FAQ
T_LOGIN Log in

Don't have an account on our website?

T_REGISTER Register

Subiektywne poczucie zdrowia jako wskaźnik jakości życia i promocji zdrowia chorych z leukemią. 50 lat psychologicznych badań nad zdrowiem

Publication date: 09.07.2025

Art of Healing, Volume 40 (2025), Volume 40 Issue 1, pp. 57-69

https://doi.org/10.4467/18982026SZL.25.004.21589

Authors

Helena Wrona-Polańska
WSG University
, Poland
https://orcid.org/0000-0001-7476-4845 Orcid
Contact with author
All publications →

Titles

Subiektywne poczucie zdrowia jako wskaźnik jakości życia i promocji zdrowia chorych z leukemią. 50 lat psychologicznych badań nad zdrowiem

Abstract

Praca przedstawia wyniki 50-letnich badań autorki dotyczących psychologicznych mechanizmów zdrowia i choroby w ujęciu funkcjonalnym. Początkiem badań było podjęcie przez autorkę pracy w Klinice Hematologii Akademii Medycznej w Krakowie, kierowanej przez Profesora Juliana Aleksandrowicza, wybitnego lekarza humanistę. Pionierskie badania autorki, prowadzone od połowy lat 70. ubiegłego stulecia wśród chorych na białaczkę i zdrowych, ukazały istotę zdrowia/choroby jako funkcji twórczego zmagania się ze stresem poprzez wykorzystanie zasobów podmiotowych. Wyniki badań chorych po przeszczepie szpiku kostnego, oparte na Funkcjonalnym Modelu Zdrowia (FMZ) Wrony-Polańskiej (2003) mają istotne znaczenie teoretyczne i aplikacyjne. Ukazują wielorakie uwarunkowania i psychologiczne mechanizmy zdrowia funkcjonalnego, którego kreatorem jest sam podmiot w relacji z otoczeniem społecznym. Wskazują na istotną terapeutyczną rolę psychologa – wspierającą i motywującą do aktywności na rzecz odbudowy własnego zdrowia subiektywnego. Na ten mechanizm już w latach 70. ubiegłego stulecia zwracał uwagę Profesor Julian Aleksandrowicz, zatrudniając w Klinice Hematologii AM psychologa, któremu przydzielił znaczącą rolę w interdyscyplinarnym dialogu z chorym.

References

Download references

Aleksandrowicz J., Ćwiklicka A., Płużek Z. (1971). Niektóre cechy osobowości chorych na różne typy białaczek. Polski Tygodnik Lekarski, 26, 426–428.

Aleksandrowicz J. (1972). W poszukiwaniu definicji zdrowia. Studia Filozoficzne, 6, 79–83.

Aleksandrowicz J. (1974) (red.). Rewolucja naukowo-humanistyczna. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Aleksandrowicz J. (1979). Sumienie ekologiczne. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Antonovsky A. (1979). Health, Stress and Coping. San Francisco: Jossey-Bass.

Antonovsky A. (1995). Rozwikłanie tajemnicy zdrowia. Jak radzić sobie ze stresem i nie zachorować. Warszawa: Wydawnictwo IPN.

Bishop G.D. (2000). Psychologia zdrowia. Wrocław: Astrum.

Heszen I., Sęk H. (2007). Psychologia zdrowia. Warszawa: PWN.

Hobfoll S.E. (1989). Conservation of resources. A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 3, 513–524.

Jabłoński M., Lebiedowicz H., Dudek D., Piątkowska-Jakubas B., Zięba A., Skotnicki A.B. (2003). Depressive disorders in Leukemia. Psychiatria Polska, 37, 799–809.

Jakitowicz K., Piekarska A. (2014). Psychological factors crucial in the process of hematopoietic stem cell transplantation. Psychoonkologia, 1, 1–7.

Lazarus R.S., Folkman S. (1984). Stress, Appraisal and Coping. New York: Springer.

Lebiedowicz H., Skotnicki A.B. (2005). Wykorzystanie koncepcji fenomenologiczno-poznawczych w pracy klinicznej z pacjentami z chorobą nowotworową krwi. Doświadczenia własne. Psychoterapia, 1(132), 57–65.

Matarazzo J.D. (1980). Behavioral health and behavioral medicine: Frontiers for anew health psychology. American Psychologist, 35, 807–817.

Mroziak B. (2003). Relationship between sense of coherence and coping styles in alcohol dependence treatment. A follow up study. Polish Psychological Bulletin, 34, 99–106.

Nęcki Z., Górniak L. (1999). Przekonania i postawy społeczne wobec chorób nowotworowych. W: D. Kubacka-Jasiecka, W. Łosiak (red.), Zmagając się z chorobą nowotworową. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 101–122.

Pasikowski T. et al. (2001). Zdrowie, stres, zasoby: o znaczeniu poczucia koherencji dla zdrowia. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Rini Ch., Redd W.H., Austin J. (2011). Effectiveness of partner social support predicts enduring psychological distress after hematopoietic stem cell transplantation. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 79(1), 64–74.

Rogers R.W. (1985). Attitude change and information integration in fear appeals. Psychological Reports, 56, 179–182.

Słońska Z. (1994). Promocja zdrowia – zarys problematyki. Promocja Zdrowia. Nauki Społeczne i Medycyna, 1–2, 37–52.

Susułowska M. (1989). Psychologia starzenia się i starości. Warszawa: PWN.

Taylor S.E. (1990). Health psychology: The science and the field. American Psychologist, 45, 40–50.

Wrona-Polańska H. (1983). Zmiana obrazu samego siebie i adaptacja do choroby u pacjentów z leukemią [praca doktorska]. Kraków: Biblioteka UJ.

Wrona-Polańska H. (1984). Zmiany obrazu samego siebie u pacjentów z chorobą białaczkową. Zeszyty Naukowe UJ. Prace Psychologiczne, 1, 137–161.

Wrona-Polańska H. (1985). Poziom lęku a czas trwania choroby u chorych na białaczkę. Polski Tygodnik Lekarski, 40, 1304–1307.

Wrona-Polańska H. (1989). Sposoby obrony przed lękiem a obraz samego siebie u chorych na białaczkę. Polski Tygodnik Lekarski, 44, 446–448.

Wrona-Polańska H. (1991). Self-concept and adjustment to illness in leukemia patients. Polish Psychological Bulletin, 22(3), 169–178.

Wrona-Polańska H. (1996). Obraz samego siebie jako regulator zachowania. Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie. Prace Psychologiczne, 5, 37–50.

Wrona-Polańska H. (1996a). Model informowania w chorobach somatycznych – dylematy i propozycje. Sztuka Leczenia, 2, 3, 59–66.

Wrona-Polańska H. (1998). Zmiana samopercepcji w procesie adaptacji w chorobie o niepomyślnej prognozie. Sztuka Leczenia, 2, 67–75.

Wrona-Polańska H. (2003). Zdrowie jako funkcja twórczego radzenia sobie ze stresem. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Wrona-Polańska H. (2007). Coping process with and changes of self-concept in leukemia patients. Polish Journal of Environmental Studies, 16(5A), 541–545.

Wrona-Polańska H. (2008) (red.). Julian Aleksandrowicz – dawca nadziei. Kraków: Impuls.

Wrona-Polańska H. (2009). Kreowanie zasobów osobowych wyzwaniem dla promocji zdrowia. Perspektywa psychologiczna. W: H. Wrona-Polańska, J. Mastalski (red.), Promocja zdrowia w teorii i praktyce psychologicznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 197–223.

Wrona-Polańska H. (2011). Twórcze zmaganie się ze stresem szansą na zdrowie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wrona-Polańska H., Polańska M., Polański M. (2012). Znaczenie muzyki w życiu człowieka w kontekście zdrowia. W: H. Wrona-Polańska (red.), Psychologia zdrowia w służbie człowieka. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 214–225.

Wrona-Polańska H. (2012). Samoocena jako zasób sprzyjający zdrowiu. W: N. Ogińska-Bulik (red.), Psychologia zdrowia w biegu życia człowieka. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 87–104.

Wrona-Polańska H., Skotnicki A.B., Piątkowska-Jakubas B. (2013). Zdrowie pacjentów leczonych metodą transplantacji szpiku kostnego a radzenie sobie ze stresem – perspektywa psychologiczna i medyczna. Przegląd Lekarski, 70(9), 1–4.

Wrona-Polańska H. (2016). Twórcze zmaganie się ze stresem szansą na zdrowie. Wyd. II rozszerz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wrona-Polańska H., Skotnicki A.B, Piątkowska-Jakubas B. (2016a). Psychologiczne predyktory zdrowia pacjentów po transplantacji szpiku kostnego. 40 lat psychologicznych badań chorych z nowotworami krwi. Przegląd Lekarski, 73(5), 305–309.

Wrona-Polańska H. (2017). Regulatory function of stress in the process of leukemia patients’ recovery after bone marrow transplantation. Polish Psychological Bulletin, 48(3), 328–338.

Wrona-Polańska H. (2018). Różnice w samoocenie zdrowia kobiet i mężczyzn z białaczką po transplantacji szpiku kostnego i jej psychologiczne wyznaczniki. Przegląd Psychologiczny, 61(4), 523–536.

Wrona-Polańska H. (2023). Subjective health and its predictors in leukaemia patients after bone marrow transplantation. Contemporary Oncology, 27(2), 90–94.

Wrześniewski K. (2002). Medycyna psychosomatyczna i behawioralna. W: Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. T. 3. Gdańskie Wydawnictwo Naukowe, 450–456.

Wulliemier E. (1978). Psychiczna opieka nad chorymi na raka. Hexagon Roche, 3, 15–20.

Zespół Kliniki Hematologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie (red.) (2015). Krakowski Ośrodek Hematologiczny w 65-lecie istnienia. Kraków: Wydawnictwo PROMO.

Information

Information: Art of Healing, Volume 40 (2025), Volume 40 Issue 1, pp. 57-69

Article type: Original scientific article

Titles:

Polish: Subiektywne poczucie zdrowia jako wskaźnik jakości życia i promocji zdrowia chorych z leukemią. 50 lat psychologicznych badań nad zdrowiem
English: Subjective sense of health as an indicator of quality of life and health promotion in patients with leukemia. 50 years of psychological health research

Published at: 09.07.2025

Received at: 26.11.2024

Accepted at: 06.03.2025

Article status: Open

Licence: CC BY 4.0  licence icon

Article financing:

no sources of funding

Percentage share of authors:

Helena Wrona-Polańska (Author) - 100%

Information about conflict of interests:

no conflict of interest

Article corrections:

-

Publication languages:

Polish

Subiektywne poczucie zdrowia jako wskaźnik jakości życia i promocji zdrowia chorych z leukemią. 50 lat psychologicznych badań nad zdrowiem

quote

download files

RIS BIB ENDNOTE