2956-7440 Pomorska Szkoła Wyższa w Starogardzie Gdańskim Dzieje cywilizacji historią niewolnictwa. Próba refleksji historiozoficzno-etycznej The history of civilisation as the history of slavery. An attempt at a historiosophical and ethical reflection Borkowski Robert author Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu Correspondence to: Robert Borkowski robert.borkowski@wskz.pl 24 10 2025 Wydanie Specjalne 2025 2025 22 31 Copyright © 2025 2025 Niewolnictwo było w odległej przeszłości podstawą gospodarki wielu państw świata. Wraz z rozwojem cywilizacji i praw człowieka zostało uznane za całkowicie sprzeczne z ideami humanizmu i człowieczeństwa. Zostało zatem zakazane zarówno w konstytucjach, aktach prawnych, jak i współczesnych konwencjach międzynarodowych. Nie zostało jednak całkowicie zlikwidowane. Wciąż bowiem na świecie występują rozmaite formy niewolnictwa. Miały miejsce w reżimach totalitarnych III Rzeszy, radzieckim Gułagu czy północnokoreańskich, chińskich i birmańskich obozach pracy. Mają miejsce także współcześnie i związane są z wyzyskiem ubogich społeczeństw ze strony globalnych koncernów, pracą za wymuszone długi oraz pracą dzieci. Artykuł zawiera zarys historii niewolnictwa w dziejach cywilizacji, wskazanie jego obecnych form oraz próbę refleksji historiozoficznej oraz etycznej nad istotą zjawiska. 1 Applebaum A., Gułag, Warszawa 2004. 2 Bales K., Disposable People: New Slavery in the Global Economy, Berkeley, Los Angeles, London 2004. 3 Bales K., Understanding Global Slavery, California 2005. 4 Bales K., Cornell B., Springer J., Slavery Today, Toronto 2008. 5 Bales K., Trodd Z., Williamson A.K., Modern Slavery: The Secret World of 27 Million People, Oxford 2009. 6 Bauman Z., Praca, konsumpcjonizm i nowi ubodzy, Kraków 2006. 7 Berlin I., Many Thousands Gone: The First Two Centuries of Slavery in North America, Massachusetts 1998. 8 Bhumiprabhas B., Kerdmongkol A., Wai M., A memoir of Burmese Wolkers: from slaves labour to illegal migrant workers, Bangkok 2004. 9 Bieżuńska-Małowist I., Małowist M., Niewolnictwo, Wrocław 1987. 10 Black J., A Brief History of Slavery: A New Global History, London 2021. 11 Blake W.O., The History of Slavery and the Slave Trade, Ancient and Modern, London 2018. 12 Blakeley G., Drapieżny kapitalizm. Zbrodnie korporacji, subwencje spod stołu i kres wolności, Katowice 2024. 13 Borkowski R. (red.), Praca i bezczynność – szkice o polityce, społeczeństwie i kulturze, Kraków 2009. 14 Cendrowski M., Współczesne uwarunkowania handlu ludźmi [w:] Zagrożenia cyberprzestrzeni i świata wirtualnego, J. Bednarek, A. Andrzejewska (red.), Warszawa 2014. 15 Craig G., Balch A., Lewis H., Waite L., The Modern Slavery Agenda. Policy, Politics and Practice, Bristol 2019. 16 Craig G., Child slavery now. A contemporary leader, Bristol 2010. 17 Encyklopedia prawa międzynarodowego i stosunków międzynarodowych, Warszawa 1976. 18 Everett S., History of Slavery: Illustrated History of the Monstrous Evil, New York 2014. 19 Faulkner E., Modern Slavery in Global Context. Human Rights, Law, and Society, Bristol 2024. 20 Górewicz I.D., O Słowianach – Piastowie, legendy, niewolnicy, Szczecin 2023. 21 Janicki K., Pańszczyzna – prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Poznań 2021. 22 Kara S., Bonded Labor. Tackling the System of Slavery in South Asia, New York 2014. 23 Kara S., Modern Slavery: A Global Perspective, New York 2017. 24 Kara S., Sex Trafficking: Inside the Business of Modern Slavery, New York 2008. 25 Kranz J., Praca przymusowa w III Rzeszy: fakty i refleksje po 50 latach, Warszawa 1998. 26 Kenway E., The Truth About Modern Slavery, London 2021. 27 Klein N., No logo, Warszawa 2004. 28 Kruszyńska S., Humanizm – stracona idea, Lublin 2022. 29 Lasocik Z. (red.), Handel ludźmi – zapobieganie i ściganie, Warszawa 2001. 30 Lederer L.J., Modern Slavery – A Documentary and Reference Guide, Santa Barbara 2018. 31 Levis C., Resistance to Slavery From Escape to Everyday Rebellion, Minneapolis 2022. 32 Lewis H., Dwyer P., Waite L., Precarious Lives. Forced Labour, Exploitation and Asylum, Bristol 2014. 33 Łabuz P., Safjański T. (red.), Handel ludźmi. Przestrzeń prawnokarna i kryminalistyczno-kryminologiczna, Warszawa 2016. 34 Malinowska I., Handel ludźmi – metody działania sprawców, Poznań 2015. 35 Mazowiecka L. (red.), Ofiary handlu ludźmi, Warszawa 2014. 36 Meltzer M., Slavery: A World History, New York 1993. 37 Murphy C., Lazzarino R., Modern Slavery and Human Trafficking. The Victim Journey, Bristol 2022. 38 Rodriguez J.P., The Historical Encyclopedia of World Slavery, Santa Barbara 1997. 39 Schneider B., Rewolucja bosych. Raport dla Klubu Rzymskiego, Warszawa 1989. 40 Schumacher L., Niewolnictwo antyczne. Dzień powszedni i los niewolnych, Poznań 2005. 41 Shelley L., Human Trafficking: A Global Perspective, Cambridge 2010. 42 Smith C., How the Word Is Passed: A Reckoning with the History of Slavery Across America, New York 2021. 43 Thurow L.C., Przyszłość kapitalizmu, Wrocław 1999. 44 Uliasz J., Stępień-Załucka B. (red.), Handel ludźmi, Rzeszów 2023. 45 Wielka Encyklopedia Prawa. T. IV. Prawo Międzynarodowe Publiczne, Warszawa 2014. 46 Williams E., Kapitalizm i niewolnictwo, Warszawa 1953. 47 Williamson S.H., Human Trafficking in the Era of Global Migration. Unraveling the Impact of Neoliberal Economic Policy, Bristol 2022.