Mobilissimae: 16th-Century Playing Cards from the Cathedral Library in Gniezno in the Context of Polish and German Card-Making
Choose format
RIS BIB ENDNOTEPublication date: 22.12.2025
Terminus, 2025, Volume 27, Issue 3 (76), pp. 287-341
https://doi.org/10.4467/20843844TE.25.016.22618Authors
Mobilissimae. Karty do gry z XVI wieku z Biblioteki Katedralnej w Gnieźnie w kontekście polskiego i niemieckiego kartownictwa
The study investigates a rare and valuable discovery: nearly 100 fragments of 16th-century playing cards found in the book binding from the Cathedral Library in Gniezno, part of the Archdiocese Archive. Printed playing cards, though widespread in the early modern period, were not made to last. Often reused or discarded once damaged, cards were frequently repurposed in bookbinding as structural reinforcement. Thus, many of the surviving historical cards have been found in this way, usually as individual examples. The find from Gniezno significantly expands the known corpus of 16th-century cards in Poland and provides a unique opportunity to situate these objects within a broader historical and artistic context.
Through detailed material and iconographic analysis, this study shows the cards’ production techniques and stylistic connections. The analysis identifies three distinct decks in the Gniezno collections. Two are showing strong links to the card-making workshops of Nuremberg, Germany, particularly those of Bernhard Merkle. Furthermore, heraldic evidence links the third deck to the Kraków workshop of Walenty Szarfenberger the Younger. The book binding that housed the cards (BS 678) is also identified as of Kraków origin, and a virtual reconstruction of the cards’ original placement within the binding is provided.
The study also draws attention to other playing cards found in Polish collections and written, as well as iconographic sources that confirm the significant influence of German and Silesian models on Polish printmaking and card-making. A deck discovered by Tadeusz Ujazdowski, once thought to be Polish, is now identified as Viennese in origin. The study highlights the complex interplay of local production of card-makers and printers, guild regulations, and international trade in early modern Central Europe. Ultimately, the cards found in Gniezno serve as a crucial case study, demonstrating how such fragile objects, preserved by the practice of reusing waste paper in bookbinding, provide invaluable insights into material culture and artistic transfer.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta Miasta Krakowa, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Scabinalia – Inscriptiones: 29/33/0/1.1.1/14, Liber actorum dominorum scabinorum Cracoviensium.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Advocatialia – Inscriptiones: 29/33/0/1.2.1/102, Liber Casparis Krischker protunc advocati iurati Cracoviensis incipit 1509.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Advocatialia – Inscriptiones: 29/33/0/1.2.1/103, Liber Casparis Krischker protunc advocati iurati Cracoviensis incipit 1510.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Advocatialia – Inscriptiones: 29/33/0/1.2.1/149, Supplementum actionum advocatialium civilium anni 1552.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Advocatialia – Inscriptiones: 29/33/0/1.2.1/231, Acta controversiarum advocatialis Cracoviensis officii.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Advocatialia – Inscriptiones: 29/33/0/1.2.1/209, Acta iudicii civilis Cracoviensis.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Consularia – Inscriptiones: 29/33/0/1.4.1/441, Liber actorum consularium Crac.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Consularia – Inscriptiones: 29/33/0/1.4.1/445, Liber actorum consularium Crac.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Consularia – Inscriptiones: 29/33/0/1.4.1/447, Acta dominorum consulum Crac.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum staropolskie miasta Krakowa 1300–1795 – Consularia – Controversiae: 29/33/0/1.4.3/526, [Controversiae].
Archiwum Narodowe w Krakowie, Jurydyka Garbary, Akta sądu ławniczego – Księgi ławnicze (indukty) 1412–1642: 29/40/0/1.1/12, Acta scabinalia suburbii Cerdonum.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum miasta Kleparza, Księgi i akta urzędu rady (acta consularia) – Akta sądowe: 29/36/0/2.1/29, Actionum dominorum consulum Clepardiensium eorum sumptu […] comparata.
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta Miasta Poznania, Księgi kancelaryjne – Acta consularia (akta urzędu i sądu rady miejskiej) – Libri obligatiorum, decrotorum etc.: 53/474/0/2.1.1.2/I.7, Liber obligacionum decretorum, quietationum contractuum bona immobilia, summas pecuniaris ac res ad diuturnitatem pertinentes continens coram spectabili consulatu Posnaniensi […] signo A.
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta Miasta Poznania, Księgi kancelaryjne – Acta consularia (akta urzędu i sądu rady miejskiej) – Libri controversiarum: 53/474/0/2.1.1.3/I.16, Acta civilia civitatis Posnaniensis.
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta Miasta Poznania, Księgi kancelaryjne – Acta consularia (akta urzędu i sądu rady miejskiej) – Libri controversiarum: 53/474/0/2.1.1.3/I.27, Acta coram spectabilis consulatu Posnaniensi.
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Cech kartowników (Poznań), 53/636/19, sygn. 168 oraz 169.
Album Civium Civitatis Antiquae Varsoviae. Księga przyjęć do prawa miejskiego Starej Warszawy 1506–1586, oprac. A. Bartoszewicz, Warszawa 2000.
Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. 3, f. 1, Ab anno 1551 ad annum 1589, ed. cur. A. Chmiel, Kraków 1896.
Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, t. 1, Acta capitulorum Gneznensis, Poznansiensis et Vladislaviensis (1408–1530), ed. B. Ulanowski, Kraków 1894.
Acta rectoralia Almae Universitatis studii Cracoviensis inde ab anno MCCCCLXIX, ed. cur. W. Wisłocki, t. 1, f. 4, Kraków 1897.
Biernat z Lublina, Ezop, wyd. I. Chrzanowski, Kraków 1910.
Castiglione B., Książka o dworzaninie, tłum. A. Borowski, Kraków 2020.
Concilia Pragensia, 1353–1413, hrsg. von C. Hofler, Prag 1862.
Cracovia artificum 1501–1550, z. 1, oprac. J. Ptaśnik, Kraków 1936.
Falimirz S., O ziołach i o mocy jich, Kraków: Florian Ungler, 1534.
Gilowski P., Wykład katechizmu Kościoła Krześcijańskiego, Kraków: Maciej Wirzbięta, 1579.
Gornicki Ł., Dworzanin polski, Kraków: Maciej Wirzbięta, 1566.
Inwentarze mieszczańskie z lat 1528–1635 z ksiąg miejskich Poznania, wyd. S. Nawrocki, J. Wisłocki, Poznań 1961.
Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa 1257–1506, wyd. i przypisy F. Piekosiński, Kraków 1882, cz. 2 (Monumenta Medii Aevi Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, 5).
Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1392–1506. Libri iuris civilis Cracoviensis 1392–1506. Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, wyd. K. Kaczmarczyk, Kraków 1913.
Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1507–1572 / Libri iuris civilis Cracoviensis 1507–1572, wyd. A. Kiełbicka, Z. Wojas, Kraków 1993.
Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1573–1611 / Libri iuris civilis Cracoviensis 1573–1611, wyd. A. Kiełbicka, Z. Wojas, Kraków 1994.
Kunnst: vnd Lehrbuechlein fuer die anfahenden Jungen Daraus reissen vnd Malen zulernen, Frankfurt am Main: Sigmund Feyerabend, Peter Schmid 1580.
Piekosiński F., Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507–1795), t. 1, z. 2, Kraków 1885.
Ptaśnik J., Cracovia impressorum XV et XVI saeculorum, Leopoli 1922.
Rej M., Zwierzyniec, oprac. W. Bruchnalski, Kraków 1895.
Rosseli H., Pymander Mercuri Trismegisti […] liber [I–II] de S.S.Trinitate, Kraków: Jan Januszowski, 1585.
Rosseli H., Pymander Mercurii Trismegisti […] liber 4 de coelo, Kraków: Jan Januszowski, 1584.
Rosseli H., Asclepius Mercurii Trismegisti […] liber 6 de immortalitate animae, Kraków: Jan Januszowski, 1590.
Statuta nec non liber promotionum philosophorum ordinis in Universitate Studiorum Jagiellonica ab anno 1402 ad annum 1849, ed. J. Muczkowski, Kraków 1849.
Ustawy bursy krakowskiej „Jeruzalem” (1453–1841), wyd. A. Karbowiak, Kraków 1888.
Volumina legum, t. 4, Petersburg 1860.
Wypisy źródłowe do dziejów Wawelu z archiwaliów kapitulnych i kurialnych krakowskich 1516–1525, t. 5, wyb. i oprac. B. Przybyszewski, Kraków 1970.
Wypisy źródłowe do dziejów Wawelu z archiwaliów kapitulnych i kurialnych krakowskich 1542–1545, t. 12, cz. 3, wyb. i oprac. B. Przybyszewski, Kraków 1997.
Wypisy źródłowe do dziejów Wawelu z archiwaliów kapitulnych i kurialnych krakowskich 1545–1550, t. 12, cz. 4, wyb. i oprac. B. Przybyszewski, Kraków 2008.
Zawieszko G., Oratorium płaczu duchownego trzecia część, Jaworów 1619.
Adamczyk J., Czary i magia w praktyce sądów kościelnych na ziemiach polskich w późnym średniowieczu (XV–połowa XVI wieku), w: Karolińscy pokutnicy i polskie średniowieczne czarownice. Konfrontacja doktryny chrześcijańskiej z życiem społeczeństwa średniowiecznego, red. M. Koczerska, Warszawa 2007, s. 91–260.
Altfahrt W., Das Testament von Hans Forster (auch von Christof Forster), „Talon” 4 (1995), s. 13–40.
Baranowski I., Przemysł polski w XVI wieku, wyd. K. Tymieniecki, Warszawa 1919.
Bogusz M., Wyposażenie graficzne Kroniki wszystkiego świata Marcina Bielskiego (1554, 1564). Pierwowzory, praktyka i strategia wydawnicza, „Biuletyn Historii Sztuki” 84 (2022), nr 1, s. 5–41.
Bogusz M., Four Playing Cards (Rumpolt). Part of Playing Cards of Hans Rumpolt (T58768), Urus: Techniques and Reception of Prints in Central and Eastern Europe (15th–18th c.), https://urus.uw.edu.pl/matrix/58768.
Bubczyk R., „Ludus inhonestus et illicitus?” Chess, Games, and the Church in Medieval Europe, w: Games and Gaming in Medieval Literature, ed. S. Patterson, New York 2015, s. 23–43.
Burbianka M., Produkcja typograficzna Scharffenbergow we Wrocławiu, Wrocław 1968.
Caranova M., Oko bere, vole padni, aneb. Unikaty kartařskeho řemesla v českych zemich, Praha 2016.
Les cartes a jouer. Detournements savants au XVIIIe siecle, dir. de J.F. Bert, J. Lamy, Bale 2023.
Cass E., The influence of Amman on card design, „The Playing-Card. Journal of the International Playing Card Society” 6 (1977–1978), no. 4, s. 110–123.
Cass E., The influence of Amman on card design (concluded), „The Playing-Card. Journal of the International Playing Card Society” 7 (1978–1979), no. 1, s. 2–11.
Chmiel A., Krakowskie karty do gry XVI-go wieku, „Rzeczy Piękne” 2 (1919), nr 2, s. 17–20.
Chmiel A., Krakowskie karty do gry XVI-go wieku (dokończenie), „Rzeczy Piękne” 2 (1919), nr 3, s. 10–17.
Chojecka E., Związki artystyczne polskiego drzeworytu renesansowego z grafiką europejską. Kryspin i Wendel Scharffenbergerowie, w: 500-lecie polskiego słowa drukowanego na Śląsku, przedm. J. Trzynadlowski, Wrocław 1978, s. 181–193.
Depaulis T., Imprimait-on des cartes a jouer a Ferrare en 1436?, „The Playing-Card. Journal of the International Playing Card Societ” 40 (2012), no. 4, s. 252–256.
Depaulis T., Playing Cards in Rome – 15th–17th Centuries, „The Playing-Card. Journal of the International Playing Card Societ” 36 (2008), no. 3, s. 205–211.
Drukarze dawnej Polski. Od XV do XVIII wieku, t. 1, cz. 1: Małopolska. Wiek XV–XVI, red. A. Kawecka-Gryczowa, D. Bacewiczowa, Wrocław 1983.
Dyjas K., Młyn papierniczy w Dębnie (Neudamm) i jego filigrany, „Rocznik Muzeum Papiernictwa” 15 (2021), s. 11–26.
Dziki A., Subset of Plants (Framed). Part of Set of Illustrations for Crescenzi’s Ruralia Commoda (Unglerowa; Szarfenberger) (T25450), Urus: Techniques and Reception of Prints in Central and Eastern Europe (15th–18th c.), https://urus.uw.edu.pl/matrix/25450.
Essenwein A., Katalog der im germanischen Museum befindlichen Kartenspiele und Spielkarten, Nurnberg 1886.
Field R.F., Early Woodcuts: The Known and Unknown, w: Origins of European Printmaking: Fifteenth-Century Woodcuts and their Public, ed. P. Parshall, R. Schoch, D.S. Areford, R.F. Wield, P. Schmidt, New Haven 2005, s. 19–35.
Fijałek J., Życie i obyczaje kleru w Polsce średniowiecznej na tle ustawodawstwa synodalnego, Kraków 1997.
Fletcher S., Glinsman L., Oltrogge D., The Pigments on Hand-Colored Fifteenth-Century Relief Prints from the Collections of the National Gallery of Art and the Germanisches Nationalmuseum, w: The Woodcut in Fifteenth-Century Europe, ed. P. Parshall, Washington, D.C. 2009, s. 276–297.
Gajerski S.F., [rec.] Edward Różycki, Z dziejów kartownictwa XVI–XVII wieku, „Przegląd Papierniczy”, R. XXXIII, 1975, nr 1 (372), s. 31–33, „Studia Historyczne” 19 (1976), nr 2, s. 296–298.
Gołębiowski Ł., Gry i zabawy rożnych stanów w kraju całym, lub niektórych tylko prowincyach, Warszawa 1831.
Hajkova M., Homo ludens Pragensis, přispěvek k dějinam karetni hry v pozdně středověkych a raně novověkych Čechach, „Archeologicke rozhledy” 49 (1997), č. 1, s. 106–123, 194–196.
Hamerliński-Dzierożyński A., O kartach, karciarzach, grach poczciwych i grach szulerskich. Szkice obyczajowe z wieków XV–XIX, Kraków 1976.
Hoffmann D., Altdeutsche Spielkarten, 1500–1650. Katalog der Holzschnittkarten mit deutschen Farben aus dem Deutschen Spielkarten-Museum Leinfelden-Echterdingen und dem Germanischen Nationalmuseum Nurnberg, Nurnberg 1993.
Hoffman D., The Playing Card: An Illustrated History, New York 1973.
Hudyka E., Jak bawiono się w średniowiecznym Krakowie, „Rocznik Krakowski” 54 (1998), s. 35–52.
Husband T., The World in Play. Luxury Cards 1430–1540, New Haven 2015.
Jednorowska E., Karty do gry w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, „Krzysztofory” 4 (1977), s. 67–71.
Juda M., Przywileje drukarskie w Polsce, Lublin 1992.
Jurkowlaniec G., Playing Cards of Hans Schaufelein (Resch) (T35849), Urus: Techniques and Reception of Prints in Central and Eastern Europe (15th–18th c.), https://urus.uw.edu.pl/matrix/35849.
Kiliańczyk-Zięba J., Sygnety drukarskie w Rzeczypospolitej XVI wieku. Źródła ikonograficzne i treści ideowe, Kraków 2015.
Kiliańczyk-Zięba J., Wawelska gra we wróżby. O zabawie sortilegium Stanisława z Bochnie Gąsiorka (1532), w: Wawel i XVI wiek, red. A. Betlej, L. Brzyska, N. Koziara-Ochęduszko, Kraków 2025 (Seminaria Wawelskie, 2), s. 301–321.
Klinkow M., Spielkartenmakulatur. Dokumente einer fruhen Gebrauchkunst im Bonner Exemplar von Hutters „Novum Testamentum” (1599/1600), Koln 1999.
Koger A., Klein, aber fein: die MAK-Spielkartensammlung. Good things come in small packages: The MAK’s playing card collection, w: Ephemera. Die Gebrauchsgrafik der MAK-Bibliothek und Kunstblattersammlung. The graphic design of the MAK Library and Works on Paper Collection, hrsg. von Ch. Thun-Hohenstein, K. Pokorny-Nagel, Wien 2017, s. 174–222.
Koger A., Some Remarks on the Relationship between Church and Card Game (Part 2). Playing Cards in Reliquaries and Monstrances of the Religious Treasures of the Church in Schwabisch Gmund, „The Playing-Card. Journal of the International Playing-Card Society” 35 (2006–2007), no. 4, s. 226–236.
Król M., Cechy krakowskie w XIV–XVI wieku, Kraków 2023.
Krzak-Weiss K., O bezcennych znaleziskach wydobytych z makulatury introligatorskiej (rzecz o szesnastowiecznych kartach do gry), „Sztuka Edycji” 2 (2024), s. 149–158.
Krzysztofowicz S., Grupa krakowskich kart do gry z XVI i XVII wieku, „Kwartalnik Kultury Materialnej” 12 (1965), nr 4, s. 689–699.
Krzysztofowicz S., Polskie karty do gry, „Mówią Wieki” 10 (1967), nr 2, s. 24–28.
Lepszy L., Pergameniści i papiernicy krakowscy w ubiegłych wiekach i ich wyroby, „Rocznik Krakowski” 4 (1900), s. 233–248.
Lepszy L., Ryciny kolorowe tudzież pierwsze usiłowania polskie w tym kierunku, Kraków 1892.
Leśniak F., Rzemieślnicy i kupcy w Krośnie (XVI–pierwsza połowa XVII wieku), Kraków 1999.
Lipski A., Jakub Ponętowski, w: Polski słownik biograficzny, t. 27, red. E. Rostworowski, Wrocław 1983, s. 399–402.
Łuszczkiewicz J., Obraz historyczno-statystyczny miasta Poznania w dawniejszych czasach, t. 2, Poznań 1838.
Moskal K., Karty do gry typu niemieckiego (27 sztuk), w: Obraz Złotego Wieku, t. 2, red. T. Piech, J. Wolańska, J. Ziętkiewicz-Kotz, Kraków 2023, s. 438.
Muczkowski J., Zbiór odcisków drzeworytów w różnych dziełach polskich w XVI i XVII wieku odbitych a teraz w Bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego zachowanych, Kraków 1849.
Murawiec W., Hannibal Rosselli – profesor Akademii Krakowskiej i autor „Pymandra”, „Folia Historica Cracoviensia” 1 (1989), s. 33–53.
The New Hollstein German Engravings, Etchings and Woodcuts, Jost Amman. Book illustrations, part VI, comp. G. Seelig, ed. G. Bartrum, M. Leesberg, Rotterdam 2003.
Noga Z., Wyżga M., Szarfenberger Walenty (Fołtyn), w: Polski słownik biograficzny, t. 47, red. A Romanowski, Kraków 2010–2011, s. 95–96.
Orańska J., Grafika i rysunek do końca XIX w., w: Dziesięć wieków Poznania, t. 3, Sztuki plastyczne, red. K. Malinowski, Poznań 1956, s. 157–192.
Pichler G., Die Spielkarten des 16. und 17. Jahrhunderts in der Stiftssammlung St. Florian, „Jahrbuch des Oberosterreichischen Musealvereines” 142/1 (1997), s. 173–198.
Ptaśnik J., Cracovia impressorum XV et XVI saeculorum, Leopoli 1922.
Ptaśnik J., Papiernie w Polsce XVI wieku, Kraków 1920.
Radau S., Makulatur im Grenzbereich zwischen Spielkarten- und Einbandforschung, „Einband Forschung” 37 (2015), s. 20–26.
Radau S., Sachs R., Das grose „W“. Die Rolle Breslaus in der Spielkartengeschichte der fruhen Neuzeit, w: Amator scientiae, hrsg. von R. Sachs, Wrocław 2004, s. 53–86.
Radau S., Sachs R., „Gottes Segen liegt bei Cohn”. Die Geschichte der Spielkarten in Schlesien, Bd. 2: Katalog, Berlin 2006.
Rosenfeld H., Munchner Spielkarten um 1500. Ein Beitrag zur Datierung der Spielkarten des 15. und 16. Jh., Bielefeld 1958.
Rożycki E., Z dziejów handlu papierem we Lwowie w XVI w. i w pierwszej połowie XVII wieku, „Roczniki Biblioteczne” 21 (1977), z. 3–4, s. 603–632.
Rożycki E., Z dziejów kartownictwa XVI–XVII wieku, „Przegląd Papierniczy” 31 (1975), nr 1, s. 31–33.
Rybarski R., Handel i polityka handlowa Polski w XVI stuleciu, t. 1, Poznań 1928.
Rył J., Biblioteka Seminarium Duchowego w Gnieźnie, w: Księga jubileuszowa Prymasowskiego Wyższego Seminarium Duchownego w Gnieźnie 1602–2002, red. P. Podeszwa, W. Polak, Gniezno 2002, s. 109–142.
Sabela R., Chartarius Martinus Skorupka, Cards of 1595 & the Silesian Cards of 1547, „The Playing-Card. Journal of the International Playing-Card Society” 21 (1992–1993), no. 3, s. 99–104.
Sabela R., Uber die Anfange der Spielkarten im Konigreich Polen des XV und XVI Jahrhunderts, „The Playing-Card. Journal of the International Playing-Card Society” 18 (1989–1990), no. 4, s. 121–127.
Sachs R., Schweidnitz und seine Spielkartenproduzenten, „Das Blatt” 20 (1999), s. 1–37.
Sachs R., Od gotyku do baroku. Producenci kart do gry w Świdnicy, w: Z dziejów rysunku i grafiki na Śląsku oraz w kolekcjach i zbiorach ze Śląskiem związanych, red. B. Czechowicz, A. Dobrzyniecki, I. Żak, Wrocław 1999, s. 61–82.
Samuel Gedge Ltd. Rare Books, 2010, Catalogue IX, Mundesley–Norwich 2010.
Die schonsten deutschen Spielkarten, hrsg. von H. Rosenfeld, E. Kohlmann, Leipzig 1964.
Schulz A., Die Breslauer Maler des 16. Jahrhunderts, „Zeitschrift des Vereins fur Geschichte und Alterthum Schlesiens” 8 (1868), H. 2, s. 352–401.
Siniarska-Czaplicka J., Katalog filigranów papierni polskich 1500–1800 r., Łódź 1983.
Siniarska-Czaplicka J., Papier druków tłoczonych na ziemiach województw krakowskiego i sandomierskiego w latach 1550–1700, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 24 (1976), nr 2, s. 249–274.
Słownik łaciny średniowiecznej w Polsce, t. 2: C, red. M. Plezia, Wrocław 1959.
Smoller L.A., Playing Cards and Popular Culture in Sixteenth-Century Nuremberg, „The Sixteenth Century Journal” 17 (1986), no. 2, s. 183–214.
Die Spielkarten der Weigel’schen Sammlung, Leipzig 1865.
Sporhan-Krempel L., Kartenmaler und Briefmaler in Nurnberg, „Philobiblion” 10 (1966), H. 3, s. 138–149.
Sporhan-Krempel L., Nurnberger Kartenmacher, „Borsenblatt fur den Deutschen Buchhandel” 18 (1962), s. 625–628.
Tomkowicz S., Przyczynki do historyi kultury Krakowa w pierwszej połowie XVII wieku, Lwow 1912.
Ujazdowski T., Karty polskie do grania, „Monitor Warszawski” 4 (1827), nr 18, s. 87–88.
Vlachova J., Known and Unknown Creators of the Illustrations for the Prague Editions of Mattioli’s Herbal (1562, 1563), „Huntia” 18 (2021), no. 4, s. 157–170.
Walczak M., Kraków i Norymberga. Związki w dziedzinie sztuki na przełomie średniowiecza i renesansu, w: Mistrz i Katarzyna: Hans von Kulmbach i jego dzieła dla Krakowa. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie, red. M. Kruk, O. Hola, M. Walczak, Kraków 2018, s. 107–135.
Weigel T.O., Katalog fruherster Erzeugnisse der Druckerkunst der T.O. Weigel‘schen Sammlung, Leipzig 1872.
Windyka T., Przyczynek do dziejów technik zdobienia papierów, „Rocznik Muzeum Papiernictwa” 1 (2007), s. 27–38.
Wojciechowska M., Z dziejów książki w Poznaniu w XVI wieku, Poznań 1927.
Wojtkowicz J., Trzech Janów Baptystów. Włosi w renesansowym Krakowie, „Rocznik Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie” 49 (2004), s. 15–47.
Żurowski S., Organizacja papierników polskich XVI wieku, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Biblioteka Głowna” 1 (1960), s. 3–24.
Żurowski S., Rękodzielnicze papiernictwo wielkopolskie do połowy XVII w., w: Studia z dziejów rzemiosła i przemysłu, t. 4, red. Z. Kamieńska, Wrocław 1964, s. 97–161.
Żurkowa R., Wokół kalendarzy krakowskich z lat 1614–1630, „Rocznik Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie” 26 (1981), s. 43–56.
Information: Terminus, 2025, Volume 27, Issue 3 (76), pp. 287-341
Article type: Original article
Titles:
University of Warsaw
Poland
Published at: 22.12.2025
Article status: Open
Licence: CC BY
Article financing:
Percentage share of authors:
Information about author:
Article corrections:
-Acknowledgements:
Publication languages:
PolishView count: 273
Number of downloads: 93