Sacralisation and desacralisation of urban spaces as seen in Kraków and Lviv
Choose format
RIS BIB ENDNOTESakralizacja i desakralizacja przestrzeni miejskich na przykładzie Krakowa i Lwowa
Publication date: 2022
Housing Environment, 2022, 40/2022, pp. 29-44
https://doi.org/10.4467/25438700SM.22.020.17003Authors
Sakralizacja i desakralizacja przestrzeni miejskich na przykładzie Krakowa i Lwowa
Celem artykułu jest ukazanie problematyki związanej z sakralizacją i desakralizacją przestrzeni w miastach, na przykładzie Krakowa i Lwowa. Przez setki lat były to miasta położone w obrębie Polski, doświadczone rozbiorami, a rozdzielone – w zakresie przynależności państwowej – po II wojnie światowej. Lwów włączono do ZSRR, zaś Kraków pozostał w Polsce. Po roku 1990 Lwów stał się jednym z ważniejszych miast niepodległego państwa ukraińskiego. Kilkadziesiąt lat socjalizmu w wydaniu radzieckim (Lwów) i w wydaniu PRL (Kraków) wpłynęło mocno na oblicze „uświęconych” przestrzeni, w tym powstawania nowych i dewastacji już istniejących. Analiza historii przestrzeni miejskich Krakowa i Lwowa wykazała, że zachodzi ciągły proces sakralizacji, desakralizacji i resakralizacji niektórych obszarów, w zależności od aktualnie obowiązującej ideologii bądź doktryny społeczno-politycznej czy religijnej. Jednocześnie, na przykład w Krakowie, istnieją na niejako miejsca „święte”, których nie naruszyły burzliwe zawieruchy dziejowe. Aby pokazać czym jest sacrum przestrzeni miejskich, autorzy podjęli próbę wypracowania naukowej metodyki wskazywania takich miejsc.
[1] Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, 2014, Poznań: Pallottinum.
[2] Bieniarzówna J., Małecki J., 1997, Dzieje Krakowa, T.4, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
[3] Bierdiajew N., 1984, Marksizm i religia, Poznań: Wydawnictwo Głosy [II obieg].
[4] Biryulov Y., Cherkes B., Bevz M., Rudnytskyy A. (Ed.), 2008, Architektura Lvova. Chas i styli XIII – XXI st., Lviv: Vydavnytstvo «Centr Evropy» (w języku ukraińskim).
[5] Bogdanowski J., 1976, Kompozycja i planowanie w architekturze krajobrazu, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Wydawnictwo Ossolineum.
[6] Bohdanowa J., Linda S., 2016, The sacral Lviv, W: Cherkes B., Szczerski A.(Ed.), Lviv: city, architecture, modernism, Wrocław: Museum of Architecture in Wrocław, 217-249.
[7] Buczyńska-Garewicz H., 1975, Znak, znaczenie, wartość. Szkice o filozofii amerykańskiej, Warszawa: Książka i Wiedza.
[8] Cherkes B., Uruszczak M., 2015, Sozialistische Raumstruktur: Denkmaler, Hauser, Straben & Strabennamen, W: Kuhne O., Gawroński K., Hernik J., red., Transformation und Landschaft. Die Folden sozialer Wandlungsprozesse auf Landschaft, Wiesbaden: Springer VS, 231-246.
[9] Cherkes B., 2016, Metropolitan dreams – the urban development of Lviv in the interwar period, W: Cherkes B., Szczerski A. (Ed.), Lviv: city, architecture, modernism, Wrocław: Museum of Architecture in Wrocław, 22-56.
[10] Cherkes B., Linda S., 2019, Rebirth of Multicultural Identity in Public Spaces of Lviv, W: WMCAUS 2018, IOP Publishing, IOP Conf. Series: Materials Science and Engineering 471 (2019) 072019, doi:10.1088/1757-899X/471/7/072019, 12Pp.
[11] Chwalba A., 2002, Dzieje Krakowa, T.5, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
[12] Chwalba A., 2004, Dzieje Krakowa, T.6, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
[13] Czarnecka D., 2015, „Pomniki wdzięczności” Armii Czerwonej w Polsce Ludowej i w III Rzeczypospolitej, Warszawa: IPN.
[14] Dąbrowska-Budziło K., 1990, Wśród panoram Krakowa. O przemianach widoków i o tym jak je ocalić, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
[15] Dąmbska I., 1973, O konwencjach semiotycznych, Studia Semiotyczne, 4, 35-45.
[16] Drexler I., 1920, Wielki Lwów. Le Grand Léopol, Lwów: Nakładem gminy miasta Lwowa. Biuro statystyczne król. miasta Lwowa.
[17] Eliade M., 1997, W poszukiwaniu historii i znaczenia religii, Warszawa: Wydawnictwo KR.
[18] Eliade M., 2022, Sacrum a profanum. O istocie sfery religijnej, Warszawa: Wydawnictwo ALETHEIA.
[19] Hentosh L., Tscherkes B., 2009, L’viv in Search of its Identity: Transformations of the City’s Public Space, W: Cities after the Fall of Communism. Reshaping Cultural Landscapes and European Identity (Ed. Czaplicka J., Gelazis N., Ruble B.A.), Washington, D.C.: Woodrow Wilson Center Press/ Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 255- 279.
[20] Hodor K., 2012, Założenia cmentarne w krajobrazach Krakowa, Cemetery Complexes in Cracow Landscapes, Czasopismo Techniczne, Architektura, 2-A/2012 Zeszyt 7, Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, 279-286.
[21] Jakobson R., 1989, Język a inne systemy komunikacji, W: red. Jakobson R., W poszukiwaniu istoty języka, T.1, Warszawa: PIW.
[22] Kołwzan W., 1986, Symbolizm, morfologie archetypowe i informacja, Studia Semiotyczne, 14, 147-164.
[23] Kowalski T., 1946, Relacja Ibrahima ibn Jakuba z podróży do krajów słowiańskich w przekazie al-Bekriego, Pomniki Dziejowe Polski, seria II, tom I, Kraków: PAU.
[24] Krasnowolski B., 2018, Krakowskie Planty. Zarys dziejów, Kraków: Wydawnictwo UNIVERSITAS.
[25] Kraszewski Z., 1975, Logika. Nauka rozumowania, Warszawa: PWN.
[26] Kryvorutchko Y., 2008, Architektura doby Nezalezhnosti (pislia 1991). Sakralni sporudy. – W: Biryulov Y., Cherkes B., Bevz M., Rudnytskyy A. (Ed.), 2008, Architektura Lvova. Chas i styli XIII – XXI st., Lviv: Vydavnytstvo «Centr Evropy» , 682-693 (w języku ukraińskim).
[27] Lenartowicz K.J., 1992, O psychologii architektury. Próba inwentaryzacji badań, zakres przedmiotowy i wpływ na architekturę, Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. U.
[28] Ludwikowski L., 1991, Kraków i okolice. Przewodnik, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka.
[29] Marchewka F.S., 1996, Semiotyka. Zarys teorii i jej rozwoju, Kalwaria Zebrzydowska: Wydawnictwo Calvarianum.
[30] Mroczek A., Kucza-Kuczyński K., 1991, Nowe kościoły w Polsce, Warszawa: Wydawnictwo PAX.
[31] Mykh R., 2008, Architektura radianskoho periodu (1956 – 1991), W: Biryulov Y., Cherkes B., Bevz M., Rudnytskyy A. (Ed.), 2008, Architektura Lvova. Chas i styli XIII – XXI st., Lviv: Vydavnytstvo «Centr Evropy» , s. 606 – 636 (w języku ukraińskim).
[32] Niedżwiedź A., Kajder K., 2020, Mapy miasta. Dziedzictwo i sacrum w przestrzeni Krakowa, Kraków: Wydawnictwo Libron.
[33] Osęka P., 2007, Rytuały stalinizmu. Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Polsce 1944–1956, Warszawa: Wydawnictwo Trio.
[34] Ostrowski J.K., 1997, Lwów. Dzieje i sztuka, Kraków: Wydawnictwo UNIVERSITAS.
[35] Ożóg K., 2014, Rytualizacja w języku władzy komunistycznej PRL, W: Oblicza Komunikacji, 7/2014: Język Polityki – historia i współczesność, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 37-50.
[36] Patoczka P., 2000, „Ściany” i „bramy” w krajobrazie, Monografia 268, Seria Architektura, Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
[37] Prak N.L., 1968, The Language of Architecture. A Contribution to Architectural Theory, The Hague and Paris: Mouton.
[38] Pranke P., Relacja Ibrahima ibn Jakuba z podróży – nie tylko „do krajów słowiańskich”, https://www.academia.edu/13087894/RELACJA_IBRAHIMA_IBN_JAKUBA [29.05.2022].
[39] Purchla J., Kos W., Komar Ż., Rydiger M., Schwarz W.M., (red.), 2014, Mit Galicji, Kraków/Wien: Międzynarodowy Centrum Kultury / Wien Museum.
[40] Purchla J., Chwalba A., Komar Ż., Rydiger M., 2022, Niechciana stołeczność. Architektura i urbanistyka Krakowa w czasie okupacji niemieckiej 1939 – 1945, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury.
[41] Radwański K., 1975, Kraków przedkolacyjny, Kraków: Wydawnictwo Prasowe Zakłady Graficzne RSW „Prasa-Książka-Ruch”.
[42] Swaryczewska M., 2008, „Sacrum” i „profanum” w krajobrazie kulturowym. Dziedzictwo przestrzeni sakralnej na Warmii, Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.
[43] Tscherkes B., 1993, The Preservation of Soldiers‘ Cemeteries in Galicia in the 20th cty, W: «Cemetery Art». Materials of the International Conference ICOMOS, Wrocław: Muzeum Architektury, 175-180.
[44] Tscherkes B., 2002, Stalinist Visions for the Urban Transformation of Lviv, 1939 – 1955, W: John Czaplicka, red., Lviv: A City in the Crosscurents of Culture, Harvard Ukrainian Studies, 24, Massachusetts: Ukrainian Research Institute Harvard University, Cambridge, 205-222.
[45] Tscherkes B., 2004, „Everybody wanted to see the symbol of the ideology disappear”. Construction and Demolition of Lenin’s Statue in Lviv, W: Cor Wagenaar, red.’ [43] Happy.Cities and Public Happiness in Post-War Europe, Rotterdam: NAI Publishers, s. 374-382.
[46] Tuan Yi-Fu, 1987, Przestrzeń i miejsce, Warszawa: PIW.
[47] Tyszka K., 2009, Religijne oblicze komunizmu, W: Maciejewski M., red., Acta Universitatis Wratislaviensis [No 3154]. Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi, 31, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 327-344.
[48] Uruszczak M., 2019, Zabytkowe ogrody rezydencjonalne Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Historia, przemiany, ocena stanu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego.
[49] Wetesko L., 2013, Piastowie i ich państwo w łacińskiej Europie. Studia z dziejów kultury politycznej X i Xi wieku, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
[50] Wielka Encyklopedia PWN (WE PWN), 2002, Jan Wojnowski, red., T. 7, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
[51] Wielka Encyklopedia PWN (WE PWN), 2004, Andrzej Krupa, red., T. 24, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
[52] Worytkiewicz P., 2000, Krowoderskie krzyże i kapliczki, W: M. Niechaj, red., Z dziejów Krowodrzy, Kraków: Księgarnia Akademicka, 101-112.
[53] Wrona J., 2011, Desakralizacja przestrzeni publicznej w Polsce w latach 1947-1956, W: Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Folia 91, Studia Politologica VI, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, 43-57.
[1] https://lviv1256.com/history/yak-30-rokiv-tomu-u-lvovi-demontuvaly- pam-iatnyk-leninu-istoriia-ta-video/ [25.05.2022].
[6] http://www.mankurty.com/melnik1/12.html [28.05.2022].
[8] https://pl.wikipedia.org/wiki/Stalag_369 [26.05.2022]
[9] https://muzeumkrakowa.pl/aktualnosci/historia-kl-plaszow [26.05.2022].
[10] https://www.academia.edu/13087894/RELACJA_IBRAHIMA_IBN_JAKUBA [29.05.2022].
Information: Housing Environment, 2022, 40/2022, pp. 29-44
Article type: Original scientific article
Titles:
Sakralizacja i desakralizacja przestrzeni miejskich na przykładzie Krakowa i Lwowa
Sacralisation and desacralisation of urban spaces as seen in Kraków and Lviv
University of Agriculture in Krakow
Poland
University of Agriculture in Krakow
Poland
Published at: 2022
Article status: Open
Licence: CC BY-NC-ND 4.0
Percentage share of authors:
Article corrections:
-Publication languages:
Polish, EnglishView count: 746
Number of downloads: 822