0023-589X Botany in the Society of Friends of Science in Vilnius Botanika w Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Wilnie Ričkienė Aurika author Nature Research Centre, Vilnius Correspondence to: Aurika Ričkienė 02 07 2025 Tom 70, Numer 2 2025 117 135 Copyright © 2025 2025 The Society of Friends of Science in Vilnius was a Polish scientific organisation that operated in Vilnius from 1906 to 1939. Its activities were aimed at preserving Polish cultural heritage in Lithuania. Today, the Society is regarded as a major cultural institution that amassed an extensive library, manuscripts and museum collections. From the point of view of the history of science, it is important that the Society assumed responsibility for the promotion of scientific knowledge in the non-institutional period when there were no scientific institutions on the entire territory of present-day Lithuania, i.e. in the years 1906–1919. Later, from 1919 to 1939, it cooperated closely with the Stephen Bathory University. The Society’s areas of interest included the studies of regional flora and fauna. At that time, the nature of the territory of present-day Lithuania was still unexplored. Some members of the Society were involved in botanical research. They collected plant species from the former territory of the Grand Duchy of Lithuania (present-day Lithuania, Belarus, Ukraine and Poland) and published data on them in the Society’s publications. Some specimens from their collections have survived and are kept in the Herbarium of Vilnius University. Modern botanists consider the herbarium and the Society’s publications to be valuable sources dealing with the diversity and distribution of plant species in the relevant areas. The article aims at summarizing botanical work done by the members of the Society of Friends of Science in Vilnius and evaluating its importance for botany science in the region. 2 Lietuvos valstybės istorijos archyvas (Lithuanian State Historical Archives) [LVIA], fond 1135 (Society of Friends of Science in Vilnius / Vilniaus mokslo bičiulių draugija / Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie) (1906–1943), ap. 22 (List of documents of the board of the Society of Friends of Science): – b. 2 – Reports of Board meetings 1906–1910; 3 Lietuvos valstybės istorijos archyvas (Lithuanian State Historical Archives) [LVIA], fond 1135 (Society of Friends of Science in Vilnius / Vilniaus mokslo bičiulių draugija / Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie) (1906–1943), ap. 22 (List of documents of the board of the Society of Friends of Science): – b. 5 – List of the members of the Society in 1907–1914; 4 Lietuvos valstybės istorijos archyvas (Lithuanian State Historical Archives) [LVIA], fond 1135 (Society of Friends of Science in Vilnius / Vilniaus mokslo bičiulių draugija / Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie) (1906–1943), ap. 22 (List of documents of the board of the Society of Friends of Science): – b. 8 – Reports of general meetings in 1907–1938; 5 Lietuvos valstybės istorijos archyvas (Lithuanian State Historical Archives) [LVIA], fond 1135 (Society of Friends of Science in Vilnius / Vilniaus mokslo bičiulių draugija / Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie) (1906–1943), ap. 22 (List of documents of the board of the Society of Friends of Science): – b. 81 – Reports of the board 1913–1921; 6 Lietuvos valstybės istorijos archyvas (Lithuanian State Historical Archives) [LVIA], fond 1135 (Society of Friends of Science in Vilnius / Vilniaus mokslo bičiulių draugija / Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie) (1906–1943), ap. 22 (List of documents of the board of the Society of Friends of Science): – b. 121 – Reports of general meetings 1921–1928. 8 Matuszkiewiczówna J., Glony Wilna i najbliższych okolic, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1935, vol. 9,p. 263–277. 9 Michalski A., Materjaly do flory niższych zarodnikowych Wilna i okolic, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1937, vol. 11, p. 177–181. 10 Michalski A., Przyczynek do znajomoś ci ś luzowcó w okolic Wilna, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1936, vol. 10, p. 5–9. 11 Mowszowicz J., Notatki o rzadszych roślinach Wileńszczyzny, zebranych w najbliższych okolicach Wilna, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1938, vol. 12, p. 244–367. 12 Mowszowicz J., Trawy i turzycowate Wileńszczyzny ze szczególnem uwzględnieniem okolic Wilna i Trok, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1931/1932, vol. 7, p. 125–139. 13 Mowszowicz J., Flora i zespoły roślinne “Gór Ponarskich” i ich najbliższych okolic, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1937, vol. 11, p. 273–283, 353–402. 14 Prószyński K., Spis wyższych grzybów z rzędu Obłoczniaków (Hymenomycetes), zebranych w okolicy m. Trok i w lasach przyległych – w latach 1926–29, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1931, vol. 6, p. 1–17. 15 Rojecka N., Flora starego cmentarza karaimskiego w Trokach, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1934, vol. 8, p. 381–393. 16 Sławiński W., Dr Jan Emmanuel Gilibert, profesor i założyciel Ogrodu Botanicznego w Wilnie, “Ateneum Wileńskie” 1925, vol. 3, no. 9, p. 8–45. 17 Sławiński W., Jan Emmanuel Gilibert. Przyczynki do życiorysu profesora historji naturalnej i zalożyciela Ogrodu Botanicznego Wszechnicy Wileńskiej, “Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” 1926, vol. 4, no. 2, p. 233–249. 18 Sławiński W., Przyczynek do znajomości flory okolic Wilna, part 1, Historja i bibljografia, Wilno 1922. 19 Sławiński W., Przyczynek do znajomości flory okolic Wilna, part 2, Zielone jeziora pod Wilnem, Wilno 1924. 20 Sokołowska-Rutkowska I., Zespoły roślinne Puszczy Rudnickiej w okolicy Rudnik i Żegaryna, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1933, vol. 7, p. 49–87. 21 Szafnagel K., Zapiski bryologiczne, Wilno 1908. 22 Szakien B., Notatki florystyczne z Wileńszczyzny, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1937, vol. 11, p. 103–111. 23 Szakien B., Nowe stanowiska Linnaea borealis L. w Wileńszczyznie, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1937, vol. 11, p. 111–115. 24 Szakien B., Nowy przyczynek do znajomości rdzy Wileńszczyzny, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1937, vol. 11, p. 1–19. 25 Szakien B., Spis rdzy z okolic Trok ziemi Wileńskiej, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1929, vol. 5, p. 211–221. 26 Trzebiński J., Spis grzybów wyższych podstaw czaków i workowców, zebranych w okolicach Wilna w 1925–32 r., “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1934, vol. 8, p. 171–185. 27 Trzebiński J., Przyczynek do znajomości flory w gubernji kowieńskiej (powiaty wilkomierski i jezioroski), “Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie” 1911, vol. 4, p. 1–48. 28 Trzebiński J., Przyczynek do znajomości grzybów pasożytniczych w kilku miejscowościach poł.-zachodniej częś ci Litwy i Polski, “Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 1936, vol. 11, p. 163–171. 30 Bokowiecki H., Franciszek Ksawery Skupieński (1888–1962), [in:] Słownik biologów polskich, ed. by S. Feliksiak, Warszawa 1987, p. 492. 31 Brensztejn M., Informator o towarzystwach naukowych, oświatowych, artystycznychpopularnych, filantropijnych, wzajemnej pomocy, sportowych i klubach na Litwie i Rusi Białej, Wilno 1914. 32 Brensztejn M., Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie, [in:] Wilno i Ziemia Wileńska: Zarys monograficzny, vol. 2, Wilno 1937, p. 131–144. 33 Butkiewicz M., Kuszlany – majątek Szafnaglów, oszmianszczyzna.pl/strona_kuszlany_szafnagel.html [accessed 7.02.2025]. 34 Daszkiewicz P., Polityka i przyroda: rzecz o Jean Emmanuelu Gilibercie, Warsawa 1995. 35 Dziewulski W., Sylwetka prof. Józefa Trzebińskiego na tle epoki, www.pogon.lt/49-sekcjawilnianie/zasluzeni.html?start=10 [accessed 7.02.2025]. 36 Gilibert J.E., Exercitia phytologica, quibus omnes plantae Europaeae, quas vivas invenit in variis herbationibus, seu in Lithuania, Gallia, Alpibus, analysi nova proponuntur […], vol. 1–2, Lyon 1792. 37 Gilibert J.E., Flora Litvanica inchoata seu enumeratio plantarum: quas circa Grodnam collegit et determinavit Joannes Emmanuel Gilibert, Collectio 1, 2, 3, Grodno 1781. 38 Gilibert J.E., Flora Litvanica inchoata seu enumeratio plantarum: quas circa Grodnam collegit et determinavit Joannes Emmanuel Gilibert, Collectio 4, 5, Wilno 1782. 39 Gorski S.B., Rzadsze roś liny okolic Wilna, [in:] Opisanie statystyczne miasta Wilna, ed. by M. Baliń ski, Wilno 1835, p. 23–28. 40 Grębecka W., Badania szaty roślinnej prowadzone w ośrodku wileńskim i krzemienieckim (1781–1840), [in:] Wkład wileńskiego ośrodka naukowego w przyrodnicze poznanie kraju (1781–1842), ed. by J. Babicz, W. Grębecka, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1988 (Monografie z Dziejów Nauki i Techniki, vol. 141), p. 115–225. 41 Grębecka W., Jan Wolfgang – organizator zespołowych badań szaty roślinnej, “Quarterly Journal of the History of Science and Technology” 1980, vol. 25, no. 1, p. 27–46. 42 Grębecka W., Stanisław Bonifacy Jundziłł (1761–1847), Warszawa, Lida 2003. 43 Grębecka W., Wilno – Krzemieniec. Botaniczna szkoła naukowa (1781–1841), Warszawa 1998. 44 Grochowska Rejment I., Sławiński Witold (1888–1962), [in:] Słownik biologów polskich, ed. by S. Feliksiak, Warszawa 1987, p. 492–493. 45 Hayto L., Jan Prüffer, [in:] Polski Słownik Biograficzny, vol. 28, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1984–1985, p. 623–625. 46 Hryniewiecki B., Prof. Dr. Józef Trzebiński, “Acta Societatis Botanicorum Poloniae” 1937, vol. 14, no. 4, p. 249–268. 47 Ilgievič H., Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius 2019. 48 Ilgiewicz H., Societates Academicae Vilnenses: Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907–1939) i jego poprzednicy, Warszawa 2008. 49 Ilgiewicz H., Wileńskie towarzystwa i instytucje naukowe w XIX wieku, Toruń 2005. 50 Jukonienė I., Rasimavičius M., Ričkienė A., Subkaitė M., S. B. Gorski’s Bryological Collection in the Herbarium of Vilnius University, “Acta Societatis Botanicorum Poloniae” 2018, vol. 87, no. 3, 3588, https://doi.org/10.5586/asbp.3588 . 51 Jukonienė I., Ričkienė A., Kalvaitienė M., Rasimavičius M., Zapiski bryologiczne by Kazimierz Szafnagel and His Herbarium in the Historical Context of Bryological Studies in Lithuania and Adjacent Regions, “Acta Societatis Botanicorum Poloniae” 2022, vol. 91, 9127, https://doi.org/10.5586/asbp.9127. 52 Jundziłł S.B., Opisanie roślin w Prowincyi W. X. Litewskiego, naturalnie rosnących, według układu Linneusza, Wilno 1791. 53 Jundziłł S.B., Opisanie roślin litewskich według układu Linneusza przez B. S. Jundziłła, Wilno 1811. 54 Jundziłł J., Opisanie roślin w Litwie, na Wołyniu, Podolu i Ukraine dziko rosnących, iako i oswoionych podług wydania szesnastego układu roś lin Linneusza, Wilno 1830. 55 Jurkowski R., Z dziejów Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie 1907–1939: przyczynek do życia kulturalnego Wilna, “Zapiski Historyczne” 1986, vol. 51, no. 4, p. 113–135. 56 Klimavičiūtė J., Botanikos mokslo raida Lietuvoje 1919–1943 m., Vilnius 2022. 57 Klimavičiūtė J., Sławińskis Witoldas 1888–1962, [in:] J. Klimavičiūtė, Botanikos mokslo raida Lietuvoje 1919–1943 m., Vilnius 2002, p. 149. 58 Köhler P., Bronisław Szakien, “Wiadomości Botaniczne” 2016, vol. 60, no. 1–2, p. 47–50. 59 Köhler P., Dawne ogrody botaniczne Wilna. Old botanic gardens in Vilna (Vilnius, Lithuania), “Wiadomości Botaniczne” 1995, vol. 39, no. 1–2, p. 144–147. 60 Köhler P., Majewski T., Józef Trzebiński, “Wiadomości Botaniczne” 2016, vol. 60, no. 1–2, p. 51–55. 61 Köhler P., Zielniki botaników ośrodka wileńskiego z lat 1780–1840 w Kijowie, Krakowie i Wilnie, “Quarterly Journal of the History of Science and Technology” 1994, vol. 39, no. 1, p. 109–116. 62 Köhler P., Zielniki botaników polskich w Wilnie i Kijowie zebrane przed rokiem 1840. Herbaria of Polish Botanists Collected before 1840 in Vilna and Kiev, “Wiadomości Botaniczne” 1994, vol. 38, no. 3–4, p. 174–177. 63 Köhler P., Zielnik Józefa Jundziłła. Herbarium of Józef Jundziłł, “Polish Botanical Studies, Guidebook Series” 1995, vol. 13, p. 3–154. 64 Kościałkowski S., Pamiętna, choć przemilczana rocznica: Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie w pięćdziesięciolecie jego powstania (1907–1957), “Teki Historyczne” 1956/1957, vol. 8, p. 94–121. 65 Łapczyński K., Wycieczka na Litwę i nad Bałtyk, “Pamiętnik Fizyograficzny” 1884, vol. 4, no. 3, p. 171–228. 66 Matulaitytė S., Władysław Dziewulski, www.vle.lt/straipsnis/wladyslaw-dziewulski/ [accessed 7.02.2025]. 67 Merkys A., Prof. S. Jundzilo ir prof. J. Dagio gyvenimas ir veikla, Vilnius 1995. 68 Mowszowicz J., Józef Trzebiński (1867–1941), “Wszechświat” 1971, vol. 1, p. 17–20. 69 Mowszowicz J., Piotr Wiśniewski (1881–1971), “Wiadomości Botaniczne” 1973, vol. 17, p. 75–77. 70 Mowszowicz J., Szakien Bronisław (1890–1938), [in:] Słownik biologów polskich, ed. by S. Feliksiak, Warszawa 1987, p. 524. 71 Mowszowicz J., Trzebiński Józef (1867–1941), [in:] Słownik biologów polskich, ed. by S. Feliksiak, Warszawa 1987, p. 524. 72 Mowszowicz J., Botanika i botanicy w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w latach 1919–1939 (Przyczynki i wspomnienia), “Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej” series B, 1966, no. 12, p. 99–124. 73 Ostrowska T., Michał Reicher, [in:] Polski Słownik Biograficzny, vol. 31, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1988–1989, p. 13–16. 74 Pabrėža J., Botanika arba taislius auguminis, Shenandoah 1900. 75 Paszewski A., Profesor dr Piotr Wiśniewski w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin, “Annales UMSC, Sec. C” 1971, vol. 26, p. 1–10. 76 Petrauskienė I., Vilniaus mokslo bič iulių draugija 1907–1941, [in:] Mokslo draugijos Lietuvoje, ed. by M. Jučas, P. Slavėnas, B. Vaitkevičius, Vilnius 1979, p. 76–142. 77 Ričkienė A., Exercitia phytologica (1792) by J. E. Gilibert in European Libraries, “Archives of Natural History” 2015, vol. 42, no. 1, p. 178–181, https://doi.org/10.3366/anh.2015.0292. 78 Ričkienė A., Flora Litvanica inchoata (1781–1782) by J.E. Gilibert: Preliminary Census of Copies in European Libraries, “Archives of Natural History” 2013, vol. 40, no. 1, p. 119–124, https://doi.org/10.3366/anh.2013.0141. 79 Ričkienė A., The Contributions of J. E. Gilibert to the Studies of Lithuanian Flora, “Quarterly Journal of the History of Science and Technology” 2015, vol. 60, no. 1, p. 69–94. 80 Širkaitė J., Vilniaus mokslo bičiulių draugija ir jos muziejaus rinkiniai, “Kultūros istorijos tyrinėjimai” 1999, vol. 5, p. 336–361. 81 Statut Towarzystwa Przyjació ł Nauk w Wilnie, Wilno 1922. 82 Wrońska J., Wokół Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, “Archeologia Polski” 1992, vol. 37, no. 1–2, p. 315–322. 83 Zahorski W., Ustawa Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, “Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie” 1908, vol. 1. p. 165–170. 84 Zahorski W., Muzeum, “Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie” 1908, vol. 2, p. 123–127. 85 Zemanek A., Köhler P., Botany at Stefan Batory University in Vilna (Wilno, Vilnius) (1919–1939), “Studia Historiae Scientiarum” 2019, no. 18, p. 93–137, https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.19.005.11011. 86 Żytkowicz L., Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie 1907–1940, [in:] Z dziejów nauki polskiej. Księga pamiątkowa Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875–1975, ed. by A. Hutnikiewicz, L. Janiszewski, Poznań 1975, p. 49–75.