A Jew-Lover: Eliza Orzeszkowa as Portrayed by the Antisemitic Rola
Choose format
RIS BIB ENDNOTEPublication date: 06.11.2025
Studia Judaica, 2025, Issue 1 (55), pp. 165-189
https://doi.org/10.4467/24500100STJ.25.007.22006Authors
Żydofilka. Eliza Orzeszkowa w ujęciu antysemickiej „Roli”
The antisemitic weekly Rola consistently opposed the Polish positivist milieu, particularly its support for the idea of assimilating Jews into Polish society. Among the authors most frequently attacked by Rola was Eliza Orzeszkowa, one of the most esteemed and influential Polish writers of the late nineteenth and early twentieth centuries. In her fiction and journalism, Orzeszkowa often—and generally favorably—addressed Jewish themes. For this reason, she was treated by Rola as an ideological adversary and a member of the progressive milieu whose actions were believed to jeopardize the foundations of Polish identity and contribute to the moral degradation of Polish society. Her works on Jewish issues were regarded by the weekly as outright betrayals of national interest. While her literary talent was not disputed, it was argued that Orzeszkowa misused it to harm her own community by portraying Jewish characters positively, showing understanding for their motivations, and even distorting reality by depicting them in an overly favorable light. Particularly irksome to Rola were Orzeszkowa’s connections with the circles of assimilated Polish Jews, which the weekly considered its most dangerous ideological adversary.
„Biblioteka Warszawska” 1910.
„Bluszcz” 1910.
„Dzień” 1910.
„Izraelita” 1910.
Jeleński Jan, Dworacy Żydów. Przypisek do kwestyi żydowskiej, Warszawa 1878.
Jeske-Choiński Teodor, Typy i ideały pozytywnej beletrystyki polskiej, Warszawa 1888.
Jeske-Choiński Teodor, Żyd w powieści polskiej, Warszawa 1914.
„Kurier Warszawski” 1910.
Orzeszkowa Eliza, Listy zebrane, t. 1: Do redaktorów i wydawców: Józefa Sikorskiego, Gebethnera i Wolffa, Franciszka Salezego Lewentala, Wacława Makowskiego, Erazma Piltza, Stanisława Posnera, red. Edmund Jankowski, Wrocław 1954.
Orzeszkowa Eliza, Listy zebrane, t. 3: Do literatów i ludzi nauki: Jana Karłowicza, Franciszka Rawity-Gawrońskiego, Henryka Nusbauma, Tadeusza Grabowskiego, red. Edmund Jankowski, Wrocław 1956.
Orzeszkowa Eliza, O nacyonaliźmie żydowskim, [w:] taż, Pisma. Wydanie zbiorowe zupełne ze wstępem Aurelego Drogoszewskiego, Warszawa 1927, t. 9.
Orzeszkowa Eliza, O Żydach i kwestyi żydowskiej, Wilno 1882.
„Prawda” 1910.
„Prosto z Mostu” 1937.
„Rola” 1883–1888, 1890, 1895, 1897–1901, 1906–1907, 1909–1910.
„Słowo” 1910.
„Tygodnik Ilustrowany” 1910.
Borkowska Grażyna, Żydzi Orzeszkowej, [w:] Kwestia żydowska w XIX wieku. Spory o tożsamość Polaków, red. Grażyna Borkowska, Magdalena Rudkowska, Warszawa 2004.
Cała Alina, Asymilacja Żydów w Królestwie Polskim (1864–1897). Postawy. Konflikty. Stereotypy, Warszawa 1989.
Cała Alina, Żyd – wróg odwieczny? Antysemityzm w Polsce i jego źródła, Warszawa 2012.
Domagalska Małgorzata, Zatrute ziarno. Proza antysemicka na łamach „Roli” (1883–1912), Warszawa 2015.
Friedrich Agnieszka, The Attitudes of the Polish Positivists towards the Assimilation of Jews, [w:] Iggud: Selected Essays in Jewish Studies, vol. 2: History of the Jewish People and Contemporary Jewish Society, red. Gershon C. Bacon i in., Jerusalem 2009.
Friedrich Agnieszka, Bolesław Prus wobec kwestii żydowskiej, Gdańsk 2008.
Friedrich Agnieszka, Bolesław Prus w zwierciadle „Roli” Jana Jeleńskiego, „Wiek XIX” 9 (51) (2016).
Friedrich Agnieszka, The Natansons as an Embodiment of the Evils of Assimilation in the Anti-Semitic Weekly “Rola”, „Scripta Judaica Cracoviensia” 16 (2018).
Friedrich Agnieszka, Obraz pogromu warszawskiego w literaturze polskiej, [w:] Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX w., t. 1: Literatura i sztuka, red. Sławomir Buryła, Warszawa 2018.
Friedrich Agnieszka, Wieloskładnikowa tożsamość indywidualna w pismach Henryka Nusbauma, [w:] Kwestia żydowska w XIX wieku. Spory o tożsamość Polaków, red. Grażyna Borkowska, Magdalena Rudkowska, Warszawa 2004.
Friedrich Agnieszka, Żydzi, Niemcy i Polacy w publicystyce Bolesława Prusa i Jana Jeleńskiego do 1883 roku, [w:] Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich, t. 3, red. Krzysztof Pilarczyk, Kraków 2003.
Gacowa Halina, Eliza Orzeszkowa, [w:] Bibliografia literatury polskiej „Nowy Korbut”, t. 17, vol. 2, Wrocław 1999.
Głowiński Michał, Jak ich postrzegano? (Wokół tomu zbiorowego „Kwestia żydowska w XIX wieku”), [w:] tenże, Realia, dyskursy, portrety. Studia i szkice, Kraków 2011.
Głowiński Michał, Swoistości dyskursu antysemickiego, [w:] tenże, Realia, dyskursy, portrety. Studia i szkice, Kraków 2011.
Jagodzińska Agnieszka, Asymilacja, czyli bezradność historyka. O krytyce terminu i pojęcia, [w:] Wokół akulturacji i asymilacji Żydów na ziemiach polskich, red. Konrad Zieliński, Lublin 2010.
Jagodzińska Agnieszka, Pomiędzy. Akulturacja Żydów Warszawy w drugiej połowie XIX wieku, Wrocław 2008.
Jagodzińska Agnieszka, Wodziński Marcin, „Izraelita”. Historia pisma, [w:] „Izraelita” 1866–1915. Wybór źródeł, oprac. Agnieszka Jagodzińska, Marcin Wodziński, Kraków–Budapeszt 2015.
Kołodziejska Zuzanna, „Izraelita” (1866–1915). Znaczenie kulturowe i literackie czasopisma, Kraków 2014.
Krzywiec Grzegorz, Szowinizm po polsku. Przypadek Romana Dmowskiego (1886–1905), Warszawa 2009.
Moszyński Maciej, Antysemityzm w Królestwie Polskim. Narodziny nowoczesnej ideologii antyżydowskiej (1864–1914), Poznań 2017.
Panas Władysław, Sacer: święty-przeklęty. Obraz judaizmu w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku, [w:] Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. Stanisław Fita, Lublin 1993.
Piekara Magdalena, Kwestia żydowska w publicystyce Elizy Orzeszkowej, Katowice 2013.
Śnieżko Aleksander, Ellert Juliusz Alojzy (1866–1925), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948.
Wiśniewska Iwona, Kalendarium życia i twórczości Elizy Orzeszkowej, t. 1: 1841–1896, t. 2: 1897–1910, Warszawa 2014.
Information: Studia Judaica, 2025, Issue 1 (55), pp. 165-189
Article type: Original scientific article
Titles:
Published at: 06.11.2025
Article status: Open
Licence: CC BY 4.0
Percentage share of authors:
Article corrections:
-Publication languages:
PolishView count: 650
Number of downloads: 545