1897-3035 Inspiracje szamanistyczne i magiczne w twórczości Ołeha Łyszehy Shamanistic and Magical Inspirations in the Poetry of Oleh Lysheha Mościszko Mateusz author Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 03bqmcz70 Correspondence to: Mateusz Mościszko mosciszko@op.pl 25 02 2026 Volume 20, Issue 2 2025 139 148 Copyright © 2026 2026 Autor artykułu próbuje odpowiedzieć na pytanie o związki kultury i poezji ukraińskiej z praktykami szamańskimi i magicznymi na przykładzie twórczości Ołeha Łyszehy. W tekście przedstawione zostają elementy magii ludowej, używanej przez mieszkańców ukraińskich Karpat, a także obecność wątków szamanistycznych w literaturze zarówno ukraińskiej, jak i światowej. Główną część artykułu stanowi analiza poezji Ołeha Łyszehy w kontekście zawartych w niej motywów odwołujących się do inicjacji i praktyk szamańskich oraz magicznych. 1 Hnatiuk, Ola, red. 1997. Wiedźmy, czarty i święci Huculszczyzny, przeł. Ola Hnatiuk, Tatiana Hołyńska, Katarzyna Kotyńska, Renata Rusnak. Warszawa: Związek Ukraińców w Polsce, Tyrsa. 2 Hoppál, Mihaly. 2009. Szamani eurazjatyccy, przeł. Agnieszka Barszczewska. Warszawa: Wydawnictwo Iskry. 3 Kociubyński Mychajło. 1954. Cienie zapomnianych przodków, przeł. Jerzy Jędrzejewicz. W Mychajło Kociubyński, Utwory wybrane II, 190–251. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik. 4 Lysheha, Oleh. 1999. The Selected Poems of Oleh Lysheha, transl. Oleh Lysheha, James Brasfield. Cambridge: Harvard University Press. 5 Łukaszyk, Agnieszka. 2012. Wierzchowce Bogów. Motyw konia w wierzeniach i sztuce Słowian i Skandynawów. Szczecin: Wydawnictwo Triglav. 6 Malinowski, Bronisław. 1981. „Magia i religia”, przeł. Barbara Leś. W Malinowski, red. Andrzej K. Paluch, 224–257. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna. 7 Nawrocki, Aleksander. 1988. Szamanizm i Węgrzy. Warszawa: Wydawnictwo Iskry. 8 Nowik, Elena. 1993. Szamanizm syberyjski, przeł. Irena Borowik, Lucyna Parczewska, Andrzej Szyjewski. Kraków: Wydawnictwo Nomos. 9 Snyder, Gary. 2013. Dlaczego kierowcy ciężarówek z drewnem wstają wcześniej niż adepci Zen, przeł. Andrzej Szuba, Adam Szostkiewicz. Kraków: Wydawnictwo Znak. 10 Vitebsky, Piers. 1996. Szaman, przeł. Zbigniew Dalewski. Warszawa: Świat Książki. 11 Wasilewski, Jerzy. 1985. Podróże do piekieł. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza. 12 Гуцуляк, Oлег. 2019. „Олег Лишега як поет – шаман – лицар Буття”. Олег Гуцуляк: Пошуки заповітного царства: міфософія, етнополітика, геокультура, новий прометеїзм, філософія традиціоналізму [академічний блог]. http://primordial.org.ua/archives/5970 [Hu͡tsul͡iak, Oleh. 2019. „Oleh Lysheha ͡iak poet – shaman – ly͡tsar Butt͡ia”. Oleh Hu͡tsul͡iak: Poshuky zapovitnoho ͡tsarstva: mifosofi͡ia, etnopolityka, heokulʹtura, novyĭ prometeïzm, filosofi͡ia trady͡tsionalizmu (akademichnyĭ bloh). http://primordial.org.ua/archives/5970] (dostęp: 6.03.2023). 13 Лишега, Олег. 2010. Література – це найміцніший алкоголь. „Галицький Кореспондент”, aрхів, oпубліковано 22 квітня 2010. https://gk-press.if.ua/x2815/ [Lysheha, Oleh. 2010. „Literatura – ͡tse naĭmi͡tsnishyĭ alkoholʹ. Halytsʹkyĭ Korespondent, arkhiv, opublikovano 22 kvitnya 2010. https://gk-press.if.ua/x2815/] (dostęp: 6.03.2023). 14 Мiдянка, Петро. 2018. „Лишега: «Принеси менi з-пiд Надвiрної лиса…»”. Kyiv Daily, 17 Листопада, 2018. https://kyivdaily.com.ua/oleg-lishega/ [Midi͡anka, Petro. 2018. „Lysheha: «Prynesy meni z-pid Nadvirnoï lysa…»”. Kyiv Daily, 17 Lystopada, 2018. https://kyivdaily.com.ua/oleg-lishega/] (dostęp: 6.03.2023). 15 Пастух, Тарас. 2011. Червона вохра слова Олега Лишеги. ЛітАкцент, 29 Бер 2011. Internet Archive Wayback Machine 17.12.2014. https://web.archive.org/web/20141217222551/http://litakcent.com/2011/03/29/chervona-vohra-slova-oleha-lyshehy/ [Pastukh, Taras. 2011. „Chervona vokhra slova Oleha Lyshehy.” Litak͡tsent, 29 Berezn͡ia 2011. Internet Archive Wayback Machine 17.12.2014. https://web.archive.org/web/20141217222551/http://litakcent.com/2011/03/29/chervona-vohra-slova-oleha-lyshehy/] (dostęp: 6.03.2023). 16 Пастух, Тарас. 2019a. Мости Олега Лишеги. Львів: Піраміда [Pastukh, Taras. 2019a. Mosty Oleha Lyshehy. Lʹviv: Piramida]. 17 Пастух, Тарас, ред. 2019b. „Полум’я відігріє пам’ять…” Спогади про Олега Лишегу. Львів: Піраміда. [Pastukh, Taras, red. 2019b. ‘Polumʹ͡ia vidihri͡ie pamʹ͡iatʹ…’ Spohady pro Oleha Lyshehu. Lʹviv: Piramida]. 18 Прохасько, Тарас. 2018. Олегу Лишезі виповнилося б 69: Прохасько поділився спогадами. Pозмовляла Катерина Петренко. 24КАНАЛ Lifestyle, 30 жовтня. 19 https://lifestyle.24tv.ua/lishega_tvoriv_poetichne_pole_podibne_do_sokrativskoyi_traditsiyi_prohasko_podilivsya_spogadami_n1007128 [Prokhasʹko, Taras. 2018. „Olehu Lyshezi vypovnylosi͡a b 69: Prokhasʹko podilyvsi͡a spohadamy”. Interviewed by Kateryna Petrenko. 24KANAL Lifestyle, 30 October. https://lifestyle.24tv.ua/lishega_tvoriv_poetichne_pole_podibne_do_sokrativskoyi_traditsiyi_prohasko_podilivsya_spogadami_n1007128] (dostęp: 6.03.2023). 20 Свято, Pоксоляна. 2005. „Сюрреалістичні аспекти поетичного світу Oлега Лишеги”. Hаукові записки 48: 56–62 [Svi͡ato, Roksoli͡ana. 2005. „Si͡urrealistychni aspekty poetychnoho svitu Oleha Lyshehy”. Haukovi zapysky 48: 56–62]. 21 Соляр, Oльга. 2011. Мова магії, магія мови [Soli͡ar, Olʹha. 2011. Mova mahiï, mahi͡ia movy]. Przemyśl: Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska.