1644-3586 Murale w przestrzeni miasta. Analiza funkcji i rozmieszczenia na przykładzie Słupska Murals in the city space: Analysis of functions and location on the example of Słupsk Durydiwka Małgorzata author Korpysz-Wiśniewska Aleksandra author Jażewicz Iwona author Wydział Geografii i Studiów Regionalnych UW Uniwersytet Warszawski 039bjqg32 Instytut Geografii i Studiów Regionalnych, Akademia Pomorska w Słupsku (zlikwidowane) Correspondence to: Małgorzata Durydiwka mdurydiw@uw.edu.pl Correspondence to: Aleksandra Korpysz-Wiśniewska aleksandra.korpysz@uw.edu.pl Correspondence to: Iwona Jażewicz 30 11 2023 Zeszyt 171 2023 31 50 Copyright © 2023 2023 <p>Murale stały się popularne w wielu miastach w Polsce. Słupsk jest jednym z nich. Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie rozmieszczenia, tematyki i funkcji, jakie murale pełnią w przestrzeni Słupska. W przestrzeni tego średniej wielkości miasta położonego na Pomorzu skatalogowano i opisano według przyjętych kryteriów 40 murali, uzyskując w ten sposób szczegółowe informacje o ich rozmieszczeniu i tematyce. Większość z nich znajduje się na Starym Mieście, zwłaszcza na obszarze objętym rewitalizacją. Analiza szczegółowej lokalizacji pokazuje, że znajdują się one zarówno w miejscach eksponowanych (główne ulice i place), jak i mniej widocznych (ulice boczne, bramy, mury garaży). Tematyka słupskich murali jest różnorodna. Wywiady pogłębione z przedstawicielami urzędu miejskiego, ośrodka kultury, centrum informacji turystycznej, fundacji działającej w obszarze kultury, aktywizacji społecznej i edukacji oraz z artystami tworzącymi murale w Słupsku pozwoliły również na uzyskanie informacji na temat funkcji murali. Respondenci podkreślali ich znaczenie w rewitalizacji miasta oraz zwracali uwagę na ich rolę w edukacji, turystyce i promocji.</p> 1 Abarca J., 2016, From street art to murals: What have we lost?, Street Art &amp; Urban Creativity Scientific Journal, 2 (2), 60–67, https://doi.org//10.25765/sauc.v2i2.55. 2 Achmad Z.A., Wuryandari Y., Priyadharsini R., 2021, The Importance of Murals for Strengthening Destination Branding of Kampong Opak Gambir, Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 672, 51–63. 3 Andron S., 2017, Interviewing walls: towards a method of reading hybrid surface inscriptions, [w:] K. Avramidis, M. Tsilimpounidi (red.), 2017, Graffiti and Street Art: Reading, Writing and Representing the City, Routledge, London–New York, 71–88. 4 Arreola D.D., 1984, Mexican American Exterior Murals, Geographical Review, 74, 4, 409–424, https://doi.org/10.2307/215024. 5 Bańka P., 2015, Społeczny przekaz murali w przestrzeni miejskiej, Zeszyty Studenckiego Ruchu Naukowego UJK, 23, Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce, 27–36. 6 Bazarnik K., 2018, Verbo-visual rhetoric of Belfast murals, Przegląd Kulturoznawczy, 3(37), 381–395, https://doi.org/10.4467/20843860PK.18.021.10106. 7 Bofkin L., 2014, Concrete Canvas: How Street Art Is Changing the Way Our Cities Look, Cassell, London. 8 Campos R., Sequeira Á., 2020, Urban Art touristification: The case of Lisbon, Tourist Studies, 20(2), 182–202, https://doi.org/10.1177/1468797619873108. 9 Duchnowski M., Drozda J., Kopczyński B., Litorowicz A., Pietraszko A., Rojek Z., Welter E., Wittels K., 2016, Mury. Diagnoza dynamiki środowiska twórców malarstwa monumentalnego – raport badawczy, Instytut Badań Przestrzeni Publicznej, Warszawa, https://www.nck.pl/badania/raporty/-mury-diagnoza-dynamiki-srodowiska-tworcow-malarstwa-monumentalnego# (dostęp: 2.01.2023). 10 Fransberg M., Myllylä M., Tolonen J., 2023, Embodied graffiti and street art research, Qualitative Research, 23(2), 362–379, https://doi.org/10.1177/14687941211028795. 11 García-Gayo E., Giner-Cordero E., 2021, Crossroads: Urban Murals and Their Relationship to Memory, Tourism and the Possibility of Conservation and Restoration, [w:] Cultural and Creative Mural Spaces, Springer International Publishing: Cham, Switzerland, 183–207. 12 Gralińska-Toborek A., 2019, Graffiti i street art. Słowo, obraz, działanie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. 13 Gralińska_Toborek A., Kazimierska-Jerzyk W., 2014, Doświadczenia sztuki w przestrzeni miejskiej. Galeria Urban Forms 2011–2013, Fundacja Urban Forms, Łódź. 14 Gunia A., 2012, Sztuka uliczna jako manifest przeciw panoptyzmowi, konsumeryzmowi i  hiperrzeczywistości, https://www.academia.edu/1846226/SZTUKA_ULICZNA_JAKO_MANIFEST_PRZECIW_PANOPTYZMOWI_KONSUMERYZMOWI_I_HIPERRZECZYWISTO%C5%9ACI (dostęp: 12.11.2022). 15 Hansen S., Flynn D., 2015, Longitudinal photo-documentation: recording living walls, Street Art &amp; Urban Creativity Journal, 1 (1), 26–31. 16 Hilarecki G., 2016, Więc chodź, pomaluj mój świat… Muralami, Głos Słupska,  Magazyn Reporterów z 23 grudnia 2016, IV–V. 17 Jaklewicz K., 2018, Murale – malarskie strony architektury, Architectus, 2(54), 95–104, https://doi.org//10.5277/arc180209. 18 Jażdżewska I., 2017, Mural jako atrakcja turystyczna w mieście poprzemysłowym – przykład Łodzi, Turyzm, 27(2), 45–57. 19 Klusek D., 2015, Mury mówią o nas, Głos Pomorza, 185(2607) z 10 sierpnia 2015, 18. 20 Koster R.L.P., 2008, Mural-based tourism as a strategy for rural community economic development, [w:] A.G. Woodside (red.), Advances in Culture, Tourism and Hospitality Research, Vol. 2, Emerald Group Publishing Limited, Bingley, 153–292, https://doi.org/10.1016/S1871-3173(08)02004-1. 21 Kowalewska M., 2013, Street art w świetle teorii autonomicznej sztuki Clementa Greenberga, Kultura Popularna, 1(35), 109–118. 22 Laskowski P., 2012, Street art w służbie rewolucji, Krakowskie Studia Międzynarodowe, IX, 1, 83–103. 23 Lynn N, Lea S.J., 2005, Through the looking glass: considering the challenges visual methodologies raise for qualitative research, Qualitative Research in Psychology, 2(3), 213–225. 24 Marecki Z., 2016, Magistrat chwali się nowymi muralami, Głos Pomorza, 261(2987) z 8 listopada 2016, 9. 25 Marschall S., 2004, Getting the Message Across: Art and Craft in the Service of HIV/AIDS Awareness in South Africa, Visual Anthropology, 17, 2, 163–182, https://doi.org/10.1080/08949460490457074. 26 Martínez-Carazo E.-M., Santamarina-Campos V., de-Miguel Molina M., 2021, Creative Mural Landscapes, Building Communities and Resilience in Uruguayan Tourism, Sustainability, 13, 5953, https://doi.org/10.3390/su13115953. 27 McCormick J., Jarman N., 2005, Death of a mural, Journal of Material Culture, 10 (1), 49–71. 28 Mendelson-Shwartz E., Mualam N., 2021, Taming murals in the city: a foray into mural policies, practices, and regulation, International Journal of Cultural Policy, 27, 1, 65–86, https://doi.org//10.1080/10286632.2020.1722115. 29 Minanto A., 2015, Street Art as Political Media Literacy about Geneng Street Art Project in Yogyakarta, The International Academic Forum, https://papers.iafor.org/wp-content/uploads/papers/mediasia2015/MediAsia2015_19397.pdf (dostęp: 2.01.2023). 30 Moch W., 2016, Street art i graffiti. Litery, słowa i obrazy w przestrzeni miasta, Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz. 31 Niemczyk A., Paliś B., 2017, Mural jako narzędzie promocji turystycznej miasta, Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 18 (8/III), 169–181, http://piz.san.edu.pl/docs/e-XVIII-8-3.pdf (dostęp: 20.11.2022). 32 Niziołek K., 2015, Czy street art jest sztuką społeczną? Kulturotwórczy i obywatelski sens sztuki ulicznej w perspektywie koncepcji społecznych enklaw, Pogranicze. Studia Społeczne, XXVI, 49–74, https://doi.org//10.15290/pss.2015.26.03. 33 Pałys J., 2014, Sztuka uliczna jako medium komunikacji społecznej w Europie. Analiza materiałów źródłowych z wielkiej Brytanii, Niemiec i Polski z lat 1970-2012, Uniwersytet Warszawski, Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych, Warszawa (praca doktorska). 34 Pasieczny J., 2016, Mural – aktywność plastyczna a wychowanie i integracja, [w:] B. Kurowska, K. Łapot-Dzierwa, Kultura – Sztuka – Edukacja, t. 2, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, Kraków, 55–64. 35 Petelenz M., 2018, Inteligentne ornamenty. Forma i funkcja murali w przestrzeni urbanistycznej, Środowisko Mieszkaniowe, 25, 18–28, https://doi.org//10.4467/25438700SM.18.074.9990. 36 Proch M., 2016, Wrocławska minigaleria murali, Architectus, 4 (48), 105–115, https://doi.org//10.5277/arc160407. 37 Radomski A., 2019, Czyńcie sztukę nie wojnę. Na Murarskiej jest nowy mural, Głos Pomorza, 210(3846) z 9 września 2019, 4. 38 Rahman N.A., Ismail A.R., Rahim R.A., 2020, Revolutions of Mural Painting, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 10 (10), 1195–1200, https://doi.org//10.6007/IJARBSS/v10-i10/8279. 39 Schwartzman A., 1985, Street Art, Dial Press, New York. An introduction to murals tourism [w:] J. Skinner, L. Jolliffe (red.), Murals and Tourism. Heritage, Politics and Identity, Routledge, 1–24. 40 Snyder J.S., 2009, Graffiti Lives: Beyond the Tag in New York’s Urban Underground, New York University Press, London. 41 Sommer R., 1975, Street Art, Links, New York. 42 Statucki P.M., 2019, Jak badać murale z perspektywy socjologicznej? Przykład Łodzi, Człowiek i Społeczeństwo, XLVIII, 107–122. 43 Stępień B., 2010, Łódzkie murale. Niedoceniona grafika użytkowa PRL-u, Księży Młyn, Łódź. 44 Susanto D., Widyarko W., Ilmiani A.N., 2017, Mural art as a media on making urban kampung’s public space, IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 99, 012019, https://doi.org//10.1088/1755-1315/99/1/012019. 45 Śliwińska M., 2016, Przywiał mural wiatr od morza, Głos Pomorza, 200 (2926) z 27–28 sierpnia 2016, 5. 46 Tarigo-Bonizzoni L., 2021, Study of the Open-Air Museum of Ibero-American Art of San Gregorio de Polanco, Uruguay, [w:] Cultural and Creative Mural Spaces, Springer International Publishing, Cham, Switzerland, 97–112. 47 Witkowska M., 2013, Łódzkie murale w telewizji CNN. Doskonała promocja dla miasta, Dziennik Łódzki, 22 listopada 2013, https://dzienniklodzki.pl/lodzkie-murale-w-telewizji-cnndoskonala-promocja-dla-miasta/ar/1048178 (dostęp: 2.01.2023). 48 Zainspirowani Witkacym, 2014, Zbliżenia, Dwutygodnik Regionalny, 6(137) z 17 kwietnia 2014, 13. 49 Zalbidea-Muñoz M.A., 2021, Incomplete Museum of Street Art, Evolution as a Cultural Destination, [w:] V. Santamarina-Campos, E.M. Martínez-Carazo, M. de Miguel-Molina, Cultural and Creative Mural Spaces, Springer International Publishing: Cham, Switzerland, 169–181. 51 Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/pl/dictionary/english/mural (dostęp: 10.08.2022). 52 http://goodlooking.pl/backstage/dekoracyjne-malowanie-scian-w-przestrzeni-miejskiej-kilkaslow-o-muralach(dostęp: 13.11.2022). 53 Ruchome obrazy na ścianach – animowane murale w reklamie, 2019, Marketing przy kawie, https://marketingprzykawie.pl/artykuly/ruchome-obrazy-scianach-animowane-murale-reklamie/ (dostęp: 2.12.2022).