1425-6851 Naturellement: Speech Variants of Holocaust Bystanders in Claude Lanzmann’s Shoah Sendyka Roma author Skucińska Anna translator Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 03bqmcz70 Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków Correspondence to: Roma Sendyka roma.sendyka@uj.edu.pl Correspondence to: Anna Skucińska 11 12 2019 Special Issue 2019 – Translation and Memory Numery anglojęzyczne 7 25 Copyright © 2019 2019 This article appears in English thanks to the financial support of the Polish Ministry of Science and Higher Education (grant no. 643/P-DUN/2018). <p>The article discusses the testimonies of bystanders as presented to the public in Claude Lanzmann’s documentary Shoah. It proposes to apply norms and practices developed within Holocaust studies to the analysis of the victims’ testimonies in the emerging field of bystander studies. The Polish bystanders’ utterances in the documentary were edited and simplified through the process of interpretation and re-translation; this inaccurate rendition has been used in Holocaust debates and the lack of sensibility to this aspect of communication in Lanzmann’s film may result in skewed interpretation of the bystanders’ engagement in the scene of violence. The analysis proves that without renewed scrutiny to the bystanders’ speech Holocaust research may lose some important insights. Signs of violence impact, traces of traumatization or brutalization, specificity of cognitive and affective response may be overlooked. The paper calls for an universalizing epistemic approach to all types of the speech emerging from the Holocaust, beyond the (debatable) divisions of its social fabric into victims, perpetrators and bystanders.</p> 1 Barnett V. 2000. Bystanders: Conscience and Complicity During the Holocaust. Westport, Conn.: Praeger. 2 Beauvoir de S. 1985. „La Memoire de l’horreur”, in: C. Lanzmann, Shoah: An Oral History of the Holocaust, New York: Pantheon Books. 3 Bikont A. 1997. ‟A on krzyczał: ‘Wszyscy jesteście kapo’”, Gazeta Wyborcza, 4 October, p. 10. 4 Błoński J. 1987. ‟Biedni Polacy patrzą na getto”, Tygodnik Powszechny 2, 1,4. 5 Browning Ch.R. 1992. Ordinary Men, New York: Harper Collins. 6 Cazenave J. 2019. An Archive of the Catastrophe: The Unused Footage of Claude Lanzmann’s Shoah, New York: SUNY Press. 7 Cesarani D., Levine P.A. 2014. Bystanders to the Holocaust: A Re-Evaluation, New York: Routledge. 8 Dayan-Rosenman A. 1990. Shoah: L’écho du silence, in: M.E. Deguy, Au sujet de Shoah: le film de Claude Lanzmann, Paris: Belin. 9 Dickinson J.K., Hilberg R. 2001. German and Jew: The Life and Death of Sigmund Stein, Chicago: Ivan R. Dee. 10 Domańska E. 2017. ‟Sprawiedliwość epistemiczna w humanistyce zaangażowanej”, Teksty Drugie 1, pp. 41–59. 11 Felman Sh. 2000. “In an Era of Testimony: Claude Lanzmann’s ‘Shoah’”, Yale French Studies 97, pp. 103–150. 12 Felman Sh., Laub D. 1992. Testimony: Crises of Witnessing in Literature, Psychoanalysis, and History, London: Taylor &amp; Francis. 13 recki P. 2010. Od Shoah do Strachu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. 14 Głowacka D. 2012. Disappearing Traces: Holocaust Testimonials, Ethics, and Aesthetics, Seattle: University of Washington Press. 15 Głowacka D. 2016a. ‟Wieża Babel. Świadectwa Holokaustu a etyka przekładu”, Przekładaniec. A Journal of Translation Studies 29, pp. 229–255. 16 Głowacka D. 2016b. ‟Współ-pamięć, pamięć ‘negatywna’ i dylematy przekładu w ‘wycinkach’ z Shoah Claude’a Lanzmanna, Teksty Drugie 6, pp. 297–311. 17 Głowacka D. 2018. The Tower of Babel: Holocaust Testimonials and the Ethics of Translation,  Gugelberger G., Kearney M. 1991. ‟Voices for the Voiceless: Testimonial Literature in Latin America”. Latin American Perspectives 18.3, pp. 3–14. 18 Hilberg R. 1992. Perpetrators Victims Bystanders: The Jewish Catastrophe, 1933–1945, New York, NY: Harper Collins. 19 Hilberg R. 1996. The Politics of Memory: The Journey of a Holocaust Historian, Chicago: Ivan R. Dee. 20 Hilberg R. 2007. Sprawcy, ofiary, świadkowie: zagłada Żydów 1933–1945, trans. J. Giebułtowski, Warszawa: Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Wydawnictwo Cyklady. 21 Janicka B. 1985. ‟Garną się do skandalu. Z Barbarą Janicką rozmawia Anna Matałowska”, Polityka 18, pp. 10–11. 22 Kaufmann F. 1993. “Interview et interprétation consécutive dans le film Shoah, de Claude Lanzmann”, Meta 38 (4), pp. 664–673. 23 Kidron C.A. 2009. ‟Toward an Ethnography of Silence. The Lived Presence of the Past in the Everyday Life of Holocaust Trauma Survivors and Their Descendants in Israel”, Current Anthropology 50 (1), pp. 5–27. 24 Kuryluk E. 1986. “Memory and Responsibility: Claude Lanzmann’s Shoah”, The New Criterion 4 (3), pp. 14–20. 25 Kushner T. 2006. “Holocaust Testimony, Ethics, and the Problem of Representation”, Poetics Today 27, 275–295, doi: 10.1215/03335372-2005-004. 26 Kwieciński B. 2012. Obrazy i klisze. Między biegunami wizualnej pamięci Zagłady, Kraków: Universitas. 27 Lanzmann C. 1985a. Shoah, Paris: Gallimard. 28 Lanzmann C. 1985b. Shoah: An Oral History of the Holocaust, New York: Pantheon Books. 29 Lanzmann C. 1993. Shoah, trans. M. Bieńczyk, Koszalin: Oficyna wydawnicza „Novex”. 30 Lanzmann C. 2009. Shoah: A film by Claude Lanzmann, Videofilmexpress. 31 Lanzmann C. 2010. Zając z Patagonii: (pamiętniki), trans. M. Ochab, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne. 32 Lanzmann C. 2013. The Patagonian Hare: A Memoir, trans. F. Wynne, London: Atlantic Books. 33 Laub D. 2009. On Holocaust Testimony and Its ‘Reception’ within Its Own Frame, as a Process in Its Own Right: A Response to “Between History and Psychoanalysis” by Thomas Trezise, History and Memory 21 (1), 127–150, https://doi.org/10.2979/his.2009.21.1.127.  34 Liebman S. 2007. Claude Lanzmann’s Shoah: Key Essays. Oxford–New York: Oxford University Press. 35 Łysak T. 2016. Od kroniki do filmu posttraumatycznego – filmy dokumentalne o Zagładzie, Warszawa: IBL. 36 Majewski T., Zeidler-Janiszewska A. 2011. Pamięć Shoah. Kulturowe reprezentacje i praktyki upamiętnienia, Łódź: Officyna. 37 McGlothlin E. 2010. Listening to the Perpetrators in Claude Lanzmann’s “Shoah”, Colloquia Germanica 43 (3), pp. 235–271. 38 Morina Ch., Thijs K. (eds.). 2019. Probing the Limits of Categorization: The Bystander in Holocaust History. New York – Oxford: Berghahn Books. 39 Niziołek G. 2016. “Lęk przed afektem”, Didaskalia 116, pp. 9–17. 40 Olin M. 1997. Lanzmann’s Shoah and the Topography of the Holocaust Film, Representations 57, pp. 1–23 41 Pawlicka-Nowak Ł. (ed.). 2004a. Mówią świadkowie Chełmna. Konin: Muzeum Okręgowe; Łódź: Oficyna Bibliofilów. 42 Pawlicka-Nowak Ł. (ed.). 2004b. Chełmno Witnesses Speak, trans. J.D. Golden, A. Kamiński. Konin: The District Museum; Łódź: Oficyna Bibliofilów. 43 Rosen A. 2008. Sounds of Defiance: The Holocaust, Multilingualism, and the Problem of English, Lincoln: University of Nebraska Press. 44 Sawisz A. 1992. „Obraz Żydów i stosunków polsko-żydowskich w listach telewidzów po emisji filmu ‟Shoah”, in: A. Jasińska-Kania (ed.), Bliscy i dalecy. Studia nad postawami wobec innych narodów, ras i grup etnicznych. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Instytut Socjologii, pp. 137–165. 45 Schlott R. 2019. “Raul Hilberg and His ‘Discovery’ of the Bystander”, in: Ch. Morina, K. Thijs (eds.), Probing the Limits of Categorization: The Bystander in Holocaust History. New York – Oxford: Berghahn Books, pp. 36–51. 46 Sendyka R. et al. (eds). 2017. Nie-miejsca pamięci. Elementarz, Kraków: Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki. 47 Skibińska A. 2004a. “Interviews with Chełmno Residents Carried Out by the United States Holocaust Memorial Museum”, in: Ł. Pawlicka-Nowak (ed.), The Extermination Center for Jews in Chełmno-on-Ner in the Light of the Latest Research: Symposium Proceedings, September 6–7, trans. A. Kamiński, K. Krawczyk, Konin: The Yad Vashem Institute in Jerusalem, The District Museum in Konin, pp. 45–63. 48 Skibińska A. 2004b. „Wywiady z mieszkańcami okolic Chełmna nad Nerem przeprowadzone przez US Holocaust Memorial Museum”, in: Ł. Pawlicka-Nowak (ed.), Ośrodek Zagłady Żydów w Chełmnie nad Nerem w świetle najnowszych badań. Materiały z sesji naukowej, Konin: Yad Vashem Institute, Muzeum Okręgowe, pp. 44–56. 49 Stoicea G. 2006. “The Difficulties of Verbalizing Trauma: Translation and the Economy of Loss in ClaudeLanzmann’s ‘Shoah’”, The Journal of the Midwest Modern Language Association 39 (2), pp. 43–53. 50 Tokarska-Bakir J. 2010. ‟Spowiedź farmazona”, Dwutygodnik 46, https://www.dwutygodnik.com/artykul/1706-spowiedz-farmazona.html (access: 2.05.2019). 51 Wieviorka A. 2006. The Era of the Witness, Ithaca: Cornell University Press. 52 Young J.E. 1988. Writing and Rewriting the Holocaust: Narrative and the Consequences of Interpretation, Bloomington: Indiana University Press.