2392-0106
Pobyt Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego w Kaliszu w dniu 15 maja 1921 r. w świetle publikacji „Gazety Kaliskiej” – materiały źródłowe
The Stay of the Chief of State Józef PiłSudski in Kalisz on 15 May 1921 in the Light of Texts Published by the 'Gazeta Kaliska' Newspaper – Source Materials
Durka
Jarosław
author
Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
Correspondence to: Jarosław Durka
27
11
2024
XI
2024
317
353
Copyright © 2024
2024
Artykuł przedstawia opracowane materiały źródłowe dotyczące wizyty Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego w Kaliszu w dniu 15 maja 1921 r. Są to ogłoszenia i relacje prasowe z „Gazety Kaliskiej”. Są cennym źródłem historycznym, gdyż w szczegółach przedstawiają przebieg wizyty Marszałka, a także przedstawiają osoby zaangażowane w organizację i przebieg uroczystości. Głównym powodem przyjazdu Piłsudskiego było wręczenie sztandaru 29 Pułkowi Strzelców Kaniowskich i odznaczenie żołnierzy. Naczelnik Państwa spotkał się również z władzami Kalisza i lokalnymi działaczami społecznym, wśród których znaleźli się przedstawiciele życia gospodarczego w mieście i w okolicach. W opracowaniu przybliżono dane biograficzne poszczególnych osób, bardziej lub dotąd już całkiem zapomnianych. Do sporządzenia niektórych notek biograficznych w przypisach wykorzystano materiały archiwalne.
[
Archiwum Państwowe w Kaliszu, Księgi ludności stałej, rejestry mieszkańców i księgi kontroli ruchu powiatu kaliskiego
]
[
Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, Ukraińska Misja Wojskowa w Polsce
]
[
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego, Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeniowych
]
[
25-lecie Stowarzyszenia Rzemieślników Chrześcijan pod wezw. św. Józefa w Kaliszu, Kalisz 1932
]
[
Kalendarz kaliski na rok 1914, Kalisz 1913
]
[
Komitet Obywatelski Miasta Warszawy. Sprawozdanie sierpień-grudzień 1915, Warszawa 1917
]
[
Księga adresowa Królestwa Polskiego na rok 1910, Warszawa 1910
]
[
Pamiętnik Komisji Ratowania Dzieci. Warszawa 1916-1921, Warszawa 1921
]
[
XXXV Sprawozdanie Wydziału Głównego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie za rok administracyjny 1911, Lwów 1912
]
[
Bliziński W. (2003), Wspomnienia z mojego życia i pracy, oprac. G. Waliś, Kalisz
]
[
Dąbrowska M. (1998), Dzienniki 1914-1945, T. I, wybór, wstęp i przypisy T. Drewnowski, Warszawa
]
[
Jałowiecki M. (2021), Na skraju imperium i inne wspomnienia, Warszawa
]
[
Michalski J. (1922), Wyjaśnienie broszury „Z czasów mojej prezydentury”, Kalisz
]
[
„Dziennik Rozkazów” – 1921
]
[
„Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych” – 1923
]
[
„Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego” – 1923
]
[
„Express Kaliski” – 1926, 1928, 1935
]
[
„Gazeta Kaliska” – 1921
]
[
„Gazeta Poranna 2 Grosze” – 1921
]
[
„Głos Koniński” – 1927
]
[
„Goniec Kaliski” – 1924
]
[
„Jeździec i Hodowca” – 1939
]
[
„Kolarz, Wioślarz i Łyżwiarz” – 1901
]
[
„Kurjer Łódzki” – 1921
]
[
„Kurjer Warszawski” – 1917, 1921, 1935
]
[
„Łódzki Dziennik Wojewódzki” – 1932
]
[
„Naród i Wojsko” – 1939
]
[
„Nowości Ilustrowane” – 1924
]
[
„Przegląd Wieczorny” – 1927
]
[
Andrysiak E. (1998), Michalski Mieczysław, [w:] Szkoła kaliska. I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka w Kaliszu. Nauczyciele i wychowankowie, red. K. Walczak, Kalisz
]
[
Andrysiak E., Walczak K. (2015), Kaliska Ochotnicza Straż Pożarna w latach międzywojennych, [w:] Ochotnicza Straż Pożarna w Kaliszu 1864-2014, red. T. Olejnik, K. Walczak, Kalisz
]
[
Banaszek K., Roman W., Sawicki Z. (2000), Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich, Warszawa
]
[
Bełdowski L. (1928), Zarys historji wojennej 29-go Pułku Strzelców Kaniowskich, Warszawa
]
[
Borowiak A. (1998), Motylewski Jan, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, T. I, red. H. Tadeusiewicz, Kalisz
]
[
Ceglarek M. (2021), Kapelani Wojska Polskiego z okresu wojny polsko-sowieckiej 1919-1921, Warszawa
]
[
Celer B. (2022), Śladami Wiłkomirskich. W poszukiwaniu spuścizny członków muzycznej rodziny – raport z projektu badawczego, „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, nr 22
]
[
Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego (2003), red. J. Tucholski, Warszawa
]
[
Chełkowska M. (1998), Oppeln-Bronikowski Leon, [w:] Ziemianie polscy XX wieku. Słownik biograficzny. Część 4, red. T. Epsztein, Warszawa
]
[
Chlebba T., Splitt J.A. (2013), Kalisz między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939, Łódź
]
[
Chodyła Z. (1983), Radwan Józef Wiktor, [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Warszawa-Poznań
]
[
Cygan W.K. (2006), Oficerowie Legionów Polskich 1914-1917. Słownik biograficzny, t. IV, Warszawa
]
[
Czy wiesz kto to jest? (1938), t. I i II, red. S. Łoza, Warszawa
]
[
Dolat J. (2007), Michalski Jan, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. III, red. D. Wańka, Kalisz
]
[
Durka J. (2023), Stefan Zakrzewski (1898-1934) – żołnierz Legionów Polskich i oficer zawodowy Wojska Polskiego, „Polonia Maior Orientalis”, t. X
]
[
Dymek P. (2013), 29 Pułk Strzelców Kaniowskich, Pruszków
]
[
Głębicka E. (2017), Maria Dąbrowska – Stanisław Stempowski. Z listów 1924-1939, „Pamiętnik Literacki”, nr 4
]
[
Gołdyn P. (2021), Ochotnicze straże pożarne powiatu konińskiego w latach 1921-1939. Studium historyczne na podstawie „Głosu Konińskiego”, Kalisz
]
[
Górny P.A. (2014), Przemysł starszy od miasta, Ozorków
]
[
Hordyński W. (1959-1969), Grąbczewski Wiktor, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, red. K. Lepszy, Wrocław-Kraków-Warszawa
]
[
Janczak J. (1977), Stosunki ludnościowe, [w:] Dzieje Kalisza, red. W. Rusiński, Poznań
]
[
Jarno W. (2009), Pokojowe dzieje 29 Pułku Strzelców Kaniowskich w Kaliszu w latach 1921-1939, „Rocznik Kaliski”, t. XXXV
]
[
Jarno W. (2001), Przygotowania Okręgu Generalnego Łódź do przejścia na organizację pokojową w 1921 r., „Acta Universitatis Lodziensis”, „Folia Historica” nr 71
]
[
Jarno W. (2004), Strzelcy Kaniowscy w latach 1919-1939, Warszawa
]
[
Jarno W. (2020), Zaciąg do armii ochotniczej w Okręgu Generalnym Wojska Polskiego nr IV Łódź latem 1920 roku, „Roczniki Humanistyczne”, t. LXVIII, z. 2
]
[
Jaroszewski J. (2023), Sport szkolny w Kaliszu do 1939 roku, „Polonia Maior Orientalis”, T. X
]
[
Jaroszewski J. (2023), Sport w Kaliszu w latach 1918-1939. Zarys problematyki, „Sport i Turystyka. Środkowoeuropejskie Czasopismo Naukowe”, t. 6, nr 4
]
[
Jędrzejewicz W., Cisek J. (1998), Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego 1867-1935, t. II: 1918-1926, Warszawa
]
[
Kaczorowski W. (1998), Piestrzyński Eugeniusz, [w:] Szkoła kaliska. I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka w Kaliszu. Nauczyciele i wychowankowie, red. K. Walczak, Kalisz
]
[
Kaliński J. (1999), Michalski Jan, [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Garlicki, Z. Landau, W. Roszkowski, P. Stawecki, J. Tomaszewski, Warszawa
]
[
Kępa Z., Prochowicz J. (2020), Arcybiskup Stanisław Gall. Pierwszy biskup polowy Wojska Polskiego, Warszawa
]
[
Kiermasz M. (2011), Rola przypadku w badaniach genealogicznych, „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Genealogicznego KALISIA”
]
[
Kłysz E. (2007), Wiłkomirska Maria, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. III, red. D. Wańka, Kalisz
]
[
Kościelniak W. (2008), Leksykon kaliski, Kalisz
]
[
Kowalska S. (2012), Notariat miasta Kalisz w dobie dwudziestolecia międzywojennego (1918-1939), Poznań-Kalisz
]
[
Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (1994), red. J.M. Majchrowski, Warszawa
]
[
Litwiński R. (2023), Antoni Kamieński (1878-1944), [w:] Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939, red. Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek, Warszawa
]
[
Łukomski G., Polak B., Suchcitz A. (1997), Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945. Wykazy odznaczonych za czyny z lat 1863-1864, 1914-1945, Koszalin
]
[
Majchrowski J.M. (1990), Ulubieniec cezara. Bolesław Wieniawa-Długoszowski, Wrocław
]
[
Majewski P. (2009), Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939. Słownik biograficzny, t. IV: M-P, red. G. Mazur, Warszawa
]
[
Małyszko S. (2000), Majątki wielkopolskie, t. VI: Powiat kaliski, Szreniawa
]
[
Małyszko S. (2012), Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu, Kalisz
]
[
Mazur G. (2012), Generał Mieczysław Smorawiński. Syn ziemi turkowskiej i kaliskiej, Turek Mierzwa J. (2018), Słownik biograficzny starostów Drugiej Rzeczypospolitej, t. I, Łomianki
]
[
Mierzwa J. (2022), Słownik biograficzny starostów Drugiej Rzeczypospolitej, t. II, Łomianki.
]
[
Mikołajczyk M. (2017), Cmentarz Parafialny w Kokaninie. Zarys biograficzno-historyczny, „Polonia Maior Orientalis”, t. IV
]
[
Miluśka-Stasiak J. (2023), Z dziejów Opatówka od czasów najdawniejszych do 1939 roku, Kalisz
]
[
Morawski W. (1998), Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku, Warszawa
]
[
Piber A. (1975), Michalski Jan, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XX, red. E. Rostworowski, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk
]
[
Polak B. (1991), Kohutnicki Romuald, [w:] Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945, T. 2: (1914-1921), cz. 1, red. B. Polak, Koszalin. Polanowski E. (1979), W dawnym Kaliszu, Poznań
]
[
Przygodzki S. (2023), Szkoła Handlowa 1906-1917, [w:] Dzieje szkolnictwa handlowego i ekonomicznego w Kaliszu 1873-2023, red. E. Andrysiak, Kalisz
]
[
Pustuła Z. (1994), Schlösser Karol Ernest, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXXV, red. H. Markiewicz, Warszawa-Kraków
]
[
Puś W. (1977), Ruch rewolucyjny, [w:] Dzieje Kalisza, red. W. Rusiński, Poznań
]
[
Samójłło R. (1939-1946), Drzewiecki Piotr Stanisław (1865-1944), [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. V, red. W. Konopczyński, Kraków
]
[
Smogorzewska M. (1999), Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939. Słownik biograficzny, T. I: A-D, red. A.K. Kunert, Warszawa
]
[
Splitt J.A. (1998), Szarras Mieczysław, [w:] Szkoła kaliska. I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka w Kaliszu. Nauczyciele i wychowankowie, red. K. Walczak, Kalisz
]
[
Szajdak S. (2005), Polsko-ukraiński sojusz polityczno-wojskowy w 1920 roku, Warszawa
]
[
Szczepaniak M., Waliś G. (2020), Niepodległa. Historie z rodzinnych archiwów. Katalog wystawy, Kalisz
]
[
Szczepański B., Grzelka B. (2002), W okresie zaborów i walk o niepodległość (1793-1918), [w:] Dzieje Turku, red. E. Makowski, C. Łuczak, Poznań
]
[
Tabaka A. (2019), Siostry: Maria Gałczyńska (1857-1930) i Emilia Bohowiczowa jako animatorki życia kulturalnego i gospodarczego Kalisza na przełomie XIX i XX stulecia, „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, nr 19
]
[
Tomaszewicz A. (2010), Dobroczynność w guberni kaliskiej 1864-1914, Łódź
]
[
Walczak K., Andrysiak E., Obała E. (2014), Józef Radwan (1858-1936). Prawnik, wydawca i działacz społeczny, Kalisz
]
[
Walczak K. (1998), Rappak Stanisław, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. I, red. H. Tadeusiewicz, Kalisz
]
[
Walczak K. (2003), Wende Edward Henryk, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. II, red. D. Wańka, Kalisz
]
[
Waliś G. (2007), Bzowski Stanisław Gerwazy, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. III, red. D. Wańka, Kalisz
]
[
Waliś G. (2022), Jan Wyganowski 1904-1924, [w:] Notariusze kaliscy w latach 1808-1951, red. G. Schlender, Kalisz
]
[
Waliś G. (2019), Kaliska policja i policjanci w okresie II Rzeczypospolitej, Kalisz
]
[
Waliś G. (2007), Karśnicki Feliks, [w:] Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. III, red. D. Wańka, Kalisz
]
[
Waliś G. (2022), Stanisław Bzowski 1902-1933, [w:] Notariusze kaliscy w latach 1808-1951, red. G. Schlender, Kalisz
]
[
Waliś G. (2022), Władysław Bohowicz 1897-1914, [w:] Notariusze kaliscy w latach 1808-1951, red. G. Schlender, Kalisz
]
[
Walkusz J. (1999), Gall Stanisław, [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Garlicki, Z. Landau, W. Roszkowski, P. Stwecki, J. Tomaszewski, Warszawa
]
[
Wiśniewska M. (2015), Kobiety w systemie obronnym II Rzeczypospolitej w latach 1918-1939, Oświęcim
]
[
Wojtaszak A. (2012), Generalicja Wojska Polskiego 1918-1926, Warszawa
]
[
Wrotkowski H. (1977), Szkolnictwo i oświata, [w:] Dzieje Kalisza, red. W. Rusiński, Poznań
]
[
Wrotkowski H. (1977), Wpływ rewolucji w Rosji na postawę kaliszan, [w:] Dzieje Kalisza, red. W. Rusiński, Poznań
]
[
Androchowicz A., Pamięci Profesora Antoniego Pstrokońskiego, http://www.archiwum.asnyk.kalisz.pl/Pstrokonski/PstrokonskiA.htm [dostęp 29.11.2023].
]
[
Andrysiak E., Młynarski Wincenty (1870-1932), http://www.infokalisz.internetdsl.pl/biograf/mlynarsk.htm [dostęp 20.11.2023].
]
[
Buncler Kazimierz ps. „Mik” [życiorys], maszynopis, https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/227191/edition/225967/content [dostęp 30.11.2023].
]
[
Cygan W., U boku Rosji. Służba duszpasterska polskich formacji wojskowych podczas I wojny światowej, https://archiwum-ordynariat.wp.mil.pl/pl/378_12140.html [dostęp 5.12.2023].
]
[
Dyśko W., Uczniowie i wychowankowie Szkoły w walce o niepodległość 1914-1921, http://2lo.kalisz.pl/joomla/index.php/en/?option=com_content&view=article&id=154:konkurs-matematyczny-meridian&catid=55:konkursyolimpiady&Itemid=80 [dostęp 20.11.2023].
]
[
Edmund Józefat Kurella, [w:] Wielka Genealogia Minakowskiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.188864 [dostęp 30.11.2023].
]
[
Historia Pułku, http://roztoczanskakonna.pl/historia-pulku/ [dostęp 12.12.2023].
]
[
Ignacy Łaszczyński z Łaszczyna, [w:] M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu…, https://www.sejm-wielki.pl/b/dw.47692 [dostęp 28.11.2023].
]
[
Jadwiga Stetkiewicz, [w:] Wielka Genealogia Minakowskiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.188865 [dostęp 30.11.2023].
]
[
Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie w latach 1907-1914, http://www.infokalisz.internetdsl.pl/ktw/roz2.htm [dostęp 10.12.2023].
]
[
Kledecki Z., Szpital Świętej Trójcy w Kaliszu, http://www.gulip.nazwa.pl/ktl_old_old_old/medycyna_kaliska/medkal10.htm [dostęp 20.11.2023].
]
[
Krokos T., Wizyty Marszałka, https://www.kalisz.pl/dla-mieszkanca/aktualnosci/spoleczne/w-rocznice-wizyty-marszalka,30441 [dostęp 20.12.2023].
]
[
Leon Henryk Dziewulski, https://wielcy.pl/nekrologia/200828 [dostęp 29.12.2023].
]
[
Lisowska N., 615 lat Sulisławic [prezentacja multimedialna], https://slideplayer.pl/slide/12881494/ [dostęp 28.12.2023].
]
[
Maria Jadwiga Żywanowska (Chrystowska), https://www.geni.com/people/Maria-Żywanowska/6000000020990634414 [dostęp 30.11.2023].
]
[
Maślanka J., Dwór w Mieleszynie – pierwsi właściciele i współcześni potomkowie, https://www.powiatowy.pl/wpprod/2012/08/dwor-w-mieleszynie-%E2%80%93-pierwsi-wlasciciele-i--wspolczesni-potomkowie/ [dostęp 30.11.2023].
]
[
Miluśka-Stasiak J., Biogram [Bronisława Jana Korejwo], http://www.archiwum.biblioteka.opatowek.pl/opatowianie/bronislaw-korejwo.html [dostęp 20.11.2023].
]
[
Mogiły.pl, Cmentarz Parafialny we Wróblewie, http://mogily.pl/wroblew/RadońskaAnnaMaria_1807560 [dostęp 20.11.2023].
]
[
Nekrologi warszawskie, http://www.nekrologi-baza.pl/zlista/250 [dostęp 30.11.2023].
]
[
Nekrologi warszawskie, http://www.nekrologi-baza.pl/zlista/26 [dostęp 30.11.2023].
]
[
Popowski S., Stanisław Prądzyński, http://ziemianskie-historie.dobrzyca-muzeum.pl/biogramy.php?ido=339 [dostęp 20.11.2023].
]
[
Prokopczyk K., Zapomniany bohater – Leon Bobicki – zamordowany przez oprawców niemieckich w nocy z 17 na 18 lutego 1943 r., Portal Warszawski, https://portalwarszawski.com.pl/2021/06/28/zapomniany-bohater-leon-bobicki/ [dostęp 30.11.2023].
]
[
Prosińska-Giersz J., Ze wspomnień mojej Matki, Haliny z Korejwów Prosińskiej, http://www.archiwum.biblioteka.opatowek.pl/opatowianie/bronislaw-korejwo.html [dostęp 20.11.2023].
]
[
Rodzina Wyczyńskich cz. 1, https://powstancywielkopolscy.blogi.pl/wpis,rodzina-wyczynskich-cz-1.html [dostęp 20.11.2023].
]
[
Różalska M., Schlösser Natalia, https://ozopedia.org/index.php?title=SchlÖsser_Natalia [dostęp 30.11.2023].
]
[
Sobolewski P., Wielkie piękno, https://zyciekalisza.pl/artykul/wielkie-piekno/1256762#google_vignette [dostęp 20.11.2023].
]
[
Stadmüller E., Halina Maria Sutarzewicz w środowisku kaliskich działaczy oraz jej kontakty z literatami i badaczami literatury, https://kaliszaniepiszacy.blogspot.com/p/halina-maria-sutarzewicz-w-srodowisku.html [dostęp 30.11.2023].
]
[
Stanisława Katarzyna Prądzyńska, herbu Pomian, https://www.geni.com/people/Stanisława-Prądzyńska-herbu-Pomian/6000000003081768296 [dostęp 20.11.2023].
]
[
Stefania Michałowska, [w:] M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.14025 [dostęp 28.11.2023].
]
[
Szukała M., 80 lat temu zmarł Piotr Drzewiecki, pierwszy prezydent stolicy w niepodległej Polsce, https://dzieje.pl/wiadomosci/80-lat-temu-zmarl-piotr-drzewiecki-pierwszy-prezydent-stolicy-w-niepodleglej-polsce [dostęp 30.11.2023].
]
[
Średni i mały przemysł kaliski w II RP, https://inwestycje.kalisz.pl/viewtopic.php?t=1889 [dostęp 30.11.2023].
]
[
Tłokinia Kościelna – cmentarz rzymskokatolicki, https://szlachta.org.pl/szlacheckie-i-ziemianskie-groby/tlokinia-koscielna.html [dostęp 20.11.2023].
]
[
Wiktor Grąbczewski, [w:] Encyklopedia Teatru Polskiego, https://encyklopediateatru.pl/osoby/77010/- [dostęp 29.11.2023].
]
[
Witold Glinka, [w:] Holocaust Survivors and Victims Database, https://www.ushmm.org/online/hsv/person_view.php?PersonId=5119938&fbclid=IwAR2aUFuc2OAceJEUKvSRoUC608rQdh0D-VqWukmmOV9UIn78E46mdvt_z2A [dostęp 30.11.2023].
]
[
Казнаков Николай Николаевич, http://pkk.memo.ru/page%202/KNIGA/Ka.html [dostęp 9.11.2023].
]