2084-4115 Systematyka źródeł prawa bartnego przedrozbiorowej Rzeczpospolitej A Survey of Sources of Honey Hunting Law in Poland Prior to 1795 Górski Kacper author Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 03bqmcz70 Correspondence to: Kacper Górski 16 02 2018 Tom 10, Zeszyt 3 Tom 10 (2017) 419 466 Copyright © 2018 2018 2 Archiwum Komisji Prawniczej, t. 2, Kraków 1921. 3 Archiwum Komisji Prawniczej, t. 3, Kraków 1895. 4 Borkiewicz-Celińska A., Kamieńczykowska księga sądów bartnych 1501–1517 (fragmenty), KHKM 1974, r. 22, z. 2, s. 255–282. 5 Chleboradzki A. (wł. Wiktor Czajewski), Na kurpiowskim szlaku. Powieść historyczna z XVII w., t. 2, Warszawa 1900, s. 114–115 (= „Gazeta Polska”, t. 13, ogólnego zbioru t. 78). 6 Correctura statutorum consuetudinum Regni Poloniae, SPPP 3, wyd. M. Bobrzyński, Kraków 1874. 7 Cudzoziemcy o Polsce. Relacje i opinie, oprac. J. Gintel, t. 1: Wiek X–XVII, Kraków 1971. 8 Dwa dokumenty dotyczące bartnictwa w starostwach tucholskiem i świeckiem, wyd. A. Mańkowski, „Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 1917, t. 4, nr 1, s. 47–48. 9 Dyaryusze sejmów koronnych 1548, 1553, 1570 r., wyd. J. Szujski, SRP 1, Cracoviae 1872. 10 Elementa ad fontium editiones, vol. XXXIX, ed. C. Lanckorońska, Romae 1976. 11 Gratiani A.M., Pamiętnik Commendoniego [w:] Cudzoziemcy o Polsce. Relacje i opinie, oprac. J. Gintel, t. 1: Wiek X–XVII, Kraków 1971. 12 Hedemann O., Ustawa leśna 1567 r., „Echa Leśne” 1936, nr 4, s. 3–4. 13 Iura Masoviae Terrestria, t. 1–3, oprac. J. Sawicki, Warszawa 1972–1974. 14 Polskie statuty ziemskie w redakcji najstarszych druków (Syntagmata), oprac. L. Łysiak, S. Roman, Wrocław–Kraków 1958. 15 Górski K., Mało znany pomnik prawa bartnego pomorskiego, „Rocznik Gdański” 1933/1934, t. 7/8, s. 332–347. 16 Jaroszewicz J., Obraz Litwy pod względem jej cywilizacyi od czasów najdawniejszych do końca wieku XVIII, Wilno 1844. 17 Jaskier M., Juris municipalis Maydeburgensis liber vulgo Weichbild nuncupatus, Samosci 1602. 18 Jaskier M., Juris provincialis quod Speculum Saxonum vulgo nuncupatur, libri tres, Samosci 1602. 19 Kobierzycki S., Historia Władysława, królewicza polskiego i szwedzkiego, wyd. J. Byliński, W. Kaczorowski, tłum. M. Krajewski, Wrocław 2005. 20 Labuda G., Nieznany pomnik polskiego prawa bartnego na Pomorzu, „Rocznik Gdański” 1955, t. 14, s. 342–374. 21 Materyały do dziejów robocizny w Polsce w XVI wieku, wyd. S. Kutrzeba, AKP, t. 9, Kraków 1913. 22 Najdawniejszy układ systematyczny prawa polskiego z końca XV w., wyd. B. Ulanowski, AKP, t. 5, Kraków 1897. 23 Najstarszy Zwód Prawa Polskiego, wyd. i oprac. J. Matuszewski, J. Matuszewski, Łódź 1995. 24 Ordynacje i ustawy wiejskie z archiwów metropolitalnego i kapitulnego w Krakowie. 1451–1689, oprac. S. Kuraś, Kraków 1960. 25 Ординація Королевскихъ Пущъ въ лѣничествахъ бьіваго Великаго Княжества Литовскаго [Ordinacija Korolewskich Puszcz w lesniczestwach bywszago Wielikago Knjażestwa Litowskago], Я.Ф. Головацкій [wyd. J.F. Golowackij], Вилна [Wilna] 1871. 26 Первый Литовский Статут (1529 г.) [Pervyj litovskij statut (1529 g.)], С. Лазутка, И. Вали­коните, З. Гудавичюс [wyd. S. Lazutka, I. Valikonitė, E. Gudavičus], Вильнюс [Vilnius] 2004. 27 Pirmasis Lietuvos Statutas. Tekstai senąja baltarusių, lotynų ir senąja lenkų kalbomis, wyd. S. Lazutka, I. Valikonytė, E. Gudavičius, vol. II, cz. 1, Vilnius 1991. 28 Polskie ustawy wiejskie XV–XVIII w., wyd. S. Kutrzeba, A. Mańkowski, AKP, t. 11, Kraków 1938. 29 Prawo bartne bartnikom należące, wyd. K.W. Wójcicki, „Biblioteka starożytna pisarzy polskich”, t. 4, Warszawa 1844. 30 Rafacz J., Biecka ordynacja bartna z r. 1538, „Themis Polska” 1933, seria III, t. 8, s. 27–34. 31 Ruski przekład polskich statutów ziemskich z rękopisu moskiewskiego, wyd. i oprac. S. Roman, A. Vetulani, Wrocław–Kraków 1959. 32 Rymaszewski Z., Nieznany spis prawa chełmińskiego z przełomu XIV–XV w., Łódź 1993. 33 Stanisława Skrodzkiego porządek prawa bartnego, oprac. A.A. Kryński, SRP 9, AKH, t. 3. 34 Statut litewski drugiej redakcyi (1566), AKP, t. 7, Kraków 1900. 35 Statut Wielkiego Xięstwa Litewskiego, Wilno 1744, http://mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=3633&from=publication (dostęp: 23.05.2016). 36 Statuty Kazimierza Wielkiego, oprac. O. Balzer, wyd. Z. Kaczmarczyk, M. Sczaniecki, S. Weymann, Poznań 1947. 37 Statuty Kazimierza Wielkiego, cz. 2, Statuty Wielkopolskie, oprac. i wyd. L. Łysiak, Warszawa–Poznań 1982. 38 Szczerbic P., Ius municipale, to jest prawo miejskie majdeburskie, nowo z łacińskiego i z niemieckiego na polski język z pilnością i wiernie przełożone, wyd. G.M. Kowalski, Kraków 2011. 39 Volumina Constitutionum, t. I, vol. 2: 1527–1549, oprac. W. Uruszczak, S. Grodziski, I. Dwornic­ka, Warszawa 2000. 40 Volumina Constitutionum, t. II, vol. 1: 1550–1585, oprac. S. Grodziski, I. Dwornicka, W. Uruszczak, Warszawa 2005. 41 Volumina Legum, t. I, wyd. J. Ohryzko, Petersburg 1859. 42 Zbior praw litewskich od roku 1389 do roku 1529 tudzież rozprawy sejmowe o tychże prawach od roku 1544 do roku 1563, wyd. A.T. Działyński, Poznań 1841. 44 Augustyniak U., Dwór i klientela Krzysztofa Radziwiłła (1585–1640). Mechanizmy patronatu, Warszawa 2001. 45 Balzer O., Narzaz w systemie danin książęcych pierwotnej Polski, „Studya nad historyą prawa polskiego”, t. 11, Lwów 1928. 46 Balzer O., Statut ormiański w zatwierdzeniu Zygmunta I. z r. 1519, „Studya nad historyą prawa polskiego”, t. 4, z. 2, Lwów 1909. 47 Baranowski B., Wyrok sądu owczarskiego z zachodniej Wielkopolski z końca XVIII w., „Lud” 1954, cz. 1, s. 538–545. 48 Baranowski I., Recenzja pracy A. Brauna Z dziejów bartnictwa w Polsce. W sprawie art. 3-go ustaw bartnych mazowieckich z r. 1401, Warszawa 1911, KH 1911, s. 561–563. 49 Barański S., Dzieje bartnictwa w Puszczy Świętokrzyskiej w zarysie, Kielce 1979. 50 Bardach J., Historia państwa i prawa Polski, t. I: Do połowy XV wieku, wyd. 4, Warszawa 1973. 51 Białobrzeski M., Przepisy prawnokarne w dwóch zapomnianych zwodach prawa bartnego z 1559 i 1616 r. [w:] Culpa et poena. Z dziejów prawa karnego, red. M. Mikuła, Kraków 2009, s. 137–147. 52 Białuński G., O bartnictwie w Prusach Krzyżackich i Książęcych na obszarze Wielkiej Puszczy w XIV–XVI w. [w:] Las w kulturze polskiej, t. 5, red. W. Łysiak, Poznań 2007, s. 391–403. 53 Bocheński A., Beitrag zur Geschichte der gutsherrlich-bäuerlichen Verhältnisse in Polen auf Grund archivalischer Quellen der Herrschaft Kock, Krakau 1895. 54 Borkowska-Bagieńska E., Cechowe prawo gospodarcze w miastach Wielkopolski w XVII wieku, Poznań 1977. 55 Bossy W., Zwyczaj i prawo zwyczajowe jako „źródła prawa”, Acta Universitatis Wratislaviensis, Prawo, 150, Wrocław 1988, s. 3–20. 56 Braun A., Z dziejów bartnictwa w Polsce. W sprawie art. 3-go ustaw bartnych mazowieckich z r. 1401, Warszawa 1911. 57 Broda J., Gospodarka leśna w dobrach żywieckich do końca XVIII w., Warszawa 1956. 58 Brückner A., Barć, bartnik, prawo bartne [w:]  Encyklopedia staropolska, oprac. A. Brückner, t. 1: A–M, Warszawa 1937, s. 73–75. 59 Buczek K., Książęca ludność służebna w Polsce wczesnofeudalnej, Wrocław–Kraków 1958. 60 Buczek K., O narzazie [w:] idem, Studia z dziejów ustroju społeczno-gospodarczego Polski piastowskiej, t. 2, przyg. W. Bukowski, Kraków 2006, s. 171–211. 61 Chętnik A., Puszcza kurpiowska, Ostrołęka 2004 (reprint wydania z 1913 r.). 62 Chłapowski K., Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 (Materiały źródłowe), Warszawa 2017 63 Chłapowski K., Starostowie w Wielkopolsce, na Kujawach i Mazowszu 1565–1696 (materiały źródłowe), Warszawa 2007. 64 Choińska-Mika J., Mazowiecki parlamentaryzm XVI–XVIII wieku [w:] Dzieje Mazowsza. Lata 1527–1794, t. 2, red. J. Tyszkiewicz, Pułtusk 2015. 65 Chronologia polska, red. B. Włodarski, Warszawa 1957. 66 Ćwiek Z., Z dziejów wsi koronnej XVII wieku, Warszawa 1966. 67 Dąbkowski P., Bartnictwo w dawnej Polsce. Szkice gospodarczo-prawne, Lwów 1923. 68 Dąbkowski P., Prawo prywatne polskie, t. 1–2, Lwów 1910–1911. 69 Dembińska M., Kilka uwag o roli bartnictwa w gospodarce wiejskiej polskiego średniowiecza, KHKM 1958, R. 6, s. 343–358. 70 Dobrowolska M., Osadnictwo puszczy sandomierskiej między Wisłą i Sanem, Kraków 1931. 71 Dunin K., Dawne mazowieckie prawo, Warszawa 1880. 72 Estreicher S., Bibliografia polska, cz. III, t. 12 (ogólnego zbioru t. 23), Kraków 1910. 73 Ferenc-Szydełko E., Bartnicze prawo karne, „Pszczelarstwo” 1984, nr 3, s. 18–20. 74 Ferenc-Szydełko E., Organizacja i funkcjonowanie bartnictwa w dobrach monarszych w Polsce, Poznań 1995. 75 Ferenc-Szydełko E., Podział terytorialny obszarów bartnych domeny w dawnej Polsce, ZN USz, Roczniki Prawnicze 1994, nr 5. 76 Ferenc-Szydełko E., Regale bartne i wolność bartna w dawnej Polsce, ZN USz, Roczniki Prawnicze 1993, nr 4. 77 Gawlas S., O kształt zjednoczonego Królestwa. Niemieckie władztwo terytorialne a geneza społeczno-ustrojowej odrębności Polski, wyd. 2, Warszawa 2000. 78 Gąsiorowski A., Początki sądów grodzkich w średniowiecznej Polsce, CPH 1974, z. 2, s. 57–79. 79 Gąsiorowski A., Powiat w Wielkopolsce XIV–XVI wieku: z zagadnień zarządu terytorialnego i podziałów Polski późnośredniowiecznej, Poznań 1965. 80 Gloger Z., Bartne prawo [w:] idem, Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 1, Warszawa 1958, s. 117–120. 81 Godek S., „Nierównie skrupulatniejsze i szczegółów sięgające są prawa litewskie względem polowania. Duch jednakże tego prawodawstwa różny był w różnych czasach”, czyli o niebezpieczeństwach łowów w cudzej puszczy, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego. Z Dziejów Prawa 2014. 82 Górski K., Prawo bartne w Polsce w XVI–XVIII wieku jako prawo zawodowe, „Studenckie Zeszyty Historyczne” 2016, z. 22, s. 107–129. 83 Grajewski H., Prawo zwyczajowe w Leges seu statuta ac privilegia Regni Poloniae omniaJakuba Przyłuskiego, ZN UŁ 1967, t. 52, s. 113–153. 84 Gryguć A., Użytkowanie puszcz królewskich w Wielkim Księstwie Litewskim i na Podlasiu w XVI wieku przez ludność wiejską w świetle „Ustawy na wołoki” oraz „Ustawy leśnej” z 1567 roku [w:] Społeczeństwo i polityka do XVII wieku. Księga pamiątkowa ku czci Profesora doktora Wacława Odyńca w 70-lecie urodzin, red. J. Śliwiński, Olsztyn 1994, s. 119–122. 85 Handelsman M., Prawo karne w Statutach Kazimierza Wielkiego, Warszawa 1909. 86 Hedemann O., Dawne puszcze i wody, Wilno 1934. 87 Hedemann O., Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce przedrozbiorowej (w okresie do 1798 roku), Warszawa 1939. 88 Heymanowski K., Gospodarka leśna na Mazowszu w okresie feudalizmu (dobra królewskie), Kraków 1970 (= „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Rolniczej w Krakowie”, nr 63, z. 19). 89 Heymanowski K., Lasy i leśnictwo w Polsce przedrozbiorowej w świetle współczesnego piśmiennictwa, kartografii i prawodawstwa, „Studia i materiały z dziejów nauki polskiej” seria B. Historia nauk biologicznych i medycznych, z. 30, 1980, s. 3–46. 90 Heymanowski K., Podstawy organizacyjno-prawne bartnictwa na Mazowszu, „Sylwan” 1969, nr 11, s. 9–30. 91 Heymanowski K., Z badań nad gospodarką bartną na Mazowszu (XV–XVIII w.), „Sylwan” 1970, nr 4, s. 29–53. 92 Hube R., Prawo polskie w czternastym wieku. Ustawodawstwo Kazimierza Wielkiego, Warszawa 1881. 93 Hube R. Prawo polskie w wieku trzynastym, Warszawa 1874. 94 Izdebski H., Elementy teorii i filozofii prawa, Warszawa 2011. 95 Jakóbczyk W., Uwarstwienie ludności wiejskiej w królewszczyznach zachodnich województw Korony w drugiej połowie XVI w., RDSG 1936, t. 5, s. 45–68. 96 Jabłonowski A., Podlasie. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Źródła dziejowe, t. 17, cz. 3, Warszawa 1910. 97 Jurkiewicz J., Powinności włościan w dobrach prywatnych w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI–XVIII wieku, Poznań 1991. 98 Kaczmarczyk Z., Demokracja szlachecka [w:] Historia państwa i prawa Polski, red. J. Bardach, t. 2: Od połowy XV wieku do r. 1795, wyd. 4, Warszawa 1971. 99 Kaletka A.H., Zapiski do dziejów sądownictwa owczarskiego, „Lud” 1954, cz. 1, s. 552–554. 100 Karabowicz A., Custom and Statute: A Brief History of Their Coexistence in Poland, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2014, t. 7, z. 1, s. 111–131. 101 Karbownik H., Ciężary stanu duchownego w Polsce na rzecz państwa od roku 1381 do połowy XVII wieku, Lublin 1980. 102 Kargul M., Bartnictwo na ziemi bytowskiej w okresie nowożytnym, „In Gremium. Studia nad historią, kulturą i polityką” 2011, t. 5, s. 57–72. 103 Kargul M., „Abyście w puszczach naszych szkód żadnych nie czynili...” Gospodarka leśna w województwie pomorskim w latach 1565–1772, Gdańsk 2012. 104 Karłowicz L., Kiedy powstało prawo bartnicze Krzysztofa Niszczyckiego, „Pszczelarstwo” 1986, nr 6, s. 21–22. 105 Kibort J., Żmudzkie prawo bartnicze, „Wisła” 1893, t. 7, s. 297–298. 106 Kmoch M.W., Księga sądu bartnego zachodniej Kurpiowszczyzny z lat 1710–1760. Możliwości badawcze, „Teka Historyka” 2016, z. 52. 107 Kolankowski Z., Sąd owczarski ma Mazowszu płockim w końcu XVIII wieku, „Lud” 1954, cz. 1, s. 546–551. 108 Kotarski H., Niszczycki Krzysztof h. Prawdzic (ok. 1540–1617), PSB, t. 23, s. 135–136. 109 Kowalski G.M., Zwyczaj i prawo zwyczajowe w doktrynie prawa i praktyce sądów miejskich karnych w Polsce (XVI–XVIII w.), Kraków 2013. 110 Krzywicki L., Kurpie, Ostrołęka 2007 (reedycja prac L. Krzywickiego publikowanych w „Bibliotece Warszawskiej” w 1892 r.). 111 Kuczyńska U., Bartnictwo Kurpiowskiej Puszczy Zielonej, Łomża 2004. 112 Kutrzeba S., Historja źródeł dawnego prawa polskiego, t. 1–2, Lwów 1925–1926. 113 Kutrzeba S., Wstęp do nauki o prawie i państwie, Kraków 1946. 114 Kutrzebianka A., Vesnica – danina miodowa, RDSG 1938, t. 7, s. 73–105. 115 Kwapiszewski J., Z dziejów bartnictwa na Mazowszu w w. XV [w:] Księga pamiątkowa ku uczczeniu dwudziestopięcioletniej działalności naukowej Prof. Marcelego Handelsmana, Warszawa 1929, s. 167–177. 116 Lelewel J., Pszczoły i bartnictwo w Polszcze [w:] idem, Polska, dzieje i rzeczy Jej, t. 4, Poznań 1856. 117 Łaszewski R., Wiejskie prawo karne w Polsce XVII i XVIII wieku, Toruń 1988. 118 Łosowski J., Dokumentacja w życiu chłopów w okresie staropolskim. Studium z dziejów kultury, Lublin 2013. 119 Łowmiański H., Wchody miast litewskich [w:] Dwa doktoraty z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Poznań 2005, s. 19–147. 120 Łysiak L., Prawo i zwyczaj w praktyce małopolskich sądów wiejskich XV–XVIII wieku, CPH 1982, z. 2, s. 1–15. 121 Malinowska I., Mikołaj Zalaszowski. Polski prawnik XVII stulecia na tle ówczesnej nauki prawa, Kraków 1960. 122 Markowski A., O barciach i bartnikach w Zagajnicy Ostrołęckiej, Ostrołęka 1982. 123 Matuszewski J., Immunitet ekonomiczny w dobrach kościoła w Polsce do roku 1381, Poznań 1936. 124 Mazurkiewicz J., Zabytek prawa bartnego w Wierzchowiskach z ostatnich lat Rzeczypospolitej szlacheckiej, CPH 1958, z. 2, s. 291–302. 125 Mikuła M., Prawodawstwo króla i sejmu dla małopolskich miast królewskich (1386–1572), Kraków 2014. 126 Mikuła M., Typologia aktów prawnych dla miast w dobie jagiellońskiej – przydatność funkcjonalnego podziału aktów prawnych do badań nad kierunkami polityki królewskiej, SDPPP 2013, t. 16, s. 41–57. 127 Modzelewski K., Chłopi w monarchii wczesnopiastowskiej, Wrocław 1987. 128 Modzelewski K., Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego (X–XIII wiek), wyd. 2, Poznań 2000. 129 Muszyńska J., Gospodarka dworska w dobrach biskupów krakowskich w połowie XVII wieku, Kielce 2012. 130 Ochmański J., Dawna Litwa. Studia historyczne, Olsztyn 1986. 131 Olszewski W., Ewa Ferenc-Szydełko,„Organizacja i funkcjonowanie bartnictwa w dobrach monarszych w Polsce” (The Organisation and Functioning of Beekeeping in Royal Estates in Poland), Poznańskie Towarzystwo Nauk, Wydział Historii Nauk Społecznych, Prace Komisji Historycznej, vol. 49, Wydawnictwo PTPN, Poznań 1995, 151 pp., 26 ill.), „Quaestiones Medii Aevi Novae” 1997, vol. 2. 132 Piaścik F., Osadnictwo w Puszczy Kurpiowskiej, Warszawa 1939. 133 Pielas J., Podziały majątkowe szlachty koronnej w XVII wieku, Kielce 2013. 134 Pielas J., Nowak M., Las jako dziedzictwo szlacheckie od XVI do połowy XIX w. [w:] Las w kulturze polskiej, t. 5, red. W. Łysiak, Poznań 2007, s. 71–81. 135 Pieradzka K., Uwagi o bartnictwie na Łużycach, „Pamiętnik Słowiański” 1949, t. 1, s. 83–100. 136 Pietkiewicz K., Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiellończyka. Studia nad dziejami państwa i społeczeństwa na przełomie XV i XVI wieku, Poznań 1995. 137 Płaza S., Historia prawa w Polsce na tle porównawczym, cz. 1, wyd. 2, Kraków 2002. 138 Płaza S., Źródła drukowane do dziejówwsi w dawnej Polsce. Studium bibliograficzno-źródłowe, Warszawa–Kraków 1974. 139 Podgórska M., Postępowanie w sprawie granic między dobrami królewskimi a dobrami szlachec­kimi w świetle prawa stanowionego do 1523 roku, SDPPP 2007, t. 10, s. 33–41. 140 Potkański K., Bartnictwo i organizacja bartnicza (Kurpiowie), „Sprawozdania z posiedzeń Akademii Umiejętności w Krakowie”, Rok 1895, II: Wydział Historyczno-Filozoficzny, Kraków 1896, s. 9–11. 141 Potkański K., Studja osadnicze [w:] idem, Pisma pośmiertne, oprac. F. Bujak, Poznań 2004, s. 75–262. 142 Półćwiartek J., Położenie ludności wiejskiej starostwa leżajskiego w XVI–XVIII wieku, Warszawa–Kraków 1972. 143 Rafacz J., Regale bartne na Mazowszu w późniejszym średniowieczu, „Studja nad historją prawa polskiego” t. 18, z. 1, Lwów 1938. 144 Rafacz J., Ustrój wsi samorządnej małopolskiej w XVIII w., Lublin 1922. 145 Rawita-Gawroński F., Prawo bartne XVI wieku, Lwów 1895. 146 Roman S., Geneza statutów Kazimierza Wielkiego, Kraków 1961. 147 Rundstein J., Cztery księgi bartne nowogrodzkie z XVII-go i XVIII-go wieku, „Pszczelnictwo Polskie” 1927, nr 9, 10, 11, 12, s. 263–269, 293–299, 324–331, 356–361; 1928, nr 1, s. 4–7. 148 Rundstein J., Koszty sądowe i kary w prawie bartnem na Mazowszu w XVI i XVII wieku, „Bartnik Postępowy” 1928, nr 12, s. 395–396. 149 Rundstein J., Ogólny przebieg procesu bartnego według kodyfikacji Niszczyckiego (1559) i Skrodzkiego (1616), „Bartnik Postępowy” 1928, nr 10, s. 330–331. 150 Rundstein J., Postępek sądowy w sądach bartnych, „Pszczelnictwo Polskie” 1928, nr 9, s. 265–266. 151 Rundstein J., Pozew w kodyfikacjach prawa bartnego XVI i XVII wieku na Mazowszu, „Bartnik Postępowy” 1928, nr 9, s. 292–293. 152 Rundstein J., Strony w procesie bartnym, „Pszczelnictwo Polskie” 1927, nr 7, s. 208–209. 153 Rundstein J., Z dziejów bartnictwa XVI wieku, „Pszczelnictwo Polskie” 1927, nr 8, s. 236–238. 154 Rundstein J., Źródła prawa bartnego, „Pszczelnictwo Polskie” 1928, nr 8, s. 233–236. 155 Russocki S., Pacuski K., Ustrój polityczny i prawo [w:] Dzieje Mazowsza, t. 1, red. H. Samsonowicz, Pułtusk 2006. 156 Rutkowski J., Statystyka zawodowa ludności wiejskiej w Polsce w drugiej połowie XVI w., Kraków 1918. 157 Rzonca S., Uruszczak W., Najdawniejszy zbiór systematyczny prawa polskiego z końca XV w., CPH 1969, z. 1, s. 159–173. 158 Salmonowicz S., Grodziski S., Uwagi o królewskim ustawodawstwie. I: W Polsce XVI wieku;II: W epoce elekcyjnej [w:] Parlamentaryzm i prawodawstwo przez wieki. Prace dedykowane Prof. Stanisławowi Płazie w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. J. Malec, W. Uruszczak, Kraków 1999, s. 149–160. 159 Senkowski J., Skarbowość Mazowsza od końca XIV wieku do 1526 roku, Warszawa 1965. 160 Sidorowska A.B., Klucz szczebrzeski Ordynacji Zamojskiej w XVII i XVIII wieku, Lublin 2009. 161 Siudowska-Myzykowa T., Materiały do bartnictwa w północno-wschodniej Europie ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Polski, Wrocław 1960. 162 Smolka S., Mieszko Stary i jego wiek, wyd. 2, oprac. J. Dobosz, Poznań 2011. 163 Słownik polszczyzny XVI wieku, red. nacz. M.R. Mayenowa, t. 12: L–Ł, red. tomu H. Górska, L. Woronczakowa, Wrocław 1979. 164 Sucheni-Grabowska A., Monarchia dwu ostatnich Jagiellonów a ruch egzekucyjny. Cz. 1: Geneza egzekucji dóbr, Wrocław 1974. 165 Sucheni-Grabowska A., Zygmunt August. Król polski i wielki książę litewski 1520–1562, Kraków 2010. 166 Ślaski K., Osadnictwo w puszczach województwa pomorskiego w XV–XVIII wieku, KHKM 1963, R. 11, z. 2, s. 235–247. 167 Śliwiński J., Grodzieńszczyzna i Podlasie w XV–XVI wieku w Wielkim Księstwie Litewskim (wielkoksiążęce puszcze i włości, eksploatacja, pożary), Olsztyn 2010. 168 Śliwiński J., Tło nasilenia sporów o majętności na Litwie [w:] A. Kołodziejczyk, K. Łożyński, J. Śliwiński, Zarys konfliktów o dobra na Podlasiu i Grodzieńszczyźnie za Zygmunta I Starego. Wybór źródeł z „Metryki Litewskiej” z I połowy XVI wieku, Olsztyn 2001, s. 13–20. 169 Taradejna M., „Ustawa leśniczem” króla Zygmunta Augusta, uchwalona w 1568 roku w Knyszynie [w:] Las w kulturze polskiej, t. 1, red. W. Łysiak, Poznań 2000, s. 61–64. 170 Tarnawski A., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana w. kor. (1572–1605), Lwów 1935. 171 Tymieniecki K., A. Żabko-Potopowicz, „Dzieje bartnictwa w Polsce w świetle dotychczasowych badań”, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, t. XV, Poznań 1955, s. 7–56 (recenzja), „Roczniki Historyczne”, 1953–1954 (wyd. 1956), s. 342–345. 172 Tymieniecki K., Sądownictwo w sprawach kmiecych a ustalanie się stanów na Mazowszu pod koniec wieków średnich, Poznań 1922. 173 Uruszczak W., Historia państwa i prawa polskiego, t. 1: (966–1795), wyd. 3, Warszawa 2015. 174 Uruszczak W., Konstytucja Nihil Noviz 1505 r. i jej znaczenie [w:] W pięćsetlecie Konstytucji Nihil Novi. Z dziejów stanowienia prawa w Polsce, red. A. Ajnenkiel, Warszawa 2006, s. 11–26. 175 Uruszczak W., Korektura praw z 1532 roku. Studium historycznoprawne, t. 1–2, Warszawa 1990–1991. 176 Uruszczak W., Nowelizacje statutów Kazimierza Wielkiego w statucie warckim z 1423 roku. Z badań nad ustawodawstwem w dawnej Polsce, SDPPP 2006, t. 9, cz. 1, s. 93–108. 177 Uruszczak W., Próba kodyfikacji prawa polskiego w pierwszej połowie XVI wieku. Korektura praw z 1532 r., Warszawa 1979. 178 Uruszczak W., Rękopisy Statutu krakowsko-warckiego z 1421/1423 roku [w:] Nil nisi veritas. Księga dedykowana Profesorowi Jackowi Matuszewskiemu, red. M. Głuszak, D. Wiśniewska-Jóźwiak, Łódź 2016, s. 99–114. 179 Uruszczak W., Sejm walny koronny w latach 1506–1540, Warszawa 1980. 180 Uruszczak W., Sejm walny wszystkich państw naszych. Sejm w Radomiu z 1505 roku i konstytucja Nihil Novi, CPH 2005, z. 1, s. 11–25. 181 Uruszczak W., Species privilegium sunt due, unum generale, aliud speciale.Przywileje w dawnej Polsce, SDPPP 2008, t. 11, s. 19–38. 182 Uruszczak W., Statuty Kazimierza Wielkiego jako źródło prawa polskiego, SDPPP 1999, t. 3, s. 97–115. 183 Uruszczak W., Z badań nad systematyką średniowiecznych pomników prawa polskiego, ZN UJ 1982, Prace Prawnicze, z. 97, s. 9–36. 184 Uruszczak W., Zwyczaj a ustawa w staropolskiej myśli prawniczej [w:] Z historii państwa, prawa, miast i Polonii. Prace ofiarowane Profesorowi Władysławowi Ćwikowi w czterdziestolecia Jego pracy twórczej, red. J. Ciągwa, T. Opas, Rzeszów 1998, s. 263–279. 185 Uruszczak W., Zwyczaje ziemskie w Statutach Kazimierza Wielkiego, SDPPP 1999, t. 4, s. 177–187. 186 Uruszczak W., Z badań nad statutem warckim z 1423 roku [w:] Parlamentaryzm i prawodawstwo przez wieki.Prace dedykowane prof. Stanisławowi Płazie w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red.J. Malec, W. Uruszczak, Kraków 1999, s. 135–147. 187 Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. H. Gmiterek, R. Szczygieł, Kórnik 1992. 188 Wajs H., Bartnicy z Jabłonny i ich „prawo bartne” z XVII–XVIII w., „Sylwan” 1984, nr 10, s. 69–74. 189 Walachowicz J., Monopole książęce w skarbowości wczesnofeudalnej Pomorza Zachodniego, Poznań 1963. 190 Winiarz A., Bartne prawo [w:] Wielka Encyklopedya Powszechna Ilustrowana, t. 7, Warszawa 1892. 191 Winiarz A., Prejudykaty w statutach Kazimierza Wielkiego, KH 1895, s. 195–208. 192 Wiślicz T., Ewa Ferenc-Szydełko, „Organizacja i funkcjonowanie bartnictwa w dobrach monarszych w Polsce”, Poznańskie TPN, Wydział Historii i Nauk Społecznych, Prace Komisji Historycznej, t. 49, Poznań 1995, ss. 151, bibl., ilustr., KHKM 1996, R. 44, s. 437–441. 193 Wojciechowski Z., Państwo polskie w wiekach średnich. Dzieje ustroju, Poznań 1948. 194 Wojciechowski Z., Prawo rycerskie w Polsce przed Statutami Kazimierza Wielkiego, Poznań 1928. 195 Wolff A., Studia nad urzędnikami mazowieckimi. 1370–1526, Wrocław 1962. 196 Wolski K., Bartnictwo i pasiecznictwo dorzecza Sanu w XV i XVI w., „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, Sectio B: Geographia, Geologia, Mineralogia et Petrographia, 1952 (wyd. 1955), t. 7. 197 Wolski K., Z dziejów bartnictwa we wsiach na prawie wołoskim w starostwach przemyskim i sanockim, KHKM 1958, R. 6, s. 359–364. 198 Wójtowicz A., Obelść, obelnicy i prawo obelne, Warszawa 1930. 199 Wroczyńska E., Eksploatacja lasów na Podlasiu w XVI w. [w:] Studia nad społeczeństwem i gospodarką Podlasia w XVI–XVIII w., Warszawa 1981, s. 145–171. 200 Wronkowska S., Tworzenie prawa [w:] A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1993. 201 Wyczański A., Uwarstwienie społeczne w Polsce XVI wieku. Studia, Wrocław 1977. 202 Ziembiński Z., Teoria prawa, Warszawa–Poznań 1977. 203 Żabko-Potopowicz A., Dzieje bartnictwa w Polsce w świetle dotychczasowych badań, RDSG 1953, t. 15, s. 7–52. 204 Żabko-Potopowicz A., Lasy wielkoksiążęce za Zygmunta Augusta i ich gospodarze [w:] Twórcy i organizatorzy leśnictwa polskiego na tle jego rozwoju, red. A. Żabko-Potopowicz, Warszawa 1974, s. 23–29. 205 Żukowski R., Bartnictwo w Zagajnicy Łomżyńskiej w okresie od XVI do połowy XIX wieku, Białystok 1965. 206 Żukowski R., Wpływ bartnictwa na kształtowanie się kultury ludowej w byłym starostwie łomżyńskim, „Literatura Ludowa” 1962, R. 6, nr 4–6, s. 42–48. 207 Żukowski R., Znamiona bartne nowogrodzkie, „Pszczelarstwo” 1964, nr 12, s. 7–8.