2083-7658 Liryczna astronomia Leopolda Staffa  Lyrical Astronomy of Leopold Staff Kołodziejczyk Ewa author Instytut Badań Literackich PAN, Nowy Świat 72, Warszawa Correspondence to: Ewa Kołodziejczyk ewa.kolodziejczyk@ibl.waw.pl 30 12 2022 Tom 19 zeszyt 4 2022 570 582 Copyright © 2022 2022 <p>Artykuł prezentuje uwagi wstępne oraz pytania o relację między naukowym a religijnym oglądem świata w poezji Leopolda Staffa na przykładzie występującej w niej obficie symboliki astralnej. Stawia on kwestię ewolucji języka naukowego tego autora w powiązaniu z przemianami wyobraźni poetów dwudziestolecia międzywojennego pod wpływem wiedzy astrofizycznej, powstałej w efekcie znaczących odkryć i obserwacji kosmicznych. Szkic jest zaproszeniem do spojrzenia na dzieje poezji polskiej XX wieku z perspektywy jej przeobrażeń w związku z postępem naukowym, zwłaszcza w dziedzinie astrofizyki. Poezja Staffa obejmująca okres od Młodej Polski do czasów po II wojnie światowej wydaje się dobrym pryzmatem, przez który takie przemiany daje się zaobserwować.</p> 1 Brzozowski S., Kultura i życie, wstęp A. Walicki, Warszawa 1973. 2 Czabanowska-Wróbel A., Złotnik i śpiewak. Poezja Leopolda Staffa i Bolesława Leśmiana w kręgu modernizmu, Kraków 2009. 3 Czechowicz J., Wiersze, wyb., przedm. Cz. Miłosz, Warszawa 1997. 4 Eliade M., Traktat o historii religii, tłum. J.W. Kowalski, Warszawa 2000. 5 Herbert Z., Struna światła, Wrocław 1994. 6 Iwaszkiewicz J., Poezje, wyb., wstęp B. Zadura, Lublin 1989. 7 Iwaszkiewicz J., Rozmowy o książkach. Książka Staffa, „Życie Warszawy” 1955, nr 130. 8 Janion M., Kuźnia natury, Gdańsk 1994. 9 Jankowiak M., Młodopolskie niebo [w:] Młodopolski świat wyobraźni. Studia i eseje, red. M. Podraza-Kwiatkowska, Kraków 1977. 10 Jasińska-Wojtkowska M., Sacrum w poezji Leopolda Staffa [w:] Polska liryka religijna, t. 1, red. S. Sawicki, P. Nowaczyński, Lublin 1984. 11 Jonas H., Religia gnozy, tłum. M. Klimowicz, Kryspinów 1994. 12 Kwiatkowski J., Od katastrofizmu solarnego do synów słońca [w:] Młodopolski świat wyobraźni, red. M. Podraza-Kwiatkowska, Kraków 1977. 13 Kwiatkowski J., U podstaw liryki Leopolda Staffa, Warszawa 1966. 14 Lechoń J., Po różnych ścieżkach, Warszawa 1914. 15 Maciąg K., „Cóż mnie obchodzi astronomia. Nie moja rzecz, lecz Kopernika”. Gwiazdy Leopolda Staffa [w:] Poezja i astronomia, red. B. Burdziej, G. Halkiewicz-Sojak, Toruń 2006. 16 Maciejewska I., Leopold Staff. Lwowski okres twórczości, Warszawa 1965. 17 Maciejewska I., Leopold Staff. Warszawski okres twórczości, Warszawa 1973. 18 Maciejewska I., Powojenny Staff, „Przegląd Humanistyczny” 1966, nr 3. 19 Maciejewska I., „Sny o potędze” i sny o znużeniu, „Przegląd Humanistyczny” 1963, nr 2. 20 Miłosz C., Widzenia nad Zatoką San Francisco, Kraków 2000. 21 Miłosz C., Ziemia Ulro, Kraków 2000. 22 Nawrocki M., Marginalia „Uranii” [w:] Iwaszkiewicz w podróży, red. E. Kołodziejczyk, A. Spólna, Radom 2013. 23 Nawrocki M., Nie będzie lata, Tarnów 2019. 24 Nietzsche F., Tako rzecze Zaratustra. Książka dla wszystkich i dla nikogo (fragment), tłum. W. Berent, „Chimera” 1901, t. IV, z. 10–12. 25 Peiper T., Pisma wybrane, oprac. S. Jaworski, Biblioteka Narodowa Seria I, Nr 235, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1979. 26 Podraza-Kwiatkowska M., Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski, wyd. III poprawione, Kraków 2001. 27 Podraza-Kwiatkowska M., Zagadnienie polskiego symbolizmu, „Ruch Literacki” 1966, z. 1. 28 Skwirut D., Klasycyzm w poezji Leopolda Staffa na tle dwudziestowiecznym. Historia recepcji i propozycje interpretacji, Kraków 2009. 29 Słonimski A., Rozmowa z gwiazdą. Poezje 1916–1961, Warszawa 1961. 30 Staff L., Poezje, wybrał i wstępem opatrzył B. Zadura, Lublin 1986. 31 Staff L., W kręgu literackich przyjaźni. Listy, oprac. J. Czachowska, I. Maciejewska, Warszawa 1966. 32 Staff L., Wstęp [w:] Leonardo da Vinci, Pisma wybrane, wyb., tłum. i wstęp L. Staff, Warszawa 1928. 33 Staff L., Tuwim J., Z tysiącem serdeczności… Korespondencja z lat 1911–1953, oprac. T. Januszewski, I. Maciejewska, J. Stradecki, Warszawa 1974. 34 Stala M., Dziewiąta pełnia księżyca. (W drodze do interpretacji jednego wiersza Leopolda Staffa) [w:] Poezja Leopolda Staffa. Interpretacje, red. A. Czabanowska-Wróbel, P. Próchniak, M. Stala, Kraków 2005. 35 Stala M., Pejzaż człowieka. Młodopolskie myśli i wyobrażenia o duchu, duszy i ciele, Kraków 1994. 36 Sucharzewska J., Staff i Nietzsche [w:] Friedrich Nietzsche i pisarze polscy, red. W. Kunicki przy współpr. K. Polechońskiego, Poznań 2002. 37 Szczot M., Klasycyzm Leopolda Staffa, Poznań 2004. 38 Tuwim J., Nowy wybór poezji, wybrał, ułożył, posłowiem i notą edytorską opatrzył J.W. Gomulicki, Warszawa 2002. 39 Tuwim J., O moim Staffie, „Odrodzenie” 1948, nr 48. 40 Whitman W., Gdy słuchałem, co mówił uczony astronom [w:] Od Walta Whitmana do Boba Dylana. Antologia poezji amerykańskiej, tłum., oprac. S. Barańczak, Kraków 1998. 41 Wierzyński K., Poezja i proza, wyb., posł. M. Sprusiński, Kraków 1981. 42 Wyka M., Leopold Staff, Warszawa 1985. 43 Zach J., Biologia i teodycea. Homo poeticus Czesława Miłosza, Kraków 2017.