, Warszawa 2021. 5 Dobrowolska M., Socjalizacja do uległości i przemoc w rodzinie, „Przegląd Socjologiczny” 2019, nr 3. 6 Florczak A., Handel ludźmi, Wrocław 2018. 7 Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Dzieci się liczą 2022. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce, Warszawa 2022. 8 Fundacja Feminoteka, Raport z badań nad wiktymizacją kobiet wykorzystywanych seksualnie w Polsce, Warszawa 2022. 9 Fundacja La Strada, Opracowanie nt. etapów pomocy i reintegracji ofiar handlu ludźmi. 10 Fundacja La Strada, Raport o handlu ludźmi i pracy przymusowej w Polsce, Warszawa 2022. 11 Fundacja La Strada, Raport o handlu ludźmi w Polsce 2022, Warszawa 2023. 12 Fundacja La Strada, Rola interdyscyplinarnej współpracy w przeciwdziałaniu handlowi ludźmi, Warszawa 2023. 13 Herman H., Trauma i powrót do zdrowia: od przemocy domowej do terroru politycznego, tłum. A. Wajs, W. Szulc, Warszawa 2004. 14 Jasiński M., Psychologiczne aspekty wyuczonej bezradności, „Przegląd Pedagogiczny” 2014, nr 1. 15 Kasperek K., Rodzina dysfunkcyjna a podatność na manipulację i wyzysk, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2020, nr 1. 16 Klebeko B., Zagrożenia związane z handlem ludźmi. Wykorzystywanie obywateli Ukrainy do pracy przymusowej [w:] Imigranci z Ukrainy w Polsce. Potrzeby i oczekiwania, reakcje społeczne, wyzwania dla bezpieczeństwa, Wrocław 2018. 17 Komenda Główna Policji, Raport o handlu ludźmi w Polsce 2023, Warszawa 2024. 18 Kowalska M., Rola rodziny w zapobieganiu przemocy i wyzyskowi, „Psychologia Społeczna” 2019, nr 2. 19 Lubuski Urząd Wojewódzki, Handel ludźmi w Polsce – kompendium wiedzy, Zielona Góra 2023. 20 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Handel ludźmi w Polsce. Raport za 2017 r., Warszawa 2018. 21 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Raport o handlu ludźmi w Polsce 2023, Warszawa 2024. 22 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Sprawozdanie z realizacji Krajowego Planu Działań Przeciwko Handlowi Ludźmi na lata 2022–2024 za rok 2023, Warszawa 2024. 23 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Standardy pierwszego kontaktu z ofiarą handlu ludźmi, Warszawa 2023. 24 Nastolatki były więzione miesiącami. Wpadły w ręce handlarzy ludźmi, https://www.ofeminin.pl/swiatkobiet/to-dla-nas-wazne/nastolatki-byly-wiezione-miesiacami-wpadly-w-rece-handlarzy-ludzmi/vxg8r6m. 25 Państwowa Inspekcja Pracy – Okręgowy Inspektorat Pracy w Warszawie, Raporty i interwencje dotyczące warunków zatrudnienia cudzoziemców, 2021–2023. 26 Państwowa Inspekcja Pracy, Sprawozdanie z działalności PIP w 2022 r., Warszawa 2023. 27 Sosnowska J. (red.), Identyfikacja ofiar handlu ludźmi w ramach procedur przyznawania ochrony międzynarodowej i przymusowych powrotów w Polsce. Raport przygotowany przez Krajowy Punkt Kontaktowy Europejskiej Sieci Migracyjnej w Polsce, Warszawa 2013. 28 Szef gangu ‚loverboyów’ skazany! Polki i Bułgarki przeżyły horror na Śląsku i Pomorzu, „Dziennik Zachodni” 10 czerwca 2025. 29 Szymańska-Pytlińska M., Chodecka A., Zagrożenia wtórną wiktymizacją dziecka – ofiary wykorzystywania seksualnego związane z badaniami sądowymi, „Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka” 2013, nr 2. 30 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. 2020 r., poz. 1444 z późn. zm.), art. 115 § 22 oraz art. 189a § 1. 31 Wanicka M., Długofalowe podejście w pracy z ofiarami handlu ludźmi nieświadomymi swojej wiktymizacji, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2022, nr 12. 32 Wanicka M., Mechanizmy wymuszania i utrzymywania ofiar handlu ludźmi, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2020, nr 10. 33 Wanicka M., Psychologiczne mechanizmy wiktymizacji i internalizacji wyzysku, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2021, nr 11. 34 Wanicka M., Psychologiczne mechanizmy wiktymizacji i nieświadomej uległości, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2021, nr 11. 35 Wanicka M., Psychologiczne mechanizmy wiktymizacji i wychodzenia z handlu ludźmi, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2020, nr 10. 36 Wanicka M., Psychospołeczne uwarunkowania nieświadomej wiktymizacji, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2021, nr 11. 37 Wanicka M., Wychodzenie z wiktymizacji osób pokrzywdzonych handlem ludźmi, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2020, nr 10. 38 Wanicka M., Wyzwania w rozpoznawaniu wiktymizacji psychologicznej w postępowaniach karnych dotyczących handlu ludźmi, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica” 2022, nr 12. 39 Wójcik M., Wpływ autorytarnych wzorców wychowawczych na postawy mężczyzn wobec przemocy i własnych emocji, „Psychologia Społeczna” 2020, nr 3.