0083-4351 Współpraca Policji Państwowej i kontrwywiadu wojskowego II RP w zakresie zwalczania szpiegostwa w województwie krakowskim – zarys problematyki The cooperation of the State Police and the Military Counterintelligence of The Second Republic in the field of combating espionage in Cracow Voivodship – an outline of the issues Gajownik Tomasz author Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Correspondence to: Tomasz Gajownik t.gajownik@uwm.edu.pl 16 07 2025 Numer 151 (3) 2024 565 592 Copyright © 2025 2025 Artykuł powstał w efekcie stażu odbytego przez Autora w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (Program Operacyjny: Wiedza, Edukacja, Rozwój), zrealizowanego w projekcie Program Rozwojowy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie (POWR.03.05.00-00-Z310/17) 2 Archiwum Narodowe w Krakowie, Komenda Wojewódzka Policji Państwowej w Krakowie, sygn. 248/94, 100, 101, 102, 103, 104, 108, 112, 113, 116, 120, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 133 3 Archiwum Narodowe w Krakowie, Prokuratura przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, sygn. 467/01, 13 4 Archiwum Narodowe w Krakowie, Sąd Powiatowy Karny w Krakowie, sygn. 445/492 5 Archiwum Narodowe w Krakowie, Urząd Wojewódzki Krakowski: Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 206/74, 115, 543, 547, 560, 563 6 Centralne Archiwum Wojskowe, Oddział II Sztabu Głównego (Generalnego) z lat 1921–1939, sygn. I.303.4.37, I.303.4.68, I.303.4.6452 8 Kalendarz Wojskowy na rok 1928, red. J. Jastrzębski, Warszawa 1927. 9 Przepisy o organizacji Urzędów policyjno-śledczych, wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 5, 7 i 9 Ustawy o Policji Państwowej z dnia 24 VII 1919 r. (Dz. Praw Nr. 61, poz. 363), „Monitor Polski” 1919, nr 235. 10 Ustawa z dnia 3 XII 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy, „Dziennik Ustaw” 1920, nr 117, poz. 768. 12 Chlipała M., Oddział Konny Policji Państwowej Komendy Kraków-Miasto w latach 1919–1938, „Studia z Dziejów Wojskowości” 2015, t. 4, s. 141–186. 13 Cichoracki P., Stopłce – Łowcza – Leśna 1924. II Rzeczpospolita wobec najpoważniejszych incydentów zbrojnych w województwach północno-wschodnich, Łomianki 2012. 14 Ćwięk H., Przeciw Abwehrze, Warszawa 2001. 15 Franc S., Policja Państwowa w II Rzeczypospolitej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica” 2012, nr 8, s. 185–205. 16 Gajownik T., Oddział II Kwatery Głównej 2 Armii w latach 1921–1922. Organizacja, personel i główne kierunki działalności [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z dziejów Oddziału II SG WP, t. 8, red. T. Dubicki, Łomianki 2017, s. 49–66. 17 Gajownik T., Zwalczanie szpiegostwa, akcji wywrotowej i nadużyć w Wojsku Polskim w okresie wojny polsko-bolszewickiej według sprawozdania Oddziału II Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych z 30 maja 1920, „Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie” 2020, nr 13, s. 126–150. 18 Halicki K., Policja polityczna w okresie międzywojennym [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z dziejów Oddziału II SG WP, t. 1, red. T. Dubicki, Łomianki 2010, s. 293–313. 19 Jerschina J., Model Policji Państwowej ukształtowany w pierwszym dziesięcioleciu istnienia II Rzeczypospolitej, „Słupskie Studia Historyczne” 2018, nr 24, s. 111–140. 20 Kozdrowski S., Organizacja i wyszkolenie Policji Śledczej w II Rzeczypospolitej, „Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska w Białymstoku” 2006, nr 19, s. 84–98. 21 Litwiński R., Działalność wywiadowcza policji politycznej w II Rzeczypospolitej [w:] Wywiad wojskowy II Rzeczypospolitej, red. P. Kołakowski, A. Pepłoński, Kraków 2011, s. 61–82. 22 Litwiński R., Współpraca Policji Państwowej z Oddziałem II Sztabu Generalnego w zwalczaniu działalności antypaństwowej w II RP [w:] Polski wywiad wojskowy 1918–1945, red. P. Kołakowski, A. Pepłoński, Toruń 2006, s. 357–379. 23 Majewski M., Wydział Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Przyczynek do historii kontrwywiadu cywilnego II RP 1926–1939 [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z dziejów Oddziału II SG WP, t. 8, red. T. Dubicki, Łomianki 2017, s. 99–118. 24 Mącior-Majka B., Policja polityczna w województwie krakowskim w latach 1919–1926, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2012, nr 6, s. 171–187. 25 Mącior-Majka B., Policja polityczna. Zadania i ich realizacja w latach 1919–1926 [w:] Kontrwywiad II RP (1914) 1918–1945 (1948), t. 2, red. Z. Nawrocki, Warszawa 2014, s. 44–48. 26 Mącior-Majka B., Rozpoznanie i zwalczanie obcego wywiadu przez Policję Polityczną II RP [w:] Kontrwywiad II RP (1914) 1918–1945 (1948), t. 4, red. A. Przyborowska, Warszawa 2017, s. 225–232. 27 Mącior-Majka B., Rozpoznanie i zwalczanie obcego wywiadu przez Policję Polityczną II RP (w latach dwudziestych XX wieku) [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z dziejów Oddziału II SG WP, t. 5, red. T. Dubicki, Łomianki 2015, s. 39–70. 28 Mącior-Majka B., Sprawa Wołoszczak i towarzysze – sukces czy porażka polskich służb specjalnych II RP? [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z dziejów Oddziału II SG WP, t. 10, red. T. Dubicki, Łomianki 2020, s. 89–106. 29 Mącior-Majka B., Walka kontrwywiadu cywilnego z działalnością antypaństwową na terenie województwa krakowskiego w latach 20. XX w. [w:] Kontrwywiad II RP (1914) 1918–1945 (1948), t. 3, red. Z. Nawrocki, Warszawa 2015, s. 163–173. 30 Mierzwa J., Militaryzacja administracji. Przyczyny i mechanizmy przechodzenia oficerów do administracji ogólnej w Polsce pomajowej, „Prace Komisji Historii Wojen i Wojskowości PAU” 2012, t. 8, s. 27–42. 31 Misiuk A., Służby specjalne II Rzeczypospolitej, Warszawa 1998. 32 Pepłoński A., Kontrwywiad II Rzeczypospolitej, Warszawa 2002. 33 Skiba M., Budowa struktur i kadr Policji Państwowej okręgu krakowskiego (1919–1921) [w:] Policja – tradycja i współczesność. Materiały poseminaryjne, red. K. Musielak, J. Grad, Warszawa 2017, s. 39–51. 34 Skiba M., Policja Państwowa okręgu krakowskiego wobec zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa w czasie wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. [w:] 100. rocznica powstania Policji Państwowej – w służbie Ojczyźnie i Narodowi, red. I. Klonowska, K. Cebul, K. Musielak, Szczytno 2023, s. 37–50. 36 Latkowska I., Osłona kontrwywiadowcza Okręgu Generalnego/Okręgu Korpusu nr V w Krakowie w latach 1918–1939, niepublikowana rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dra hab. R. Majznera, prof. Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2021, http://bip.ujd.edu.pl/artykul/300/1387/iwona-latkowska. 37 Skiba M., Policja Państwowa w województwie krakowskim w latach 1920–1939, niepublikowana rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dra hab. P. Graty, prof. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2018.