2082-7695 Patriarchat Moskiewski w Ukrainie – piąta kolumna Rosji czy źródło wiary słowiańskiej?  Moscow Patriarchate in Ukraine – the fifth column of Russia or the source of the Slavic faith? Białobrzeska Kateryna author Correspondence to: Kateryna Białobrzeska 23 12 2023 Tom 17 2023 379 394 Copyright © 2023 2023 <p>Ze względu na największą liczbę parafii prawosławnych w Ukrainie, w stosunku do państw postradzieckich, Rosja za wszelką cenę dąży do utrzymania tam swego wpływu poprzez funkcjonowanie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego (UKP PM), a konflikty religijne stały się nieodłącznym elementem ukraińskiej rzeczywistości. Pomiędzy wiernymi UKP PM a stronnikami Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (UKP PK) istnieją wieloletnie starcia. Parafianie UKP PM nazywają osoby, które chodzą na msze do UKP PK, a później Kościoła Prawosławnego Ukrainy (KPU), odszczepieńcami oraz „zabłąkanymi”, a sam kościół – niekanonicznym, nawet po uzyskaniu tomosu w 2019 r. Natomiast zwolennicy KPU mianują UKP PM instrumentem polityki propagandowej Rosji. Wojna rosyjsko‑ukraińska rozpoczęła na nowo dyskusje nad statusem UKP PM w Ukrainie.</p> 1 Bilous, O., Lyshe povna zaborona: stavlennya ukrainciv do moskovskoji cerkvy znachno pohirshylosya [14 VI 2023], https://www.rbc.ua/rus/news/lishe‑povna‑zaborona‑stavlennya‑ukrayintsiv-1686811992.html. 2 Chorna, I., Upershe v istorii Kyyevo‑Pecherskoji lavry molylysya za hetmana Mazepu [12 VI 2023], http://www.golos.com.ua/article/371494.   3 Horbal, B., Rusofilstwo czy moskalofilstwo lub moskwofilstwo. Przyczynek do dys­kusji nad nieścisłościami terminologicznymi, [in:] Prace Komisji Wschodnio­europejskiej, t. IX, eds. A. Podraza, A.A. Zięba, H. Duć‑Fajfer, Kraków 2004. 4 Hordijchuk, I., Komisiya Minkultu zavershyla robotu v Kyyevo‑Pecherskij lavri: rezultaty [6 VI 2023], https://glavcom.ua/country/society/komisija‑minkultu‑zavershila‑robotu‑v‑kijevo‑pecherskij‑lavri‑rezultati-932458.html. 5 Karpyak, W., „Prosto zaboronyty UPC MP ne mozhna, bo vona ne ye yurydychnoyu osoboyu” – religiyeznavets Wiktor Yelenskyj [20 XI 2022], http://www.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=100142. 6 Lyshe 63 cerkvy perejshly do PCU vid pochatku 2023 roku [10 IV 2023], https://opendatabot.ua/analytics/russian‑church‑april-23. 7 Matyash, T., Onufrii zustrivsya z polonenymy okupantamy w Kyyevo‑Pecherskyj lavri [22 VIII 2022], https://lb.ua/society/2022/08/22/526995_onufriy_zustrivsya_z_polonenimi.html. 8 Matyash, T., „Potribno trishky poterpity”: Yepifanij upevnenyj, shcho Kyyevo‑Pecherska ta Pochaivska lavry perejdut do PCU [5 VII 2023], https://lb.ua/society/2023/07/05/563745_potribno_trishki_poterpiti.html. 9 Perehid z UPC MP do PCU: chomu vazhlyvo ce zrobyty ta shcho ce zminyuye [26 IV 2023], https://dzvin.media/news/perehid‑z‑upcz‑mp‑do‑pczu‑chomu‑vazhlyvo‑cze‑zrobyty‑ta‑shho‑cze‑zminyuye/. 10 Romantsov, R., Tomos dla Ukrainy – konsolidacja czy podział społeczeństwa?, „Komentarze IEŚ”, 18 IV 2019, https://ies.lublin.pl/komentarze/tomos‑dla­‑ukrainy‑konsolidacja‑czy‑podzial‑spoleczenstwa/. 11 Sahan, O., Vysnovok religiyeznavchoi ekspertyzy Statutu pro upravlinnya Ukrainskoi Pravoslavnoi Cerkvy na nayavnist cerkovno‑kanonichnoho zvyazku z Moskovskym patriarchatom [2 II 2023], https://ukurier.gov.ua/uk/articles/visnovok‑religiyez-navchoyi‑ekspertizi‑statutu‑pro-/.   12 Semenova, I., Istorychnyj demarsh chy „dymova zavisa”? Shcho oznachaye raptove rishennia UPC MP povnistyu vidokremytysya vid RPC i yak reaguye na noho Moskva [30 V 2022], https://nv.ua/ukr/ukraine/events/upc‑mp‑proti‑rpc‑ta‑patriarha‑kirila‑shcho‑vidbuvayetsya‑v‑cerkvi-novini‑ukrajini-50246269.html.   13 Solodko, P., Istoria i suchasnist ukrainskoho pravoslavia. Statystyka [23 VII 2013], https://www.istpravda.com.ua/articles/2013/07/25/131816/.    14 Szyszlak, T., Ukraińskie formacje policyjne i służby specjalne wobec konfliktów reli­gijnych na przełomie XX i XXI wieku, „Colloquium” 2015, nr 3. 15 Szyszlak, T., Wpływ sekurytyzacji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w jedno­ści z Patriarchatem Moskiewskim na zmiany w ustawodawstwie wyznaniowym Ukrainy po 2013 r., „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2021, t. 24. 16 Tereshchuk, H., Ukrainska chy prorosijska: yakoyu bude dolya Pochajivskoji lavry? Reportazh z Pochayeva [18 I 2023], https://www.radiosvoboda.org/a/pochayiv‑lavra‑obshuky‑zminy/32227335.html. 17 Yabluchna, A., Shcho warto znaty pro tak zvanu UPC MP [6 VI 2022], https://ukrainer.net/upts‑mp/. 18 Yavorska, T., Karta perehodiv hromad z Moskovskoho patriarhatu stanom na traven 2023 roku [12 V 2023], https://espreso.tv/skilki‑gromad‑uzhe‑pokinulo‑moskovskiy‑patriarkhat‑v‑ukraini‑karta‑po‑regionakh.