Inwazja Rosji na Ukrainę, która rozpoczęła się 24 II 2022 r., wykracza poza wymiar czysto militarny, przejawiając się jako systematyczna kampania wymierzona w ukraińską tożsamość kulturową i dziedzictwo dokumentacyjne. Działania te wpisują się w historyczne już praktyki imperialne, mające na celu negację odrębności Ukrainy. W tym kontekście ochrona narodowego zasobu archiwalnego, liczącego ok. 100 mln jednostek i rozproszonego w sieci archiwalnej obejmującej archiwa centralne, obwodowe, rejonowe oraz miejskie, stała się jednym z kluczowych priorytetów. Bezpieczeństwo zbiorów zapewniane jest poprzez kompleksowe działania, w tym ewakuację materiałów z terenów walk, ich fizyczne zabezpieczanie przed atakami oraz intensywną digitalizację, koordynowaną przez Państwową Służbę Archiwalną Ukrainy pod kierunkiem Anatolija Chromowa i realizowaną we współpracy z partnerami międzynarodowymi.
W procesie tym Ukraina korzysta z doświadczeń zagranicznych, w tym polskich archiwów, które znacząco przyspieszyły cyfryzację w okresie pandemii covid‑19. Przykładowo, portal „szukajwarchiwach.pl” udostępnia obecnie 79 mln skanów, podczas gdy ukraiński Międzyarchiwalny Portal Wyszukiwawczy zgromadził dotąd informacje o 10 mln kopii cyfrowych, koncentrując się w szczególności na materiale historycznym i genealogicznym, często niedostępnym w fizycznej postaci.
Współczesny ukraiński system archiwalny, kształtowany od 1991 r. w opozycji do sowieckiego modelu centralistycznego, budowany jest na fundamencie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym z 1993 r., nowelizowanej w latach 2019 i 2024 w odpowiedzi na wyzwania cyfryzacji i wojny. Kluczowe dokumenty strategiczne, takie jak reforma zarządu państwowego Ukrainy (2021) oraz Strategia ochrony dziedzictwa dokumentacyjnego do 2027 r., integrują proces digitalizacji z programem „Diia. Digital State”, umożliwiając m.in. archiwizację dokumentacji born‑digital za pośrednictwem platformy Dyplomatyczny earchive. Międzynarodowa współpraca z organizacjami takimi jak FamilySearch czy ALIPH pozwala na przyspieszenie prac, co ilustruje przykład lwowskiego Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego (TsDIAL). Stosując model hybrydowy, archiwum to publikuje na platformie ARCHIUM ponad 40 tys. skanów miesięcznie (głównie ksiąg metrykalnych), korzystając przy tym ze wsparcia sprzętowego z USA i Japonii. Analogicznie, Państwowe Archiwum Obwodu Lwowskiego digitalizuje akta miejskie z lat 1919‑1939 dzięki finansowaniu ALIPH. W tych warunkach digitalizacja okazuje się najskuteczniejszą metodą ochrony narodowej tożsamości, przenosząc dziedzictwo dokumentacyjne do sfery cyfrowej i gwarantując jego przetrwanie dla przyszłych pokoleń w obliczu trwającej agresji.

The Russian invasion of Ukraine, which began on 24 II 2022, extends beyond a purely military dimension, manifesting as a systematic campaign targeting Ukrainian cultural identity and documentary heritage. These actions are consistent with historical imperial practices aimed at negating Ukraine’s distinct identity. In this context, the protection of the national archival fond, comprising approximately 100 mln items and dispersed across a network of central, regional, district, and municipal archives, has become a key priority. The security of the collections is ensured through comprehensive measures, including the evacuation of materials from combat zones, their physical protection against attacks, and an intensive digitization campaign. This campaign is coordinated by the State Archival Service of Ukraine under the leadership of Anatolii Khromov and implemented in cooperation with international partners.
In this process, Ukraine draws on foreign expertise, including that of Polish archives, which significantly accelerated their digitization efforts during the covid‑19 pandemic. For instance, the Polish portal „szukajwarchiwach.pl” currently provides access to 79 mln scans, whereas the Ukrainian Inter‑Archival Search Portal has so far gathered information on 10 mln digital copies, with a particular focus on historical and genealogical materials that are often physically inaccessible.
The contemporary Ukrainian archival system, developed since 1991 in opposition to the Soviet centralist model, is built upon the foundation of the 1993 Law on the National Archival Fond. This law was amended in 2019 and 2024 to address the challenges of digitization and war. Key strategic documents, such as the reform of the state management of Ukraine (2021) and the Strategy for the Protection of Documentary Heritage until 2027, integrate the digitization process with the „Diia. Digital State” program. This integration enables, among other things, the archiving of born‑digital documentation via the diplomatic e‑archive platform. International cooperation with organizations such as FamilySearch and ALIPH has accelerated these efforts, as exemplified by the case of the Lviv Central State Historical Archives (TsDIAL). Employing a hybrid model, this archive publishes over 40,000 scans per month (primarily of metric books) on the Archium platform, utilizing hardware support from the USA and Japan. Similarly, the State Archive of Lviv Oblast is digitizing municipal records from 1919‑1939 with funding from ALIPH. Under these circumstances, digitization proves to be the most effective method for safeguarding national identity, transferring documentary heritage into the digital sphere and ensuring its preservation for future generations in the face of ongoing aggression.