2391-890X Tadeusza Esmana wspomnienia poznańskie. „Śródka. Moje dzieciństwo i młodość”, cz. 2: Z ciocią Bolesią wśród rodziny i najbliższych sąsiadów Poznań Memories of Tadeusz Esman “Śródka. Moje dzieciństwo i młodość”, cz. 2: Z ciocią Bolesią wśród rodziny i najbliższych sąsiadów [Śródka. My Childhood and Youth. Part 2: With Auntie Bolesia among Family and the Closest Neighbours] Bauman Szymon author Esman Janusz author Biblioteka Raczyńskich, Poznań Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 04g6bbq64 Correspondence to: Szymon Bauman szybau@gmail.com Correspondence to: Janusz Esman jjme@poczta.onet.pl 21 02 2025 Tom XI 2024 207 240 Copyright © 2025 2025 Tadeusz Esman pisał wspomnienia w latach 1976–1985, z myślą o przekazaniu wiadomości o swoim dorastaniu dzieciom. Druga część jego wspomnień odnosi się do okresu dzieciństwa i młodości na Śródce w Poznaniu, gdzie urodził się w 1903 r. i przebywał do czasu wyprowadzki w 1927 r. do Bydgoszczy. W tej części jego przeżycia krążą wokół trzech tematów — cioci Bolesi, rodziny i sąsiadów. Wszystkie te aspekty ukazują życie codzienne osób mieszkających na Śródce w tym czasie — dom, warunki życia i pracy, otoczenie przyrody, architektury oraz relacje społeczne. Autor wspomnień opowiada barwnie, dzieli się zapamiętanymi wrażeniami z dzieciństwa, przytacza anegdoty z życia rodzinnego i podwórkowego, tj. z okolicy miejsca zamieszkania na Rynku Śródeckim lub Ostrówku, a także opisuje stosunek do swojej rodziny i sąsiadów. 2 Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Poznania — Kartoteka ewidencji ludności 1870–1931, sygn. 14385, s. 255–256; 14459, s. 356–357; 14616, s. 477, 479; 14618, s. 137; 14620, s. 194; 14872, s. 594–595; 14976, s. 584–585; 14999, s. 858; 15101, s. 952; 15293, s. 121–122, 131–132. 3 Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Bergera w Poznaniu, sygn. 29. 4 Archiwum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Filozoficzny/Humanistyczny Uniwersytetu Poznańskiego 1919–1939, sygn. 103b/577. 5 Zbiory prywatne Janusza Esmana 7 Adressbuch der Provinzialhauptstadt Posen, hrsg. v. W. D ecker, Posen 1910. 8 „Dziennik Rozporządzeń c. i k. Jeneralnego Gubernatorstwa Wojskowego dla Austryacko-Węgierskiego Obszaru Okupowanego w Polsce” z 5 listopada 1916 r., cz. 15, s. 1–2. 9 Książka adresowa miasta stołecznego Poznania 1923, Poznań 1923. 10 Śpiewnik pracownic polskich, publikacja anonimowa, Poznań 1919. 12 „Głos Lekarzy. Organ lekarzy Galicyi, Śląska i Bukowiny” z 15 lipca 1906 r., R. 4, nr 14, s. 8. 14 Amatorski zorganizowany ruch śpiewaczy Wielkopolski w latach 1892–1992, pod red. J. Hellwiga, Poznań 1992. 15 Baniewicz E. , Teatr poznański w latach 1908–1918 [w:] Teatr polski w latach 1890–1918, cz. 1: Zabór austriacki i pruski [seria: Dzieje teatru polskiego], pod red. T. Siverta i R. Taborskiego, Warszawa 1987, s. 352–384. 16 Bauman S. , Esman J., Tadeusza Esmana wspomnienia poznańskie. „Śródka. Moje dzieciństwo i młodość”, cz. 1: Dom, podwórko i rodzice, „Przegląd Archiwalno-Historyczny” 2023, t. 10, s. 167–208. 17 Boksa M., Działacz z probostwa. Ksiądz Kazimierz Maliński (1872–1928), „Kronika Miasta Poznania” 2019, nr 4, s. 217–234. 18 Encyklopedia teatru polskiego, https://encyklopediateatru.pl/osoby/45007/kajetan-kopczynski (dostęp: 17.8.2024). 19 Esman T. , Esman Józef (1815–1873) [w:] Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1948, t. 6, s. 296–297. 20 Esman T. , Jan Wilhelm Kassyusz. Zarys biografji na tle życia Wielkopolski w pierwszej połowie XIX wieku, Poznań 1926 (odbitka z: „Strażnica Zachodnia” 1926, R. 5, nr 1, s. 28–61; nr 2, s. 112–134). 21 Grot Z. , Cegielski Gaspar Józef Hipolity (1813–1868) [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1981, s. 93–94. 22 Herbst S. , Kiliński Jan (1760–1819) [w:] Polski Słownik Biograficzny, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–1967, t. 12, s. 453–455. 23 Januszkiewicz B., Wejchan-Kozielewska H. , 150 lat firmy H. Cegielski — Poznań S.A. (1846–1996), Poznań 1996. 24 Kozłowski J., Esman (Essman) Józef (1814–1873) [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1981, s. 174–175. 25 Pająk J.Z. , Liebknecht Karl (1871–1919) [w:] J.Z. Pająk, A. Penkalla, J. Szczepański, Słownik biograficzny XIX wieku, Toruń 2005, s. 386. 26 Pająk J.Z. , Mackensen August von (1849–1945) [w:] J.Z. Pająk, A. Penkalla, J. Szczepański, Słownik biograficzny XIX wieku, Toruń 2005, s. 405–406. 27 Pająk J.Z. , Sanders Liman Otto von zw. Liman pasza (1855–1929) [w:] J.Z. Pająk, A. Penkalla, J. S zczepański, Słownik biograficzny XIX wieku, Toruń 2005, s. 554. 28 Pałat Z. , Architektura a polityka. Gloryfikacja Prus i niemieckiej misji cywilizacyjnej w Poznaniu na początku XX wieku, Poznań 2011. 29 Pietrzak J., Hozakowski Jan Władysław (1869–1934) [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1981, s. 259. 30 Poplatek J., Andrzej Bobola (ok. 1591–1657) [w:] Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1935, t. 1, s. 101–102. 31 Przybylski T. , Gieburowski Wacław Kazimierz (1877–1943) [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1981, s. 201–202. 32 Świtała T. , Janowska-Kopczyńska Maria (1890–1977) [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1981, s. 287. 33 Trzeba by jeszcze powiedzieć. Z Archiwum Społecznego Śródki, pod red. M. Kępskiego, A. Pikuły, M. Pukiańca i K. Zimnej, Poznań 2016. 34 Wielkopolscy księża od XVIII do XX wieku, oprac. Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne „Gniazdo”, http://www.wtg-gniazdo.org/ksieza/main.php?akcja=opis&id=506 (dostęp: 17.8.2024). 35 Wosiek M., Biesiadecka Janina (1894–1944) [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1981, s. 57.