2449-7797 Cyberbezpieczeństwo w perspektywie rozwoju e-partycypacji i w obliczu zagrożeń ery cyfrowej Cybersecurity in the Context of E-Participation Development and the Threats of the Digital Era Lebelt Piotr author Radłowski Oskar author Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Correspondence to: Piotr Lebelt piotr.lebelt@student.up.krakow.pl Correspondence to: Oskar Radłowski oskar.radlowski@student.up.krakow.pl 28 04 2025 2025 (11) 1 2025 127 142 Copyright © 2025 2025 Era cyfrowa niesie ze sobą dynamiczny rozwój technologii informatycznych, które zaczęły opanowywać każdą gałąź naszego życia, zmieniając sposób, w jaki społeczeństwo komunikuje się i uczestniczy w życiu społecznym. Wymusiła zmiany w administracji publicznej i dostosowała ją do potrzeb obywateli. Elektroniczna partycypacja stanowi przedmiot zainteresowania badaczy, organizacji międzynarodowych oraz instytucji władzy państwowej i lokalnej. Rozwój różnorodnych form e-partycypacji otwiera przed nami wiele możliwości, jednak stawia również liczne wyzwania. W analizie zawartej w niniejszym artykule skupiamy się na identyfikacji kluczowych zagrożeń, takich jak dezinformacja, cyberprzemoc czy zagrożenia związane z ochroną prywatności. Przenikanie się życia w Internecie i w świecie realnym jest przyczyną coraz większych przemian gospodarczych, społecznych i kulturowych, w szczególności dotyczących ochrony danych osobowych, integralności systemów informatycznych oraz przeciwdziałania atakom cybernetycznym. Rozwój nowych technologii prowadzi do automatyzowania procesów administracyjnych w społeczeństwie. Wraz z rozwojem pojawiają się nowe potrzeby w zakresie komunikacji i funkcjonowania społeczeństwa w procesach obywatelskich. Pomimo widocznych zalet tego zjawiska powstaje także niebezpieczeństwo w postaci cyberprzestępstw tym samym rozwój nowych technologii wymaga udzielenia odpowiedzi na pytania związane z faktycznym stopniem ochrony, a także z gotowością na pełne wdrożenie informatycznych rozwiązań w zakresie partycypacji obywatelskiej w erze cyfrowej. Poprzez analizę tych aspektów chcemy dostarczyć kompleksowego spojrzenia na świat e-partycypacji, zwracając uwagę na trudności i na potencjalne korzyści, jakie niesie ze sobą ta nowa forma interakcji społecznej. Warto się zastanowić, czy wprowadzone do tej pory systemy działań są wystarczająco optymalne dla zapewnienia bezpieczeństwa i swobodnego wykorzystywania możliwości technologicznych w życiu obywatelskim, jakie mechanizmy regulacyjne oraz społeczne powinny być wprowadzone, aby maksymalnie wykorzystać potencjał e-partycypacji przy jednoczesnym minimalizowaniu jej negatywnych skutków. 1 Balicki R., E‑voting przyszłość demokracji?, „CBKE e‑BIULETYN” 2007, nr 3. 2 Barczak S., Crowdsourcing. Co to znaczy? Przykłady w Polsce i za granicą, https://interviewme.pl/blog/crowdsourcing (4.09.2024). 3 Cieślak J., E‑voting. Możliwości zastosowania głosowania elektronicznego w Polsce, Biblioteka Cyfrowa, https://www.bibliotekacyfrowa.pl/Content/34346/PDF/E-voting.pdf (4.09.2024). 4 Czym jest PHISHING i jak nie dać się nabrać na podejrzane wiadomości e-mail oraz SMS-y, gov.pl, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/baza--wiedzy/czym-jest-phishing-i-jak-nie-dac-sie-nabrac-na-podejrzane-widomosci-e-mail-oraz-sms-y (13.08.2024). 5 Górka M., Cyberbezpieczeństwo jako wyzwanie dla współczesnego państwa i społeczeństwa, w: Cyberbezpieczeństwo wyzwaniem XXI wieku, T. Dębowski (red.), Łódź–Wrocław 2018. 6 Harechko I., Basic Mechanisms of E‑participation of Citizens in Policy‑Making, „Toruńskie Studia Międzynarodowe” 2011, nr 1 (4). 7 Hołtys B., Bezpieczeństwo – ogólne problemy badawcze, Warszawa 2014. 8 Jankowski P., Cyberterroryzm jako współczesne zagrożenie dla administracji publicznej, „Młody Jurysta” 2018, nr 4. 9 Kozłowski A., Petya/NotPetya – analiza tajemniczego malware’u który zaatakował Ukrainę, SCS 2017, https://cyberdefence24.pl/petyanotpetya-analiza-tajemniczego-malwareu-ktory-zaatakowal-ukraine-scs-2017 (4.09.2024). 10 Lakomy M., Cyberprzestrzeń jako nowy wymiar rywalizacji i współpracy państw, Katowice 2015. 11 Liderman K., Bezpieczeństwo informacyjne – nowe wyzwania, Warszawa 2017. 12 Lubik‑Reczek N., Kapsa I., Musiał‑Karg M., Elektroniczna partycypacja obywatelska w Polsce. Deklaracje i opinie Polaków na temat e‑administracji i e‑głosowania, Poznań 2020. 13 Mafia PL, E‑MAFIA | Jak działają w Polsce grupy cyberprzestępcze, https://www.youtube.com/watch?v=SMu7EPmK9F4&list=LL&index=93 (20.10.2024). 14 Majdan K., Hakerzy wywołali chaos na Ukrainie. Jak doszło do ataku ransomware?, https://businessinsider.com.pl/technologie/nowe-technologie/notpetya-atak-zlosliwym-oprogramowaniem-na-ukraine/s7bnll2 (2.09.2024). 15 Na czym polegają zasady privacy by default i privacy by design?, https://odo24.pl/wiedza/abc-rodo/odpowiedz-na-pytanie.na-czym-polegaja-zasady-privacy-by-default-i-privacy-by-design (1.09.2024). 16 Narodowy Instytut Cyberbezpieczeństwa, Cyberwojna – 15 minut z cyberbezpieczeństwem, https://www.youtube.com/watch?v=PhNK7wmmqlM&list=LL&index=92&t=752s (4.09.2024). 17 Nosowski M., Prawne aspekty cyberbezpieczeństwa. Praktyczne wskazówki dla przedsiębiorców, Warszawa 2019. 18 Rogacka A., Ochrona informacji w jednostkach samorządu terytorialnego poprzez stosowanie polityki bezpieczeństwa informacji, w: Bezpieczeństwo informacji w administracji publicznej, D. Fleszer (red.), Sosnowiec 2017. 19 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). 20 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych, Dz.U. 2012, poz. 526. 21 Stokłuska E., E‑partycypacja – o co właściwie chodzi i jak to może wyglądać, https://publicystyka.ngo.pl/e-partycypacja-o-co-wlasciwie-chodzi-i-jak-to-moze-wygladac (4.09.2024). 22 Terlikowski T., Bezpieczeństwo cyberprzestrzeni wyzwaniem naszych czasów. System cyberbezpieczeństwa w Polsce (w świetle obowiązującego prawa), „Zeszyty Naukowe SGSP” 2019, nr 3. 23 Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, Dz.U. 2018, poz. 1560. 24 Wilson C., Botnets, Cybercrime, and Cyberterrorism: Vulnerabilities and Policy Issues for Congress, Updated January 29, 2008. 25 Wojsko Polskie, Współpraca międzynarodowa, https://www.wojsko-polskie.pl/woc/wspolpraca-miendzynarodowa/ (11.05.2024).