FAQ
T_LOGIN Log in

Don't have an account on our website?

T_REGISTER Register
Logo of Jagiellonian University

„Agentem nie byłem”. Przyczynek do biografii szefa Sonderkommando w getcie łódzkim oparty na materiałach procesowych Sądu Honorowego w Monachium (1949) oraz na wywiadzie udzielonym Itzikowi Kupersteinowi (1974)

Publication date: 06.11.2025

Studia Judaica, 2025, Issue 1 (55), pp. 115-136

https://doi.org/10.4467/24500100STJ.25.005.22004

Authors

Monika Polit
University of Warsaw
, Poland
https://orcid.org/0000-0002-5738-0898 Orcid
Contact with author
All publications →

Titles

„Agentem nie byłem”. Przyczynek do biografii szefa Sonderkommando w getcie łódzkim oparty na materiałach procesowych Sądu Honorowego w Monachium (1949) oraz na wywiadzie udzielonym Itzikowi Kupersteinowi (1974)

Abstract

The subject of the article is an analysis of the procedural documents of the Honorary Court in Munich and an interview conducted by David Gertler with Itzik Kuperstein. Gertler, during the war the head of the Sonderkommando in the Łódź ghetto, appeared before the Honorary Court in 1949, but was ultimately not tried. During the preparations for his trial, dozens of witness statements were collected, as well as statements by Gertler himself. In 1974, he agreed to give an interview to a doctoral student at the Max Weinreich Center for Advanced Jewish Studies. The interview, recorded on magnetic tapes, is Gertler’s extensive account of his life before, during, and after the war.

References

Download references
Źródła archiwalne

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Akta osobowe Gertler Dawid, sygn. Ld, 247/8; Sprawa ewidencyjno-poszukiwawcza: Gertler Dawid, sygn. Pf3/61; sygn. GK 164/60, t. 1–2.

Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Dziennik Szlomo Franka, sygn. 302/3; Materiały z procesów zbrodniarzy wojennych. 1945–1962, sygn. 344/252; Relacja Mendla Trona, sygn. 301/157; Wykaz imienny osób zwolnionych z wysiedlenia z getta w 1942 r., sygn. 205/278.

Los Angeles Museum of the Holocaust (LAMOTH): Dawid Gertler Papers, sygn. RG-01.11; Esther Przeworski-Pratt & Tamara Greenspan Family Collection, sygn. RG-01.04.

YIVO Institute for Jewish Research, Itzik Kuperstein Collection, sygn. RG 697.

Źródła wydane

Frank Szlomo, Togbuch fun lodżer geto, Tel Awiw 1958.

Kto zna hitlerowskiego zbrodniarza, „Życie Warszawy” (21 marca 1973).

Zelkowicz Józef, Notatki z getta łódzkiego 1941–1944, red. Michał Trębacz i in., tłum. z jid. Monika Polit, Łódź 2016.

Opracowania

Encyklopedia getta. Niedokończony projekt archiwistów z getta łódzkiego, red. Krystyna Radziszewska i in., Łódź 2014.

Finder Gabriel N., Prusin Alexander V., Jewish Collaborators on Trial in Poland 1944–1956, „Polin” 20 (2008).

Flam Gila, Singing for Survival: Songs of the Lodz Ghetto, 1940–45, Urbana 1992.

Jasny Wolf, Di geszichte fun Jidn in Lodż in di jorn fun der dajczer Jidn-ojsrotung, Tel Awiw 1960.

Jewish Honor Courts: Revenge, Retribution, and Reconciliation in Europe and Israel after the Holocaust, red. Laura Jockusch, Gabriel N. Finder, Detroit 2015.

Kuperstein Isaiah, Rumors: A Socio-Historical Phenomenon in the Ghetto of Łódź, „The Polish Review” 18 (1973), nr 4.

Löw Andrea, Getto łódzkie / Litzmannstadt Getto. Warunki życia i sposoby przetrwania, tłum. Małgorzata Półrola, Łukasz Marek Plęs, Łódź 2012.

Polit Monika, „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski – prawda i zmyślenie, Warszawa 2012.

Polit Monika, „O tym mógłby powiedzieć zastępca Starszego Gminy Żydowskiej Jakubowicz”. Postępowanie sądowe wobec Arona „Arka” Jakubowicza, „Zagłada Żydów” 20 (2024).

Porat Dan, Bitter Reckoning: Israel Tries Holocaust Survivors as Nazi Collaborators, Cambridge 2019.

Rubin Icchak (Henryk), Żydzi w Łodzi pod niemiecką okupacją 1939–1945, Londyn 1988.

Sitarek Adam, „Otoczone drutem państwo”. Struktura i funkcjonowanie administracji żydowskiej getta łódzkiego, Łódź 2015.

Tal Boaz, Sądzenie tych, którzy nie mogą być sądzeni. Procesy kolaborantów w Izraelu, „Zagłada Żydów” 2 (2006).

Trunk Isaiah, Lodżer geto, Nju Jork 1962.

Strony internetowe

„The Gertler Project”, https://www.researchgate.net/publication/335368778_The_Gertler_Project [dostęp: 30 maja 2024].

Isaiah Kuperstein Obituary, https://www.arnmortuary.com/obituaries/isaiah-kuperstein [dostęp: 30 maja 2024].

Professor Robert Shapiro, https://www.brooklyn.edu/faculty-staff/robert-shapiro [dostęp: 30 maja 2024].

Rabin Zysman Unger, https://www.youtube.com/watch?v=6HRMMxuxY6o [dostęp: 30 maja 2024].

YIVO News, https://www.yivo.org/cimages/yedies197.pdf [dostęp: 30 maja 2024].

Information

Information: Studia Judaica, 2025, Issue 1 (55), pp. 115-136

Article type: Original scientific article

Titles:

Polish: „Agentem nie byłem”. Przyczynek do biografii szefa Sonderkommando w getcie łódzkim oparty na materiałach procesowych Sądu Honorowego w Monachium (1949) oraz na wywiadzie udzielonym Itzikowi Kupersteinowi (1974)
English: “I Was Not an Agent”: A Contribution to the Biography of the Head of the Sonderkommando in the Łódź Ghetto Based on the Trial Materials of the Honorary Court in Munich (1949) and on an Interview with Itzik Kuperstein (1974)

Authors

Published at: 06.11.2025

Article status: Open

Licence: CC BY 4.0  licence icon

Percentage share of authors:

Monika Polit (Author) - 100%

Article corrections:

-

Publication languages:

Polish

„Agentem nie byłem”. Przyczynek do biografii szefa Sonderkommando w getcie łódzkim oparty na materiałach procesowych Sądu Honorowego w Monachium (1949) oraz na wywiadzie udzielonym Itzikowi Kupersteinowi (1974)

quote

download files

RIS BIB ENDNOTE