FAQ
T_LOGIN Log in

Don't have an account on our website?

T_REGISTER Register

Kodeks Napoleona jako źródło rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy w Wolnym Mieście Krakowie (1815–1846)

Publication date: 12.05.2026

Cracow Studies of Constitutional and Legal History, Volume 18 (2025), Volume 18, Zeszyt 4, pp. 611-631

https://doi.org/10.4467/20844131KS.25.037.23074

Authors

,
Mateusz Mataniak
Jagiellonian University in Kraków
, Poland
https://orcid.org/0000-0002-3311-5467 Orcid
All publications →
Paulina Kamińska
Jagiellonian University in Kraków
, Poland
https://orcid.org/0000-0002-1374-6202 Orcid
All publications →

Titles

Kodeks Napoleona jako źródło rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy w Wolnym Mieście Krakowie (1815–1846)

Abstract

The article presents the issue of resolving disputes between “employers” and “employees” by the courts of the Free City of Cracow (1815–1846). This was based on the regulations of the newly implemented Napoleonic Code of 1804. It is shown that due to the scarcity of the provisions relating to contracts of lease of labor (Articles 1708–1711, 1779–1781), Cracow judges and advocates were very keen to refer to the regulations on contractual relations (Title III of Book 3 of the Code Civil). The analysis covered several cases concerning various forms of work services (lease of services). The findings were based on court files from the Tribunal of First Instance, the Court of Appeal, the Court of Third Instance and the Higher Court, stored in the National Archives in Kraków. The article is a contribution to research on the beginnings of labor law on Polish lands in the first half of the 19th century.

References

Download references
Źródła archiwalne

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK], Zespół Archiwum Wolnego Miasta Krakowa, Akta Trybunału I Instancji: sygn. 29/200/2115 (Tryb 313); 29/200/2140 (Tryb 338).

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK], Zespół Archiwum Wolnego Miasta Krakowa, Akta Sądu Apelacyjnego: sygn. 29/200/1673 (WM 200); 29/200/1713 (WM 240); 29/200/1730 (WM 257); 29/200/1737 (WM 264); 29/200/1740 (WM 267); 29/200/1742 (WM 269); 29/200/1743 (WM 270); 29/200/1751 (WM 278); 29/200/1754 (WM 281); 29/200/1763 (WM 290); 29/200/1767 (WM 294); 29/200/1768 (WM 295).

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK], Zespół Archiwum Wolnego Miasta Krakowa, Akta Sądu III (Ostatniej) Instancji: 29/200/1659 (WM 186).

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK], Zespół Archiwum Wolnego Miasta Krakowa, Wyroki Sądu Wyższego: 29/200/1848 (WM 335).

Źródła prawne

Kodex Napoleona z przypisami. Tom 1–2. Warszawa: W Drukarni Xięży Piarów, 1808 [KN].

Kodex postępowania sądowego cywilnego, przez Antoniego Łabęckiego mecenasa s.k.x.w. Członka Kommisyi przez N. Pana do układania Proiektow do Praw ustanowioney wytłumaczony i poprawiony. Warszawa: Drukarnia Xięży Piarów, 1810.

Księga ustaw na zbrodnie i ciężkie policyjne przestępstwa. Cz. 1: O zbrodniach. Cz. 2: Księga ustaw o ciężkich przestępstwach policyjnych i o sposobie z tymiż postępowania. Kraków: W drukarni Józefa Jerzego Trasslera, 1804.

Źródła drukowane

Aubry, Charles; Rau, Charles-Frédéric. Cours de droit civil français, traduit de l’allemand de M. C. S. Zachariæ, professeur à l’Université de Heidelberg; revu et augmenté, avec l’agrément de l’auteur. T. 3. Strasbourg: F.Lagier Libraire-Editeur, 1839.

Delsol, Jean Joseph. Zasady Kodeksu Napoleona w związku z nauką i jurysprudencyą przedstawione. T. 2–3, red. Mścisław Godlewski. Warszawa: Redakcja Biblioteki Umiejętności Prawnych, 1874.

Delvincourt, Claude-Etienne. Cours de Code Civil. T. 7. Bruxelles: P.J.De Mat, A Libraire Nationale et Etrangère, 1827.

Demante, Antoine-Marie. Cours analytique de Code Civil. T. 7. Paris: E. Plon et Cie ImprimeursÉditeurs, 1873.

Duranton, Alexandre. Cours de droit français suivant le Code Civil. T. 17. Paris: Alex-Gobelet Libraire, 1834.

Dziadzio, Andrzej; Mataniak, Mateusz, oprac. i wyd. Protokoły posiedzeń Wydziału Profesorów i Doktorów Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1817–1833). Opinie o stosowaniu Kodeksu Napoleona przez sądy Wolnego Miasta Krakowa. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2022.

Guillouard, Louis. Traité du contrat de louage Livre III, titre VIII, du Code Civil. T. 1–2. Paris: A. Durand et Pedone-Lauriel Éditeurs, 1884–1887.

Marcadé, Victor-Napoleon. Explication théorique et pratique du Code Civil contenant l’analyse critique des auteurs et de la jurisprudence et un traité résumé après le commentaire de chaque titre. T. 4. Paris: Delamotte et Fils Éditeurs, 1873.

Marcadé, Victor-Napoleon. Explication théorique et pratique du Code Civil contenant l’analyse critique des auteurs et de la jurisprudence et un traité résumé après le commentaire de chaque titre. T. 6. Paris: Delamotte et Fils Éditeurs, 1875.

Marcadé, Victor-Napoleon. Explication théorique et pratique du Code Napoléon contenant l’analyse critique des auteurs et de la jurisprudence et un traité résumé après le commentaire de chaque titre. T. 6. Paris: Delamotte, 1868.

Troplong, Raymond Théodore. Le Droit Civil expliqué suivant l’ordre des articles du Code. De l’échange et du louage, commentaire des titres VII et VIII du Livre III du Code Civil. T. 1–2. Paris: Charles Hingray, Libraire-Éditeur 1852.

Opracowania

Dziadzio, Andrzej. „Opinie profesorów i doktorów Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego jako źródło badań nad stosowaniem Kodeksu Napoleona w Wolnym Mieście Krakowie”. Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa 13/3 (2020): 303–19.

Dziadzio, Andrzej. „Udział Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w stosowaniu Code civil w Wolnym Mieście Krakowie (1815–1833)”. W: Miasto i państwo na przestrzeni dziejów. Studium historyczno-prawne. Księga Jubileuszowa z okazji czterdziestopięciolecia pracy naukowej oraz 70. urodzin Profesora Tadeusza Maciejewskiego, red. Michał Gałędek, 185–200. Warszawa: C.H. Beck, 2020.

Dziadzio, Andrzej; Mataniak, Mateusz; Michalik, Piotr. The French Civil Code in the Free City of Cracow (1815–1846). Leiden–Boston: Brill, 2025 (Legal History Library, vol. 73).

Mataniak, Mateusz. „Spory wśród mieszkańców Krakowa o służebności gruntowe miejskie (mur środkowy i prawo widoku). W świetle orzecznictwa sądów cywilnych Wolnego Miasta Krakowa (1815–1846)”. Krakowski Rocznik Archiwalny 27 (2021): 11–65.

Mataniak, Mateusz. „The Judicial Circle in the Free City of Cracow (1815–1846)”. Beiträge zur Rechtsgeschichte Österreichs 10/2 (2020): 325–32.

Mataniak, Mateusz. „Urzędnicy sądowi Wolnego Miasta Krakowa (1815–1846) na tle zasad organizacji jego sądownictwa. Zarys problematyki”. W: Dzieje biurokracji, t. 9, red. Artur Górak, Julia Kukarina, Jacek Legieć, 63–103. Lublin: Towarzystwo Nauki i Kultury „Libra”, 2019.

Michalik, Piotr. „Stosowanie przepisów prawa spadkowego Code civil przez sądy Wolnego Miasta Krakowa – sprawa Sawiczewskich”. Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa 14/3 (2021): 307–30.

Mitrus, Leszek. „O genezie prawa pracy”. W: Vetera novis augere: studia i prace dedykowane Profesorowi Wacławowi Uruszczakowi, red. Stanisław Grodziski, Dorota Malec, Anna Karabowicz, Marek Stus, t. 2, 771–7. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010.

Mitrus, Leszek. „Powstanie i ewolucja prawa pracy”. W: System prawa pracy, t. 1: Część ogólna, red. Krzysztof W. Baran, 340–87. Warszawa: Wolters Kluwers, 2017.

Pańków, Stanisława. „Archiwum Wolnego Miasta Krakowa”. Archeion 22 (1954): 103–28.

Pauli, Lesław. Austriacki kodeks karny z 1803 r. w Wolnym Mieście Krakowie (1815–1833). Cz. 1–2. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1968–1970 (Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 198 i 234, Prace Prawnicze 40 i 46).

Rotwand, Bolesław. „Przysięga jako dowód w procesie cywilnym”. Kwartalnik Prawa Cywilnego i Karnego 1/1–4 (1918): 446–63.

Sójka-Zielińska, Katarzyna. Historia prawa. Wyd. 16. Warszawa: Wolters Kluwer, 2022.

Sójka-Zielińska, Katarzyna. Kodeks Napoleona. Tradycja i współczesność. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze Lexis-Nexis, 2008.

Sójka-Zielińska, Katarzyna. Wielkie kodyfikacje cywilne. Historia i współczesność. Warszawa: Liber, 2009.

Wagner, Barbara. „O swobodzie umowy o pracę raz jeszcze”. W: Prawo pracy a wyzwania XXI wieku. Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Zielińskiego, red. Maria Matey-Tyrowicz, Lesław Nawacki, Barbara Wagner, 359–81. Warszawa: Biblioteka Sejmowa, 2002.

Zoll, Fryderyk. „Prawo pracy w biegu wieków”. Rocznik Prawniczy Wileński 4 (1930): 250–64.

Information

Information: Cracow Studies of Constitutional and Legal History, Volume 18 (2025), Volume 18, Zeszyt 4, pp. 611-631

Article type: Original scientific article

Titles:

Polish: Kodeks Napoleona jako źródło rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy w Wolnym Mieście Krakowie (1815–1846)
English: Napoleonic Code as a Source for Resolving Labor Law Disputes in the Free City of Cracow (1815–1846)

Authors

https://orcid.org/0000-0002-3311-5467

Mateusz Mataniak
Jagiellonian University in Kraków
, Poland
https://orcid.org/0000-0002-3311-5467 Orcid
All publications →

Jagiellonian University in Kraków
Poland
ROR ID:

 Research Organization Registry icon 03bqmcz70

https://orcid.org/0000-0002-1374-6202

Paulina Kamińska
Jagiellonian University in Kraków
, Poland
https://orcid.org/0000-0002-1374-6202 Orcid
All publications →

Jagiellonian University in Kraków
Poland
ROR ID:

 Research Organization Registry icon 03bqmcz70

Published at: 12.05.2026

Article status: Open

Licence: CC BY 4.0  licence icon

Article financing:

The publication has been supported by a grant from the Priority Research Area Heritage under the Strategic Programme Excellence Initiative at the Jagiellonian University.

Percentage share of authors:

Mateusz Mataniak (Author) - 50%
Paulina Kamińska (Author) - 50%

Article corrections:

-

Publication languages:

Polish

Kodeks Napoleona jako źródło rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy w Wolnym Mieście Krakowie (1815–1846)

quote

download files

RIS BIB ENDNOTE