1233-2135 Spacer w przeszłość. Potencjał wykorzystania archiwaliów w turystyce kulturowej na przykładzie trasy Śladami Starej Wisły w aplikacji mobilnej na smartfony Walk into the past. The potential of using archives in cultural tourism based on the Śladami Starej Wisły (In the footsteps of the Old Vistula) walking route in a mobile app Sokół Anna author Warzecha Aldona author Archiwum Narodowe w Krakowie Correspondence to: Anna Sokół asokol@ank.gov.pl Correspondence to: Aldona Warzecha awarzecha@ank.gov.pl 10 01 2025 XXX 2024 125 143 Copyright © 2025 2025 Artykuł analizuje możliwości wykorzystania materiałów archiwalnych w turystyce kulturowej z zastosowaniem nowoczesnych technologii, w szczególności aplikacji mobilnych. Autorki opisują proces tworzenia interaktywnego spaceru <em>Śladami Starej Wisły</em> w Krakowie, dostępnego w aplikacji mobilnej Loxper. Trasa, oparta na materiałach archiwalnych, takich jak mapy, zdjęcia i dokumenty, prezentuje miejsca historyczne związane ze Starą Wisłą, w tym obiekty już nieistniejące. W tekście podkreślono potencjał użycia materiałów archiwalnych z wykorzystaniem nowoczesnych technologicznie rozwiązań, takich jak aplikacje mobilne oparte na geolokalizacji, rzeczywistość rozszerzona (AR) i wirtualna (VR). Takie zastosowanie archiwaliów pozwala wizualizować nieistniejące obiekty, wzbogaca doświadczenia turystyczne, umożliwia obrazowanie przeszłości w atrakcyjny i angażujący sposób. Autorki wskazują na istotną rolę zasobu archiwów państwowych w rozwoju turystyki kulturowej, a także potencjał współpracy archiwistów z programistami w celu tworzenia innowacyjnych narzędzi edukacyjnych. 2 Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/0/3.1.3/Mag II 328. 3 Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum planów Budownictwa Miejskiego w Krakowie, sygn. 29/1410/ABM Teka XXIII pl. 9, 29/1410/ABM Teka XXIII pl. 69, 29/1410/1384 pl. 4. 4 Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/265, 29/670/437, 29/670/2577, 29/670/3868, 29/670/4093, 29/670/4271, 29/670/9509. 5 Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór kartograficzny, sygn. 29/663/61, 29/663/98. 6 Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór widokówek, sygn. 29/1591/64, 29/1591/502, 29/1591/324. 8 Atlas historyczny miast polskich. T. 5: Małopolska, z. 1. Red. Zdzisław Noga. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Wydawnictwo Antykwa, 2007. 9 Barbosa Maycon Gomes, de Saboya Luiz Antonio, Bevilaqua Diego Vaz: A survey and evaluation of mobile apps in science centers and museums. “Journal of Science Communication” 2021, t. 20 (5), s. 1–20. DOI: 10.22323/2.20050201. 10 Barghanis Zahra Sonia: The Benefits of Gamification in Learning. “International Journal of Advance Research and Innovative Ideas in Education” 2020, t. 6, nr 2, s. 1671–1675. DOI: 16.0415/IJARIIE-11788. 11 Berbeka Jadwiga: Wirtualna i rozszerzona rzeczywistość a zachowania konsumentów. „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2016, nr 303, s. 84–101. 12 Cavus Nadire, Ibrahim Imran, Ogbonna Okonkwo Michael, Bode Ayansina Nurudeen, Modupeola Temiloluwa: The Effects of Gamification in Education: A Systematic Literature Review. “BRAIN. Broad Research in Artificial Intelligence and Neuroscience” 2023, 14 (2), s. 211–241. DOI: 10.18662/brain/14.2/452. 13 Christopoulos Athanasios, Mystakidis Stylianos: Gamification in Education. “Encyclopedia” 2023, nr 3 (4), s. 1223–1243. DOI: 10.3390/encyclopedia3040089. 14 De Paolis Lucio Tommaso, Gatto Carola, Corchia Laura, De Luca Valerio: Usability, user experience and mental workload in a mobile Augmented Reality application for digital storytelling in cultural heritage. “Virtual Reality” 2023, t. 27, s. 1117–1143. DOI: 10.1007/s10055-022-00712-9. 15 Economou Maria, Meintani Elpiniki: Promising beginnings? Evaluating museum mobile phone apps. W: Re-thinking Technology in Museums 2011. Emerging experiences. University of Limerick (Ireland), 26–27 May 2011. Red. Luigina Ciolfi, Katherine Scott, Sara Barbieri. Limerick: University of Limerick, 2011, s. 87–101. 16 Gmiterek Grzegorz: Wykorzystanie aplikacji mobilnych w muzeach – przegląd i analiza polskich projektów. „E-mentor” 2017, nr 2 (69), s. 25–39. 17 Jabłońska Marlena: Archiwum w drodze. Od „strażnika pamięci” do „promotora świadomości”. W: Historia – pamięć – tożsamość w edukacji humanistycznej. T. 4: Archiwum jako „strażnik pamięci”. Red. Bożena Popiołek, Agnieszka Chłosta-Sikorska, Agnieszka Słaby. Kraków: Wydawnictwo LIBRON, 2016, s. 65–75. 18 Kowalczyk-Anioł Joanna, Papińska-Kacperek Joanna: Wykorzystanie mediów elektronicznych w turystyce kulturowej na przykładzie muzeów i miejskich aplikacji mobilnych. „Turystyka Kulturowa” 2015, nr 5 (maj), s. 6–20. 19 Lee Joey, Hammer Jessica: Gamification in Education: What, How, Why Bother?. “Academic Exchange Quarterly” 2011, 15 (2), s. 1–5. 20 Małek Joanna: Turystyka kulturowa jako czynnik rozwoju lokalnego. „Prace i Studia Geograficzne” 2021, t. 32, s. 13–34. 21 McGookin David, Tahiroğlub Koray, Vaittinena Tuomas, Kytöa Mikko, Monasteroa Beatrice, Vasquez Juan Carlos: Investigating tangential access for location-based digital cultural heritage applications. “International Journal of Human-Computer Studies” 2019, t. 122, s. 196–210. DOI: 10.1016/j.ijhcs.2018.09.009. 22 Nadobnik Jarosław: Promowanie aktywności outdoorowej z wykorzystaniem wybranych urządzeń i aplikacji mobilnych. „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna” 2018, t. 17, nr 2, s. 145–156. 23 Panasiuk Aleksander: Nowoczesne technologie informacyjne w kształtowaniu innowacji na rynku turystycznym. „Rozprawy Naukowe Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu” 2015, nr 49, s. 99–106. 24 Panciroli Chiara, Macauda Anita, Russo Veronica: Educating about Art by Augmented Reality: New Didactic Mediation Perspectives at School and in Museums. “Proceedings of the International and Interdisciplinary Conference IMMAGINI? Brixen, Italy, 27–28 November 2017” 2018, nr 1 (10): 1107, s. 1–11. DOI: 10.3390/proceedings1091107. 25 Papińska-Kacperek Joanna: Miejskie aplikacje mobilne w turystyce kulturowej w Polsce. „Turystyka Kulturowa” 2016, nr 2 (marzec–kwiecień), s. 67–85. 26 Piechota Natalia: Lokalizacyjna aplikacja mobilna jako narzędzie badań ruchu turystycznego miasta w długim okresie. „Studia Oeconomica Posnaniensia” 2014, vol. 2, nr 1, s. 121–135. 27 Rosa Agnieszka: Funkcja edukacyjna archiwów. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2012. 28 Rohrscheidt von Armin Mikos: Historia w turystyce kulturowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018. 29 Rohrscheidt von Armin Mikos: Turystyka kulturowa. Fenomen, potencjał, perspektywy. Poznań: Wydawnictwo KulTour.pl, 2016. 30 Skibińska Małgorzata: „Edutainment” jako metoda edukacji przyszłości (teraźniejszości). „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja: kwartalnik myśli społeczno-pedagogicznej” 2020, nr 2 (50), s. 57–64. 31 Sokół Anna, Warzecha Aldona: Udział Archiwum Narodowego w Krakowie w konkursie programistycznym Coding da Vinci Ost3 2022. „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2022, t. 28, s. 260–270. DOI: 10.4467/12332135KRA.22.019.16859. 32 Stasiak Andrzej: Piloci i przewodnicy w erze gospodarki doświadczeń. „Folia Turistica” 2020, nr 54, s. 99–127. DOI: 10.5604/01.3001.0014.0514. 33 Stasiak Andrzej: Przestrzeń turystyczna jako przestrzeń doświadczeń. „Prace i Studia Geograficzne” 2019, t. 64, s. 61–87. 34 Stasiak Andrzej: Triada doświadczeń turystycznych i efekt „wow!” podstawą kreowania nowoczesnej oferty turystycznej. „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2015, nr 379, s. 332–347. 35 Tabares Marta S., Vallejo Paola: Omnichannel for Learning. W: Education 4.0: A view from different digital proposals. Red. Cristian Suárez-Giraldo, Óscar Caicedo Alarcón. Medellín: Universidad EAFIT – Centro Cultural Biblioteca Luis Echavarría Villegas, 2020, s. 52–87. DOI: 10.17230/9789587207002lch2. 36 Wang Jeff, Erkoyuncu John, Roy Rajkumar: Conceptual Design for Smell Based Augmented Reality: Case Study in Maintenance Diagnosis. “Procedia CIRP” 2018, t. 78, s. 109–114. DOI: 10.1016/j.procir.2018.09.067. 37 Zachrich Lisa, Weller Allison, Baron Christine, Bertram Christiane: Historical experiences: A framework for encountering complex historical sources. “Research Journal” 2020, nr 17 (2), s. 243–275. DOI: 10.14324/HERJ.17.2.08. 38 Zawadzki Piotr: Aplikacje mobilne jako element systemu informacji turystycznej. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2018, t. 4, nr 976, s. 85–101. DOI: 10.15678/ZNUEK.2018.0976.0406. 40 berlinHistory, https://berlinhistory.app (odczyt: 17.04.2024). http://arloopa.com (odczyt: 17.04.2024). 41 https://archiwa.gov.pl/wakacyjne-spacery-sladami-warszawskiej-historii-i-architektury (odczyt: 17.04.2024). 42 https://mobiletrends.pl/makro-trendy-rynku-mobile-data-ai/ (odczyt: 17.04.2024). 43 https://warszawa.ap.gov.pl/spacery-edukacyjne-z-archiwum-panstwowym-w-warszawie (odczyt: 17.04.2024). 44 https://www.lodz.ap.gov.pl/art,630,fotorelacja-z-miedzynarodowego-dnia-archiwow-w-apl (odczyt: 17.04.2024). 45 https://www.wroclaw.ap.gov.pl/aktualnosci/dzien-archiwisty-w-archiwum-panstwowym-we-wroclawiu (odczyt: 17.04.2024). 46 Immersyjna edukacja historyczna – w stronę nowych ścieżek edukacyjnych, infuture. institute dla Biura Nowych Technologii Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Gdańsk: Instytut Pamięci Narodowej, 2022. 47 Jurowski Claudia: An Examination of the Four Realms of Tourism Experience Theory. „International CHRIE Conference-Refereed Track” 2009, 23, s. 1–2, https://scholarworks.umass.edu/cgi (odczyt: 17.04.2024). 48 London History AR (Google Play i App Store, odczyt: 17.04.2024). 49 Making lifelong learning a reality: a handbook. Hamburg: UNESCO Institute for Lifelong Learning, 2022. 50 Mona Lisa: Beyond the Glass, https://www.louvre.fr/en/explore/life-at-the-museum (odczyt: 17.04.2024). 51 Parker Danielle: A Guide to Mobile Apps for Small Cultural Heritage Non-Profits: Leveraging Mobile Technologies to Guide and Engage Visitors. New York 2017, https://sunypoly.edu, (odczyt: 17.04.2024). 52 Radzyń w latach 1944–1970 – wirtualna wycieczka z radzyńskim archiwum, https://iledzisiaj.pl (odczyt: 17.04.2024). 53 Rothstein Edward: From Picassos to Sarcophagi, Guided by Phone Apps, “The New York Times”, 01.10.2010, https://www.nytimes.com (odczyt: 17.04.2024). 54 State of Mobile 2023. https://www.data.ai/en/go/state-of-mobile-2023/ (odczyt: 17.04.2024). 55 The Mobile Economy 2024. Londyn 2024, https://www.gsma.com/solutions-and-impact/connectivity-for-good/mobile-economy (odczyt: 17.04.2024). 56 Time Travel Rom, https://www.timetravelrome.com (odczyt: 17.04.2024). 57 Urban Archive, https://www.urbanarchive.nyc (odczyt: 17.04.2024). 58 Verdwenen Zwinhavens, https://www.brugseommeland.be (odczyt: 17.04.2024).