2083-7658 Kraszewski-powieściopisarz „na ścieżce”… – tylko chciał nią pójść czy rzeczywiście „poszedł”? Kraszewski as the Novelist “on the Path” – Did He Just Want to Follow This Path or Did He Actually Follow It? Zając Grzegorz author Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków Correspondence to: Grzegorz Zając 21 12 2023 Tom 20 zeszyt 4 2023 402 414 Copyright © 2023 2023 <p>Artykuł poświęcono rozważaniom nad tym, w jaki sposób sądy formułowane przez Józefa Ignacego Kraszewskiego w pochodzących przede wszystkim z lat 30. XIX wieku wypowiedziach na temat jego drogi pisarskiej, ale też pożądanych kierunków kształtowania się twórczości powieściowej, korespondowały z pierwszymi – powstałymi u początków zarysowywania się tendencji romantycznych w rodzimej prozie fikcjonalnej – powieściami tego autora. Głównym przedmiotem uwagi są tutaj utwory <em>Pan Walery </em>i <em>Wielki świat małego miasteczka</em>, których literacki, określany także przez autotematyczne komentarze, profil został wstępnie skonfrontowany z krytyczną refleksją pisarza, zawartą w takich między innymi artykułach, jak <em>Rzut oka na ścieżkę, którą poszedłem </em>(1832) czy <em>O polskich romansopisarzach </em>(1836).</p> 1 Bachórz J., Poezja a powieść. Romantyzm a realizm [w:] tegoż, Romantyzm a romanse. Studia i szkice o prozie polskiej w pierwszej połowie XIX wieku, Gdańsk 2005. 2 Bachórz J., Poszukiwanie realizmu. Studium o polskich obrazkach prozą w okresie międzypowstaniowym 1831–1863, Gdańsk 1972. 3 Bibliografia literatury polskiej „Nowy Korbut”, t. 12: Józef Ignacy Kraszewski. Zarys bibliograficzny, oprac. S. Stupkiewicz, I. Śliwińska, W. Roszkowska-Sykałowa, Kraków 1966. 4 Burkot S., Spory o powieść w polskiej krytyce literackiej XIX wieku, Wrocław 1968. Danek W., Józef Ignacy Kraszewski, Warszawa 1973. 5 Grabowski M., Literatura romansu w Polsce [w:] tegoż, Literatura i krytyka, t. 1–2, Wilno 1840. 6 Kraszewski J.I., [E.T.A. Hoffmann] [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści. Zbiór wypowiedzi teoretycznych i krytycznych, oprac. S. Burkot, Warszawa 1962, s. 46–50. 7 Kraszewski J.I., Kilka słów o powieści [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści..., s. 112–120. 8 Kraszewski J.I., O celu powieści [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści…, s. 91–98. 9 Kraszewski J.I., O polskich romansopisarzach [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści…, s. 29–44. 10 Kraszewski J.I., [O samym sobie] [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści…, s. 44–46. 11 Kraszewski J.I., Pan Karol. Powieść fantastyczna, Wilno 1833. 12 Kraszewski J.I., Poeta i świat. Powieść, Poznań 1839. 13 Kraszewski J.I., Prospekt na dzieło pod tytułem: „Kilka obrazów towarzyskiego życia”, w dwóch częściach, a trzech tomach, zawierających powiastki dwie z XIX wieku […] [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści…, s. 23–24. 14 Kraszewski J.I., Przeszłość i przyszłość romansu [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści…, s. 50–62. 15 Kraszewski J.I., Rzut oka na ścieżkę, którą poszedłem [w:] Kraszewski o powieściopisarzach i powieści…, s. 24–28. 16 Kraszewski J.I., Wycieczka na wielki świat wielkiego miasta. Maciek i Maciuś [w:] tegoż, Wędrówki literackie, fantastyczne i historyczne, t. 3, Wilno 1840, s. 1–146. 17 Markiewicz H., Polskie teorie powieści, Warszawa 1998. 18 Nowacka T., Opowiadania Józefa Ignacego Kraszewskiego, Wrocław–Kraków 1972. 19 Pasternak K.F. [J.I. Kraszewski], Biografia sokalskiego organisty, „Noworocznik Litewski na Rok 1831”, Wilno 1830, s. 177–194. 20 Pasternak K.F. [J.I. Kraszewski], Dwa a dwa cztery, czyli piekarz i jego rodzina. Powieść, Wilno 1837. 21 Pasternak K.F. [J.I. Kraszewski], Kotlety. Powieść prawdziwa, „Bałamut Petersburski” 1830, nr 33, s. 141–144. 22 Pasternak K.F. [J.I. Kraszewski], Pan Walery. Powieść z XIX wieku, Wilno 1831. 23 Pasternak K.F. [J.I. Kraszewski], Wielki świat małego miasteczka. Powiastka, t. 1–2, Wilno 1832. 24 Sinko Z., Powieść angielska osiemnastego wieku a powieść polska lat 1764–1830, Warszawa 1961, s. 180–198 (rozdz. VII: Śladami Yoricka). 25 Trzynadlowski J., Rozważania nad semiologią powieści, Warszawa 1976. 26 Vigny A. de, Rozważania o prawdzie w sztuce, tłum. E. Bieńkowska [w:] Manifesty romantyzmu 1790–1830. Anglia, Niemcy, Francja, wybór i oprac. A. Kowalczykowa, Warszawa 1975. 27 Warzenica E., „Powieści romantyczne” J.I. Kraszewskiego [w:] Z teorii i historii literatury. Prace poświęcone V Międzynarodowemu Kongresowi Slawistów w Sofii, red. K. Budzyk, Wrocław 1963, s. 98–130. 28 Wojciechowski K., Historia powieści w Polsce. Rozwój typów i form romansu polskiego na tle porównawczem, Lwów 1925, s. 269–297 (rozdz. VII: Pierwsze powieści Kraszewskiego).