2392-0106 Alkohol w życiu codziennym powstańców styczniowych walczących w Wielkopolsce Wschodniej na podstawie wspomnień uczestników zrywu niepodległościowego z lat 1863-1864 Alcohol in the Everyday Life of the January Insurgents Fighting in Eastern Greater Poland Based on the Memories of the Participants of the Independence Uprising of 1863-1864 Płachciński Krzysztof author Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk Correspondence to: Krzysztof Płachciński 06 11 2023 X 2023 71 85 Copyright © 2023 2023 <p>W artykule omówiono zagadnienie spożywania alkoholu przez powstańców styczniowych walczących w Wielkopolsce wschodniej i na pograniczu Wielkopolski i Kujaw. Autor pisze o skali tego zjawiska i jakie były jego przyczyny, dlaczego ochotnicy pili i co najchętniej spożywali, kto dostarczał im alkohol i jak reagowały na picie władze powstańcze. W tekście ukazano również liczne funkcje alkoholu w powstańczym życiu – od podnoszącej morale podczas walki po wiarę w jego leczniczą moc.</p> <p> </p> 2 Dokumenty Wydziału Wojny Rządu Narodowego 1863-1864 (1973), red. S. Kniewicz, I. Miller, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 3 Materiały źródłowe do dziejów powstania styczniowego w zasobach Archiwum Państwowego w Kaliszu (2013), oprac. G. Waliś, Kalisz 4 Prasa tajna z lat 1861-1864 (1970), cz. 3, red. S. Kieniewicz, I. Miller, Wrocław-Warszawa-Kraków 6 „Nadwiślanin” – 1864 7 „Ziemia” – 1914 9 Adler S. B. (2009), Wspomnienia z roku 1863, „Kronika Wielkopolski”, nr 2 10 Anc B. i J. (1907), Z lat nadziei i walki 1861-1864, Brody 11 Borkowski J. Ł. (1967), Wspomnienie o kampanii krzywosądeckiej, [w:] Spiskowcy i partyzanci 1863 roku, pod red. S. Kieniewicza, Warszawa 12 Caesar K. (1912), Pamiętnik oficera polskiego z 1863 r., Chicago 13 Chmielewski A. (1977), Moje wspomnienia z powstania 1863 roku, „Rocznik Koniński”, t. 5 14 Czerkawski W. (1998), Wspomnienia weterana szeregowca z 1863 r., [w:] Ziemia Konińska w czasie Powstania Styczniowego 1863-1863, t. V, red. J. Stępień, Konin 15 Erlach F. L. von (1919), Partyzantka w Polsce w r. 1863 w świetle własnych obserwacji, zebranych na teatrze walki od marca do sierpnia 1863 roku, przekł. J. Gagatek i W. Tokarz, przedmowa i przypisy W. Tokarz, Warszawa 16 Gawarecki Z. (1905), Bitwa pod Ignacewem i odwrót z pod Kleczewa, Lwów 17 Kołtuniak J. (2011), Wierzbinek. Portret gminy, Włocławek-Wierzbienk 18 Kopernicki F. (1959), Pamiętnik z powstania styczniowego. Notatki z powstania w województwie kaliskim 1863 i 1864, Warszawa 19 Kujawa-Połczyński M. (1895), Bartek Nowak. Ze wspomnień powstańca roku 1863/64, Poznań 20 Oxiński J. (1965), Wspomnienia z powstania polskiego 1863-1864, Warszawa 21 Przyborowski W. (2013), Wspomnienia ułana z 1863 roku, Warszawa-Łódź 22 Szczaniecki K. (1999), Pamiętnik. Wielkopolska i powstanie styczniowe we wspomnieniach galicyjskiego ziemianina, oprac. W. Molik, Poznań 23 Wieniawski J. (Jordan) (1911), Kartki z mego pamiętnika, t. II, Warszawa-Kraków 24 Zakrzewski W. (1892), Historyczno-humorystyczne obrazki z roku 1863, cz. II, Poznań 25 Żychliński T. (1888), Wspomnienia z roku 1863, Poznań 27 Besala J. (2017), Alkoholowe dzieje Polski. Czasy rozbiorów i powstań, Poznań 28 Chwalba A. (2001), Historia Polski, Kraków 29 Gomółka M. (2018), Alkohol w armii polskiej i szwedzkiej podczas „potopu” w świetle źródeł pisanych z epoki, [w:] Alkohol w wojsku i na wojnie. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej, red. A. Niewiński, Oświęcim 30 Halbański M. E. (1983), Leksykon sztuki kulinarnej, Warszawa 31 Gorczyca K., Górny M., Płachciński K. (2020), Szlakiem partii Kazimierza Mielęckiego 1863. Studium historyczno-archeologiczne, Konin 32 Jadczyk K. (2012), Przyczynek do działalności polskiego sądownictwa wojskowego w powstaniu 1863-1864 r. Sprawa wyroków śmierci na Władysława Sokołowskiego „Iskrę”, Tomasza Stamirowskiego i Józefa Sawickiego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, nr 88 33 Jeglińska E. (2011), Ślesin na bezdrożach historii, Ślesin 34 Kamieński Ł. (2012), Farmakologizacja wojny. Historia narkotyków na polu bitwy, Kraków 35 Kieniewicz S. (1953), Sprawa włościańska w powstaniu styczniowym, Wrocław 36 Kita J. (2017), Przemieszczanie się partii powstańczych podczas powstania styczniowego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, nr 99 37 Kostrowicka I., Landau Z., Tomaszewski J. (1985), Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku, Warszawa 38 Lisowski W. (2006), Polska służba zdrowia w powstaniach narodowych 1794-1944, t. 1, Warszawa 39 Łozińscy M. i J. (2021), Historia polskiego smaku. Kuchnia. Stół. Obyczaje, Warszawa 40 Madej M. (2018), Alkoholowy problem armii brytyjskiej w XVIII wieku, [w:] Alkohol w wojsku i na wojnie. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej, red. A. Niewiński, Oświęcim 41 Płachciński K. (2020), Służba zdrowia w Wielkopolsce Wschodniej w czasie powstania styczniowego (1863-1864), „Polonia Maior Orientalis”, T VII 42 Rogala J. (2004), Gorzałka czyli historia wypalania mocnych trunków, Kraków-Warszawa 43 Szczechura T. (1962), Ruch chłopski w walce o ziemię 1861-1864, Warszawa 44 Trąbski M. (2018), Dla zdrowia, na pokrzepienie i w nagrodę. Alkohol w armii Królestwa Polskiego w latach 1815-1831, [w:] Alkohol w wojsku i na wojnie. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej, red. A. Niewiński, Oświęcim 45 Zienkiewicz K. (1932), Wspomnienia powstańca 1863 roku, Warszawa 47 Encyklopedia PWN, [dostęp: 30.12.2022] https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/kwarta;3929592.html. 48 Janicki K., Rzeczpospolita gorzałką stoi! Jak się piło w XVIII-wiecznej Polsce?, [dostęp: 30.12.2022] https://ciekawostkihistoryczne.pl/2012/11/13/rzeczpospolita-gorzalka-stoi--jak-sie-pilo-w-xviii-wiecznej-polsce/. 49 Kowalczyk R., Żydzi w Księstwie Warszawskim i Kongresówce. Czym się zajmowali i co stało się źródłem ich największego bogactwa?, [dostęp: 30.12.2022] https://twojahistoria.pl/2018/10/10/zydzi-w-ksiestwie-warszawskim-i-w-kongresowce-czym-sie-zajmowali-i-co-stalo-sie-zrodlem-ich-najwiekszego-bogactwa/