2543-5442 Od turysty do pielgrzyma – wyzwania teologiczno-pastoralne From tourist to pilgrim – theological and pastoral challenges Roszak Ks. Piotr author Universidad Pública de Navarra Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Correspondence to: Ks. Piotr Roszak piotrroszak@umk.pl 31 10 2023 nr 1 (44) 2023 - Tom XXVII 23 41 Copyright © 2023 2023 <p>Artykuł przedstawia analizę wyzwań związanych z tożsamością pielgrzyma chrześcijańskiego w obliczu dynamicznego rozwoju turystyki religijnej. Inflacja semantyczna określająca mianem pielgrzyma każdego wędrowca oznacza nową konfigurację działań duszpasterskich, zwłaszcza sposoby radzenia sobie z konsumpcjonizmem sacrum, jaki wiele osób dostrzega. W kontekście obserwacji Zygmunta Baumana o przekształceniu pielgrzyma w turystę, artykuł proponuje refleksję odwrotną: W jaki sposób turysta staje się pielgrzymem w realiach współczesnych szlaków pielgrzymkowych? Za punkt odniesienia wybrano Camino de Santiago i przeanalizowano aktualnie prowadzone działania duszpasterskie, zarówno w wymiarze instytucjonalnym, jak i indywidualnym.</p> 1 Bailey A. E., Micro Pilgrimages: A New Post-Secular Trend?, „Religions” 13(7) (2022), s. 665, DOI: https://doi.org/10.3390/rel13070665. 2 Bailey A. E., The Revival of Walking Pilgrimages in its Historical Context, w: P. Johnston, C. Ramirez (red.), El Camino Inglés. Un peregrinaje a través y a lo largo de Encuentros interculturales, Miscelánea I, La Coruna 2023, s. 7-24. 3 Barnes M., The Difference Between a Pilgrim and a Tourist, https://www.patheos.com/blogs/badcatholic/2013/06/the-difference-between-a-pilgrim-and-a-tourist.html (odczyt z dn. 25.05.2023 r.). 4 Bauman Z., Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Warszawa 1994. 5 Bauman Z., Ponowoczesne wzory osobowe, „Studia Socjologiczne” 2(129) (1993), s. 7-31. 6 Bremer T. S., A Touristic Spirit in Places of Religion, w: C. H. Lippy (red.), Faith in America: Changes, Challenges, New Directions, t. 2: Religious Issues Today, Greenwood 2006, s. 37-57. 7 Brumec S., Lavrič M., Naterer A., Examining Motivations to Walk the Camino de Santiago: A Typology of Pilgrims, „Pastoral Psychology” 2023, DOI: https://doi.org/10.1007/s11089-023-01071-1. 8 Cohen E., A Phenomenology of Tourist Experiences, „Sociology. The Journal of the British Sociological Association” 13(2) (1979), s. 179-199. 9 Dimitrovski D., Ioannides D., Nikolaou K., The tourist-pilgrim continuum in consumer behaviour: the case of international visitors to Kykkos Monastery, Cyprus, „Journal of Tourism and Cultural Change” 19(5) (2021), s. 568-586, DOI: https://doi.org/10.1080/14766825.2020.1828437. 10 Doburzyński D., Znak drogi. Teologia pielgrzymowania z perspektywy Camino de Santiago, Toruń 2021. 11 Fahey F., Pilgrims or Tourists?, „The Furrow” 4(53) (2002), s. 213-218. 12 Kotecki D., Fundament nawrócenia chrześcijańskiego w świetle Ap 2-4, „Teologia i Człowiek” 16 (2010), s. 29-54. 13 Malis J., Masilka D., Janeckova K., The solo pilgrim phenomenon on the Journey to Santiago de Compostela in Spain, „Journal of Heritage Tourism” 2023, DOI: https://doi.org/10.1080/1743873X.2023.2201451. 14 Mróz F., Przemiany w turystyce religijnej w Polsce na początku XXI wieku, „Turyzm” 2(29) (2019), s. 99-108, DOI: https://doi.org/10.18778/0867-5856.29.2.21. 15 Nelson-Becket H., Pickard J. G., Sichling F., Adventure and Spiritual Restoration: Older Adult Motivations for Undertaking a Pilgrimage on El Camino de Santiago, „Journal of Gerontological Social Work” 6(66) (2023), s. 822-838, DOI: https://doi.org/10.1080/01634372.2023.2181906. 16 Otto R., Świętość. Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych, tłum. B. Kupis, Wrocław 1993. 17 Pazos A. M. (red.), Religious Pilgrimages in the Mediterranean World, London–New York 2023. 18 Peterson E., A Long Obedience in the Same Direction: Discipleship in an Instant Society, Westmont 2000. 19 Platovnjak I., Svetelj T., Anatheism − an Incentive to Discover the Importance of Discipleship in Christianity, „Bogoslovni Vestnik” 2(78) (2018), s. 375-386. 20 Podemski K., Ile jest pielgrzyma w turyście?, https://post-turysta.pl/artykul/ile-jest-pielgrzyma-w-turyscie (odczyt z dn. 25.05.2023 r.). 21 Podemski K., Socjologia podróży, Poznań 2004. 22 Pospieszalski A., Sacrum i sanctum, „Aneks. Kwartalnik Polityczny”, Londyn 29-30 (1983), s. 97-109. 23 Roszak P., Contemporary trends in the Theological Understanding of Christian Pilgrimage, „International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage” 3(10) (2022), s. 116-127. 24 Roszak P., Homo peregrinus. Kim jest prawdziwy pielgrzym?, w: P. Roszak (red.), Camino de Santiago – nie tylko droga. Historia i współczesność Szlaku św. Jakuba, Toruń 2011, s. 21-41. 25 Roszak P., Gutowski T. W., Pobożność jako cnota relacyjna wg św. Tomasza z Akwinu, „Studia Gdańskie” 48 (2021), s. 93-103. 26 Roszak P., Seryczyńska B., A pilgrim blessing – An alluring folklore or expression of piety? Theological insights from the Camino de Santiago, „Bogoslovni Vestnik” 3(80) (2020), s. 685-696. 27 Rountree K., Goddess pilgrims as tourists: Inscribing the body through sacred travel, „Sociology of Religion” 4(63) (2002), s. 475-96. 28 Seryczyńska B., Roszak P., Duda T., Hospitality on the Camino de Santiago: Clues from Interviews with Hospitaleros During the Pandemic, „International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage” 6(9) (2022), s. 116-127, DOI: https://doi.org/10.21427/4c64-gq14. 29 Sieradzan J., „Sacrum” i „profanum” czy „sacrofanum”? Przemiany w rozumieniu „sacrum” we współczesnym świecie, „Lud” 90 (2006), s. 13-36. 30 Sweeney C., Healthy dose of religion, https://news.harvard.edu/gazette/story/2020/05/religious-services-may-lower-risk-of-deaths-of-despair/ (odczyt z dn. 21.05.2023 r.). 31 Tidball D., The pilgrim and the tourist: Zygmunt Bauman and postmodern identity, w: C. Bartholomew, F. Hughes (red.), Explorations in a Christian theology of pilgrimage, London 2021, s. 184-201. 32 Turner V. W., Turner E. L. B., Image and Pilgrimage in Christian Culture: Anthropological Perspectives, New York 1978. 33 Wójtowicz M., Wzrost i przekształcenia ruchu pątniczego na szlakach pielgrzymkowych do Santiago de Compostela w latach 1989-2009, w: I. Hodorowicz, A. Jackowski, F. Mróz (red.), Kult św. Jakuba Apostoła na szlakach pielgrzymkowych do Santiago de Compostela, Kraków 2010, s. 45-56.