2449-7797 Kościoły i inne związki wyznaniowe w porządku prawnym Unii Europejskiej – analiza wybranych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Churches and Other Religious Associations in the Legal Order of the European Union – Analysis of Selected Judgments of the Court of Justice of the European Union Łukańko Bernard author Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk Correspondence to: Bernard Łukańko b.lukanko@inp.pan.pl 13 12 2024 2024 (10) 2024 91 106 Copyright © 2024 2024 Nie budzi wątpliwości, że Unia Europejska nie posiada kompetencji prawodawczych w zakresie prawa wyznaniowego, a jej stosunek do kościołów i innych związków wyznaniowych znalazł w prawie pierwotnym jedynie bardzo skromne unormowanie. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 TfUE „Unia szanuje status przyznany na mocy prawa krajowego kościołom i stowarzyszeniom lub wspólnotom religijnym w Państwach Członkowskich i nie narusza tego statusu”. Przepis ten pozwala postawić pytanie o zakres zastosowania regulacji prawa unijnego do wymienionych kategorii podmiotów. Przedmiotem opracowania jest analiza orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wielokrotnie wypowiadał się na temat tych relacji i który wskazał, jak daleko sięga ograniczenie zakresu dopuszczalnej regulacji w prawie wtórnym, wynikające z art. 17 TfUE, co jest kluczowe zarówno dla prawodawcy unijnego – na etapie tworzenia prawa, jak i dla organów i sądów krajowych – przy jego stosowaniu. 1 Callies C., Ruffert M., EUV/AEUV – Kommentar, München 2022. 2 Classen C.D., Das Kirchliche Arbeitsrecht unter europäischem Druck – Anmerkungen zu den Urteilen des EuGH (jeweils GK) vom 17.04.2018 in der Rs. C-414/16 (Egenberger) und vom 11.09.2018 in der Rs. C-68/17 (IR), EuR 2018. 3 Derlatka M., Skarga konstytucyjna w Niemczech, Warszawa 2009. 4 Grabitz E., Hilf M., Nettesheim M., Das Recht der Europäischen Union, 2024, Art. 17 AEUV, nb. 23. 5 Hoeren T., Kirchlicher Datenschutz nach der DS.-GVO, Die Reichweite von Art. 91 DS-GVO, ZD 2023. 6 Joussen J., §9 Abs. 1 AGG – Der EuGH und die Kirchenzugehörigkeit von Beschäftigten, EuZA 2018. 7 Löser A., Berücksichtigung der Religion im Bewerbungsverfahren bei kirchlichen Arbeitgebern unterliegt staatlicher Kontrolle, öAT 2018. 8 Łukańko B., Kościelne modele ochrony danych osobowych, Warszawa 2019. 9 Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. T. I (art. 1–89), red. D. Miąsik, N. Półtorak, A. Wróbel, Warszawa 2012. 10 Matusiak-Frącczak M., Zatrudnianie przez wspólnoty wyznaniowe lub organizacje religijne a zasada niedyskryminacji ze względu na religię lub przekonania. Glosa do wyroku TS z dnia 17 kwietnia 2018 r., C-414/16, LEX/El. 11 Naumann K., Eine religiöse Referenz in einem Europäischen Verfassungsvertrag, Tübingen 2008. 12 Olbertz K., Kirchenmitgliedschaft als Einstellungskriterium, GWR 2019. 13 Parol A., Dyskryminacja nauczycieli religii. Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 stycznia 2022 roku (C-282/19), SPW 2023. 14 Pechsten M., Nowak C., Häde U., Frankfurter Kommentar EUV-GRC-AEUV, Tübingen 2023. 15 Staat und Kirche in der Europäischen Union, red. A. Robbers, Baden-Baden 2005. 16 Schwarze J., Becker U., Hatje A., Schoo J., EU-Kommentar, Baden-Baden 2019. 17 Specht L., Mantz R., Handbuch Europäisches und deutsches Datenschutzrecht, München 2019. 18 Streinz R., EUV/AEUV Kommentar, München 2018. 19 Europäisches Unionsrecht, red. Ch. Vedder, W. Heintschel von Heinegg, Baden-Baden/Zürich 2018. 20 Weller B., Kirchliches Arbeitsrecht, Baden-Baden 2021.