2392-0106 Przyjemscy z Przyjmy – wielkopolska rodzina magnacka w XVI-XVIII wieku The Przyjemski Family Members From Przyjma – The Greater Poland Magnat Family in the 16th-18th Century Klint Paweł author Uniwersytet Wrocławski 00yae6e25 Correspondence to: Paweł Klint 27 11 2024 XI 2024 405 432 Copyright © 2024 2024 Artykuł ma za zadanie ukazać dzieje wielkopolskiej rodziny magnackiej – Przyjemskich w XVI– XVIII wieku. Autor stara się wskazać źródła majątkowej i politycznej kariery członków tej rodziny. Istotnym elementem analizowanym w tekście są koligacje z innymi rodzinami wielkopolskimi i koronnymi w okresie trwania magnackiej potęgi Przyjemskich. Utrzymywaniu pozycji magnackiej, choć na pozór lokalnie, służył także splendor poszczególnych członków rodziny, a także budowana już od końca XVI wieku działalność fundacyjna Przyjemskich. Wiązała się ona nie tylko z upamiętnianiem poszczególnych postaci, a pomocą choćby nagrobków czy epitafiów. Rodzina magnacka miała wręcz misję fundowania instytucji kościelnych, jak klasztory czy kościoły parafialne, a następnie ich utrzymywanie. Z tego elementu również Przyjemscy wywiązywali się znakomicie. 2 Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi grodzkie konińskie 3 Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi grodzkie kaliskie 4 Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi grodzkie poznańskie 6 Cyboni K. J. (1678), Zawód płynącej pod żaglem serdecznych afektów Łodzi przy szczęśliwym szukanej miłości porcie ściągniona na dożywotnej zakład przyjaźni ręka udatnej tryumfalnego Rawicza heroiny zastanowiony przy weselnym akcie jaśnie wielmożnych oblubieńców Jego Mości Pana Piotra na Bninie Opaleńskiego starosty międzyrzeckiego etc. etc. i Jejmości Panny Katarzyny na Przyjmie Przyjemskiej chorążanki kaliskiej […], Poznań 7 Ellert F. (1684), Rewizja Łodzi od brzegu śmiertelności na morze wieczności odkładającej kazaniem pogrzebowym przy egzekwiach na wyprowadzeniu ciała z zamku poznańskiego jaśnie wielmożnego Jegomości Pana Jana na Bninie Opaleńskiego wojewody brzeskiego kujawskiego, województw wielgopolskich generała, Poznań 8 Godziszewski J. (1629), Kazanie na pogrzebie jaśnie wielmożnej Paniej jej Mości P. Anny z Czarnkowa Przyjemskiej wojewodzinej inowłocławskiej, generałowej wielkopolskiej, konińskiej etc. etc. starościnej […], Poznań 9 Gorczyński K. (1674), Rawicz starożytny w nieuchronne śmiertelności zagoniony sieci, w szczęśliwej jednak wieczności, wolnością darowany kazaniem przy pogrzebie jaśnie wielmożnego Jego Mści Pana Piotra z przejmy Przyjemskiego, kasztelana śremskiego […], Kraków 10 Kosowicz J. (1701), Godzina doczesna jaśnie wielmożnej I.M. Pani Marianny z Mycielskich Przyjemskiej chorążyny kaliskiej, starościny kolskiej etc. z wiecznością szczęśliwą godnie pomierzona żałobna w pogrzebowym kazaniu mowa jaśnie wskazana […], Poznań 11 Łukaszewicz J. (1859), Krótki opis kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej, t. 2, Poznań 12 Młodzianowski T. (1681), Kazanie na pogrzebie wielmożnego Jego Mości Pana Stanisława Przyjemskiego marszałkowica koronnego nadwornego, [w:] idem, Kazania i homilyje na święta uroczystsze, także pogrzeby […], Poznań 13 Niesiecki K. (1841), Herbarz polski, t. 7, Lipsk 14 Raczyński E. (1843), Wspomnienia Wielkopolski, to jest województw poznańskiego, kaliskiego i gnieźnieńskiego, t. 2, Poznań 15 Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX w. (1997), wyd. Biblioteka Kórnicka PAN, Kórnik-Poznań 16 Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XVI–XVIII wieku. Spisy (1990), oprac. K. Mikulski i W. Stanek, przy współudziale Z. Górskiego i R. Kabacińskiego, Kórnik 17 Zorzewski A. (1618), Melodia rythmowa zacnych domów Ieich Mciów Panów Przyemskich zarównie Ieich Mciów Panów Grzymułtowskich sławne krótko opiewająca sprawy na Jego Mci Pana Adama Przyemskiego starosty kowalskiego społem Jej Mci Panniej Zofiej Rusocki(ej) fest weselny, Poznań 19 Broniarczyk M. (2012), Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, 20 „Kwartalnik Historyczny”, nr 2 21 Chłapowski K. (2017), Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 (materiały źródłowe), Warszawa 22 Czaplewski P. (1921), Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie Prus Królewskich 1454-1772, Toruń 23 Czapliński W., Długosz J. (1976), Życie codzienne magnaterii polskiej w XVII wieku, Warszawa 24 Dworzaczek W. (1959), Genealogia, Warszawa 25 Dworzaczek W. (1969), Struktura społeczna szlachty, [w:] Dzieje Wielkopolski, t. 1: Do roku 1793, red J. Topolski, Poznań 26 Dworzaczek W. (1986), Adam Wojciech (Olbracht) Przyjemski (zm. 1644), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 27 Dworzaczek W. (1986), Aleksander Przyjemski (zm. 1694), podstoli koronny, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 28 Dworzaczek W. (1986), Krzysztof Przyjemski (ok. 1605-1663), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 29 Dworzaczek W. (1986), Andrzej Przyjemski (ok. 1615-1663), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 30 Dworzaczek W. (1986), Rafał Przyjemski (zm. 1576), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 31 Dworzaczek W. (1986), Stanisław Przyjemski (zm. 1642), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 32 Dworzaczek W. (1986), Władysław Przyjemski (zm. 1699), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 33 Dworzaczek W. (1986), Wojciech Przyjemski (zm. 1571/72), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 34 Dworzaczek W. (1986), Zygmunt Przyjemski (zm. 1652), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 35 Dworzaczek W., Kowalska H. (1986), Andrzej Przyjemski (zm. 1618), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 36 Dworzaczek W., Kowalska H. (1986), Stanisław Przyjemski (zm. 1595), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 37 Dziubkowa J. (1996), Vanitas. Portret trumienny na tle sarmackich obyczajów pogrzebowych, Poznań 38 Dziubkowa J. (2000), Portret trumienny – kłopoty z denotacją, „Studia Muzealne”, t. 19 39 Józef Ł. (1835), O kościołach braci czeskich w dawnej Wielkopolsce, Poznań 40 Karpowicz M. (1999), Mecenat artystyczny w Polsce nowożytnej 1500-1767, [w:] Z dziejów mecenatu kulturalnego w Polsce, red. J. Kostecki, Warszawa 41 Klint P. (2013), Radość tworzenia, czyli o mało poważnych rysunkach w sądowych księgach wielkopolskich z XVII wieku, [w:] Kultura radości na ziemi wschowskiej. Obraz uroczystości, jubileuszy, wizyt gości, świąt, red. P. Klint, M. Małkus, K. Szymańska, Wschowa-Leszno 42 Kowalska H. (1986), Władysław Przyjemski (ok. 1571-1627), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 43 Liedke M. (2016), Rodzina magnacka w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI – XVIII wieku. Studium demograficzno-społeczne, Białystok 44 Łukomski S. (1914), Koźmin Wielki i Nowy. Monografia historyczna, Poznań 45 Nowosad W. (2014), Konopaccy herbu Odwaga – dzieje pomorskiej rodziny senatorskiej z XV–XVIII wieku. Studium genealogiczno-majątkowe, Warszawa. 46 Opaliński E. (1981), Elita władzy w województwach poznańskim i kaliskim za Zygmunta III, Poznań 47 Opaliński E. (2007), Rodziny wielkosenatorskie w Wielkopolsce, na Kujawach i na Mazowszu za Zygmunta III, Warszawa 48 Orszulik S. (1982), Pisma polityczne bezkrólewia po śmierci Jana III Sobieskiego, Kraków 49 Pielas J. (2008), „Divisio bonorum”. U podstaw majątkowego funkcjonowania rodziny szlacheckiej w XVII wieku, [w:] Rodzina i gospodarstwo domowe na ziemiach polskich w XV-XX wieku. Struktury demograficzne, społeczne i gospodarcze, red. C. Kuklo, Warszawa 50 Pielas J. (2012), Majątkowe zabezpieczenie sióstr w szlacheckich podziałach dóbr ziemskich w Koronie w XVII wieku, [w:] Per mulierem... Kobiety w dawnej Polsce w średniowieczu i w dobie staropolskiej, red. K. Justyniarska-Chojak, S. Konarska-Zimnicka, Warszawa 51 Pielas J. (2013), Podziały majątkowe szlachty koronnej w XVII wieku, Kielce 52 Sajkowski A. (1960), Krzysztof Opaliński, wojewoda poznański, Poznań 53 Sobisiak W. (1967), Dzieje ziemi rawickiej, Poznań 54 Szczygielski W. (1986), Andrzej Przyjemski (ok. 1705-1782), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 55 Szczygielski W., Wojciechowski B. (1986), Ignacy Przyjemski (ok. 1703-1787), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 56 Szczygielski W., Wojciechowski B. (1986), Tomasz Przyjemski (1749-1802), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 29, Wrocław 57 Witczak H. (2006), Z życia religijnego w królewskim mieście Koninie. Dzieje parafii św. Bartłomieja w Koninie do roku 1818, Włocławek 58 Zielińska T. (1989), Rozważania nad kwestią wyposażenia szlachcianek w Wielkim Księstwie Litewskim w XVIII stuleciu, „Kwartalnik Historyczny”, nr 1-2