The Efforts to Create a National University in Belarus and in Exile, 2000‑2024
Choose format
RIS BIB ENDNOTEPublication date: 15.12.2025
Wschodnioznawstwo (Eastern Studies), 2025, Volume 19, pp. 95-110
https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.007.22820Authors
O próbach stworzenia narodowego uniwersytetu na Białorusi i w emigracji w latach 2000‑2024
Artykuł przedstawia syntetyczny przegląd i analizę inicjatyw edukacyjnych, które pojawiły się na Białorusi w pierwszych dekadach XXI w. i miały na celu rewizję oraz zaproponowanie alternatywnych modeli szkolnictwa wyższego. Inicjatywy te dążyły do wprowadzenia innowacyjnych elementów do białoruskiej przestrzeni edukacyjnej, czyniąc projekt uniwersytecki bardziej globalnym, przy jednoczesnym zachowaniu silnego narodowego ukierunkowania. W tekście omówiono zarówno sukcesy, jak i niepowodzenia na tej drodze, a także opisano próbę stworzenia nowego projektu narodowego uniwersytetu dla Białorusi na emigracji, z zamiarem jego przyszłego przeniesienia do wolnej i demokratycznej Białorusi. Głównym pytaniem badawczym było to, w jakim stopniu istniejące inicjatywy uniwersyteckie, jak również wcześniej realizowane projekty, odpowiadają statusowi uniwersytetu narodowego. Podjęto także próbę analizy nowego projektu Białoruskiego Uniwersytetu Badawczego im. Astafieja Vałoviča jako inicjatywy pretendującej obecnie do tej roli.
57 dzieiaczou hramadstwa i kul’tury zaklikali stwaryc’ Nacyjanal’ny uniwiersitet u dadatak da JEHU, https://nashaniva.com/?c=ar&i=148869.
About, https://en.ehu.lt/about/.
Ackles, D., European Humanities University: To Be Belarusian or Not To Be, https://belarusdigest.com/story/european-humanities-university-to-be-belarusian-or-not-to-be/.
Adkryty list wykladczykau Departamienta palitycznych nawuk JEHU, https://nashaniva.com/?c=ar&i=30075.
Adukacyja — na ekspart, https://zviazda.by/be/news/20130422/1366653412-adukacyya-na-ekspart.
Academic Freedom in Belarus: State Repression and its Consequences at Home and Abroad, ed. J. Mierau.
Akudovič, W., „Dziuna, szto jaszcze dawoli szmat maladych ludziej abirajuc’ sabie za prafiesiju humanistyku.”
Anisim, A., „Likwidawali biez usialakich sudou…”, https://budzma.org/news/anisim-likvidavali.html.
Barsuk, I.A., Transformatsiya vysshego obrazovaniya v Respublike Belarus’ v kontekste perekhoda k modeli „universitet 4.0”, [in:] Perspektivy belorussko-kitayskogo dialoga v usloviyakh global’noy nestabil’nosti: sbornik nauchnykh statey i materialov XV Mezhdunarodnogo mezhdistsiplinarnogo nauchno-teoreticheskogo seminara „Innovatsionnyye strategii v sovremennoy sotsial’noy filosofii” (7-8 XII 2021, Minsk), Minsk 2021, https://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/274851/1/37-45.pdf.
Belarus: University students expelled from universities and imprisoned for peaceful protest, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/05/belarus-university-students-expelled-from-universities-and-imprisoned-for-peaceful-protest-2/.
Belarusian State University. Informational brochure, 2024, https://ums.bsu.by/images/brochure/BSU(eng).pdf.
Bielarusizacyja: 1920-ja hady: Dakumienty i materyjaly, eds. R. Platonaŭ, U. Koršuk, Minsk 2001.
„Bielaruskaja-akademija” dapamahaje represirawanym wuczonym-wykladczykam-studentam aspirantam, https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3025637.
Commission suspends cross-border cooperation and transnational cooperation with Russia and Belarus, https://ec.europa.eu/regional_policy/en/newsroom/news/2022/03/03-04-2022-commission-suspends-cross-border-cooperation-and-transnational-cooperation-with-russia-and-belarus.
Conflict between EHU Senate and Administration: How to Find a Peaceful Solu-tion, https://belarusdigest.com/story/conflict-between-ehu-senate-and-administration-how-to-find-a-peaceful-solution/.
EHU crisis affects students, https://euroradio.fm/en/ehu-crisis-affects-students.
Falk, B. J., The Dilemmas of Dissidence in East-Central Europe: Citizen Intellectuals and Philosopher Kings, Budapest-New York 2003.
Gordeeva, S., How Lukashenko repressed Belarusian scientists who advocated new elections, https://news.house/42353.
Hanczarenka, R., Sviatlana Kul-Silvierstava: „U Bielarusi jak pavietra patrebny-ja dobryja administratary”, https://mostmedia.io/2022/04/22/belaruskaja-akademija.
Here’s how many people at BSU were expelled and fired for politics in 2020-2023, https://euroradio.fm/en/heres-how-many-people-bsu-were-expelled-and-fired-politics-2020-2023.
Karelkina, N. & Sparaha, V., Nawoszta patrebnyja filosafy? Chto idzie pa niefar-mal’nuju adukacyju? I czym bielaruskij astudenty adrozniwajuca ad „zachodnich”?, https://34mag.net/post/volga-shparaga.
Kunicki-Goldfinger, M., U źródeł Uniwersytetu Latającego i Towarzystwa Kursów Naukowych, „Wolność i Solidarność” 2017, nr 10.
Latuczy uniwiersitet, https://budzma.org/event/lyatuchy-universitet.
Latuczy uniwersytet stwaryu dystancyjny kurs pra rasstralanych paetau, https://www.svaboda.org/a/30381608.html.
Lyč, L., Mižvajennaja bielarusizacyja i jaje ŭraki, Minsk 2014.
Maksimova, T., Bogdanova, E. & Brovka, G., Issledovaniye izmeneniya roli vedushchikh universitetov v natsional’noy innovatsionnoy ekosisteme pri perekhode k modeli „Universitet 4.0”, „Nauka i Tekhnika” 2020, nr 19(3).
Markava, A., Šliach da savieckaj nacyi. Palityka bielarusizacyi (1924-1929), Minsk 2016.
Ministr adukacyi: historyju Bielarusi treba vykladać na bielaruskaj movie, https://bel.sputnik.by/20150317/1014351148.html.
Misija i mety. Baczannie buduczyni, https://volny-uni.eu/vision-and-mission.
„Nacyjanal’ny uniwersitet u XXI stahodz’dzi”: nawukowaja hramadzkas’c’ abmiar-kouwaje stwaren’nie biełarusk, https://www.svaboda.org/a/albaruthenia/28876415.html.
„Pa asabistym ukazanni nie uziali na pracu”. Czym zajmajucca u bielaruskich WNU prarektary pa biaspiecy i pry czym tut KDB, https://nashaniva.com/334324.
Praz miazhu — u BDU, https://zviazda.by/be/news/20201016/1602857232-praz-myazhu-u-bdu.
Prezentatsiya evropeyskogo kolledzha Liberal Arts 2017-2018 v Belarusi, https://makeout.space/2017/08/22/prezentaciya-evropeyskogo-kolledzha-liberal-arts-2017-2018-v-belarusi.htm.
Sapiežynski, R., Szto z adukacyjaj u Biełarusi? Izalacyja, militaryzacyja, idyjalahi-zacyja i „niepazbieznaja sinchranizacyja” z Rasijaj, https://budzma.org/news/shto-z-adukatsyyay-u-belarusi.html.
Stankievich, S., Rusifikacyja bielaruskaj movy u BSSR i supraciu rusifikacyjnamu pracesu, Minsk 1994.
Statement of the BFUG on Consequences of the Russian Federation Invasion of Ukraine, https://ehea.info/page-adoption-of-the-statement.
Subic, A., University 4.0, A Vision for the Future of Higher Education, https:// www.hepi.ac.uk/2025/01/13/university-4-0-a-vision-for-the-future-of-higher-education/.
Terlecki, R., Uniwersytet Latający i Towarzystwo Kursów Naukowych. 1977-1981, Kraków-Rzeszów 2000.
Trusau, A., Nastupny prezident Bielarusi budzie bielaruskamounym, ja u hetym nie sumniawajusia, https://budzma.org/news/prezident-belaruskamouny.html.
The European Humanities University Responds, https://belarusdigest.com/story/the-european-humanities-university-responds/.
The Nordic Council of Ministers is bringing its support for the European Humanities University in Lithuania to an end, the ministers for Nordic co-operation decided on 10 May 2016, https://www.norden.org/en/news/support-european-humanities-university-end.
U Bielarusi jurydyčna zarehistravany Nacyjanaĺny ŭniviersitet imia Hilieviča. Videa, https://euroradio.fm/u-belarusi-yurydychna-zaregistravany-nacyyanalny-universitet-imya-nila-gilevicha.
UŁ do odwołania zawiesza współpracę z Rosją i Białorusią, https://www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/uniwersytet-lodzki-do-odwolania-zawiesza-wspolprace-z-rosja-i-bialorusia.
University 3.0, https://bsu.by/en/university-3-0.php.
Wielka Karta Uniwersytetów Europejskich, https://puls.edu.pl/sites/default/files/dokumenty/Załącznik nr 5 i 6 do Statutu UPP.pdf.
Information: Wschodnioznawstwo (Eastern Studies), 2025, Volume 19, pp. 95-110
Article type: Original scientific article
Titles:
Published at: 15.12.2025
Article status: Open
Licence: CC BY-SA 4.0
Percentage share of authors:
Article corrections:
-Publication languages:
PolishView count: 198
Number of downloads: 154