Zaproszenie do nadsyłania abstraktów numer tematyczny „Przekład niebezpośredni w perspektywie diachronicznej i synchronicznej”  

Call for papers

Zaproszenie do nadsyłania abstraktów do tematycznego numeru „Przekładańca” Przekład niebezpośredni w perspektywie diachronicznej i synchronicznej pod redakcją Anity Kłos i Moniki Woźniak

W ostatnich latach studia nad przekładem niebezpośrednim, rozumianym jako “translacja translacji” (Assis Rosa i in. 2017), stały się dynamiczną gałęzią przekładoznawstwa. Nie tylko podjęły próbę zdefiniowania zjawiska, usystematyzowania związanej z nim terminologii, wypracowania narzędzi opisu i metodologii, ale przede wszystkim odsłoniły powszechność zapośredniczonych translacji w historii i wśród aktualnych praktyk tłumaczeniowych. Przekłady niebezpośrednie niezmiennie spotykamy w tłumaczeniu literackim i ustnym konferencyjnym, a niemal wszechobecne są we współczesnym przekładzie na potrzeby mediów i sceny, przekładzie audiowizualnym, lokalizacji, czy tłumaczeniu automatycznym.

         
   W polskich badaniach translatologicznych przekład niebezpośredni rzadko stawał się dotąd przedmiotem pogłębionej analizy, mimo licznych historycznych i obecnych przykładów, których skalę trudno zignorować w diachronicznym i synchronicznym obrazie przekładu w Polsce. Tłumaczenia zapośredniczone, takie jak chociażby Biblia Jakuba Wujka, czy Gryzelda Giovanniego Boccaccia przyswojona polszczyźnie poprzez łaciński przekład Petrarki, odegrały ważną rolę w kształtowaniu się polskiej kultury i kanonu literackiego. Stanowiły (i nadal stanowią) znaczący odsetek przekładów literackich i audiowizualnych z polskiego na języki obce, co ma związek z funkcjonowaniem polszczyzny jako języka o ograniczonym zasięgu międzynarodowym (ang. LLD).

 
           Uważamy, że w polskich studiach przekładoznawczych potrzebna jest bardziej systematyczna refleksja nad tłumaczeniem niebezpośrednim, która pozwoli wypełnić istniejącą badawczą lukę. Zachęcamy do zgłaszania artykułów koncentrujących się m.in., na kwestiach takich jak:

• Definicje i polska terminologia przekładu niebezpośredniego, sposoby opisu wielostopniowych procesów translatorskich, zwłaszcza złożonych z przekładów pośredniczących o zróżnicowanej typologii (przez trzeci język, intralingwalnych, kompilacyjnych, intermedialnych);
• Teoretyczne i metodologiczne podejścia w badaniach nad przekładem niebezpośrednim;
• Studia przypadków pokazujące różnorodność i złożoność praktyk translatorskich w przekładzie niebezpośrednim;
• Praktyki i funkcje przekładu niebezpośredniego w ujęciu diachronicznym i synchronicznym (np. powiązania z cenzurą, prestiżem gatunków, pozycją tłumacza w systemie literatury docelowej);
• Przekłady niebezpośrednie literatur obcych w Polsce i literatury polskiej za granicą, ich rola w kształtowaniu lokalnych kanonów literackich;
• Przekład niebezpośredni w strategiach i praktykach promocyjnych wydawców, nadawców i producentów medialnych;
• Przekład niebezpośredni w AVT i lokalizacji (m.in. używanie szablonów, dubbing);
• Przekłady polemiczne i fanowskie np. mangi i anime;
• Przekład maszynowy a translacje niebezpośrednie;
• Relay w historii i współczesnym tłumaczeniu konferencyjnym.

Zapraszamy do nadsyłania zgłoszeń (abstrakt liczący ok. 250 słów oraz biogram – ok. 50 słów) na adres mailowy Redakcji (przekladaniec@uj.edu.pl) w terminie do 31.11.2025 (nabór przedłużony), informacja o przyjęciu abstraktów zostanie rozesłana w grudniu 2025. Autorki i autorzy abstraktów, którzy otrzymają pozytywną odpowiedź, zostaną poproszeni o przesłanie pełnych tekstów do 31.03.2026 roku. Planowany termin publikacji: 12.2026.

Bibliografia

Armstrong G. i in. 2022. On Researching Early Modern Mediated Translation, „Forum for Modern Language Studies” 58(4), 513–521, https://doi.org/10.1093/fmls/cqac064.

Assis Rosa A., Pięta H., Bueno Maia R. 2017. Theoretical, Methodological and Terminological Issues Regarding Indirect Translation: An Overview, „Translation Studies” 10(2), s. 113–132, https://doi.org/10.1080/14781700.2017.1285247.

Ivaska L., Pięta H., Gambier, Y. (red.). 2023. Past, present and future trends in (research on) indirect literary translation, numer specjalny czasopisma „Perspectives” 31(5), https://doi.org/10.1080/0907676X.2023.2221388.

Kłos A. 2018. Przekłady niebezpośrednie w polsko-włoskich relacjach literackich w dwudziestym wieku. Rekonesans, „Przekładaniec” 37, 64–86, https://doi.org/10.4467/16891864PC.18.013.9555.

Kłos A. 2022. Reframing the female voice. The case of translations of Annie Vivanti's Circe, w: D. Faria, M. P. Pinto, J. Moura (red.), Reframing Translators, Translators as Reframers, New York: Routledge, 280–300.

Pięta H. 2012. Patterns in (In)directness: An Exploratory Case Study in the External History of Portuguese Translations of Polish Literature (1855–2010), „Target” 24(2), 310–337. https://doi.org/10.1075/target.24.2.05pie.

Pięta H. 2021. Indirect translation, w: Y. Gambier, L. Van Doorslaer (red.), Handbook of Translation Studies, t. 5, Amsterdam – Philadelphia: John Benjamins, 113–119, https://doi.org/10.1075/hts.5.ind2.

Pięta H., Bueno Maia R., Torres-Simón E. 2022. Indirect Translation Explained, London: Routledge, https://doi.org/10.4324/9781003035220.

Pięta H., Ivaska L., Gambier Y. (red.). 2022. What can research on indirect translation do for Translation Studies?, numer specjalny czasopisma „Target” 34(3), https://doi.org/10.1075/target.00012.pie.

Pięta, H. i in. (red.). 2024. Indirect (pivot) audiovisual translation: a burning issue for research and training, numer  specjalny czasopisma „Perspectives” 32(5), https://doi.org/10.1080/0907676X.2024.2374649.

Washbourne K. 2013. Nonlinear Narratives: Paths of Indirect and Relay Translation, „Meta” 58(3), 607–625. https://doi.org/10.7202/1025054ar

Woźniak M. 2020. Raccontare la Polonia del secondo dopoguerra ai ragazzi. Le traduzioni italiane dei romanzi di Janusz Domagalik, Irena Jurgielewicz e Hanna Ożogowska, „pl.it / rassegna italiana di argomenti polacchi” 11, 4–27,

 https://plitonline.it/2020/plit-11-2020-4-27-monika-wozniak

Woźniak M. 2024. Flussi e riflussi: Quo vadis di Henryk Sienkiewicz nel circuito letterario e culturale italiano, Roma: Lithos.