1234-7175 Ekspansja sztucznej inteligencji a problem wartości The expansion of artificial intelligence and the problem of values Mudyń Krzysztof author Uniwersytet Rzeszowski Correspondence to: Krzysztof Mudyń krzysztof.mudyn@ignatianum.edu.pl 19 12 2023 Tom 38, Numer 2 Tom 38 (2023) 27 36 Copyright © 2023 2023 <p>Autor poszukuje związków między ekspansją sztucznej inteligencji (SI) a problematyką wartości. Szczególną uwagę zwraca na trudności związane z „uzgadnianiem wartości” w ramach interakcji „algorytm vs człowiek”. Przybliża problemy związane z uwzględnianiem ludzkich wartości w projektowaniu złożonych algorytmów. Wynikają one z faktu, że preferowane wartości nie są spójne i mają charakter kontekstowy (a więc zmienny). Są też zależne od uwarunkowań kulturowych i różnic indywidualnych. Szczególnie trudne do przewidzenia są tzw. wartości sentymentalne. Wszystko to sprawia, że jednoznaczne zdefiniowanie respektowanych przez algorytm wartości jest prawie niemożliwe. Obecnie podejmowane są próby uwzględniania <em>emotional</em> <em>computing</em> w projektowaniu sztucznych systemów, co zdaniem wielu badaczy może okazać się przełomem w rozwoju SI. Podjęto już zaawansowane próby modelowania jednego z aspektów inteligencji emocjonalnej, jakim jest rozpoznawanie cudzych stanów emocjonalnych w oparciu o analizę mimiki twarzy. Zdaniem autora sukcesy w zakresie <em>artificial emotional</em> <em>intelligence</em> powinny raczej martwić niż cieszyć użytkowników Sieci. Poskutkują bowiem większą kontrolą ze strony używających ich instytucji, a w konsekwencji do dalszym ograniczaniem wolności osobistej indywidualnych użytkowników. Mudyń sugeruje, że ekspansja technologii cyfrowej (wbrew początkowym nadziejom) przyczynia się do zwiększonej centralizacji władzy i nierówności społeczno-ekonomicznych. Mówiąc słowami Norberta Wienera (1950), ojca cybernetyki, rozwój technologii cyfrowej przyczynia się do „the human use of human beings”. </p> 1 Alisawi M., Yalcin N. (2023). Real-time emotion recognition using deep learning methods: systematic review. Intelligent Methods in Engineering Sciences, 2(1), 5–21, https://doi.org/10.58190/imiens.2023.7 (dostęp: 30.06.2023). 2 Artificial Intelligence Act, European Parliament, https://http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0236_EN.pdf (dostęp: 21.06.2023). 3 Brockman J. (ed.) (2020). Possible Minds. 25 Ways of Looking at AI. New York: Penguin Books. 4 Dhope P., Neelagar M.B. (2022). Real-time emotion recognition from facial expressions using Artificial Intelligence. 2nd International Conference on Artificial Intelligence and Signal Processing (AISP). Vijayawada, 1–6, https://doi.org/10.1109/AISP53593.2022.9760654,  https://ieeexplore.ieee.org/document/9760654 (dostęp: 9.07.2023). 5 Dragan A. (2020). Putting the human into AI equation. In: J. Brockman (ed.), Possible Minds. 25 Ways of Looking at AI. New York: Penguin Books, 134–142. 6 Ekman P., Friesen W.V., Hager J.C. (2002). Facial Action Coding System: The Manual on CD ROM. Salt Lake City: A Human Face. 7 Fitch W.T. (2016). Nano-intentionality. In: J. Brockman (ed.), What to Think About Machines That Think. New York: Harper Collins Publisher, 89–92. 8 Gigerenzer G. (2022). How to Stay Smart in a Smart World. Why Human Intelligence Still Beats Algorithms. London: Allen Lane. 9 Gopnik A. (2018). AI kontra czterolatek. W: J. Brockman (red.), Człowiek na rozdrożu. Sztuczna inteligencja – 25 punktów widzenia. Gliwice: Helion, 239–250. 10 Leijen I., van Herk H., Bardi A. (2022). Individual and generational value change in an adult population, a 12-year longitudinal panel study. Scientific Reports, 12:17844, https://doi.org/10.1038/s41598-022-22862-1, https://www.nature.com/srep/ (dostęp: 22.06.2023). 11 Łabanowicz K., Jarczyńska A. (2023). Projekt unijnego prawa w sprawie sztucznej inteligencji przyjęty. To będzie rewolucja na miarę RODO, https://www.onet.pl/biznes/forbes/parlament-europejski-przyjal-projekt-ai-act-sztuczna-inteligencja (dostęp: 14.06.2023). 12 Mayers D.G., Twenge J.M. (2018). Social Psychology, ed. XIII. New York: McGraw Hill. 13 Mudyń K. (2010). Digitalizacja rzeczywistości a problem dekontekstualizacji istnienia. W:T. Rowiński, R. Tadeusiewicz (red.), Psychologia i informatyka. Ich synergia i kontradykcje. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 191–204. 14 Mudyń K. (2012). O różnych aspektach antropomorfizacji, „systemach intencjonalnych” i dyskretnym uroku technologii. W: J. Morbitzer, E. Musiał (red.), Człowiek–Media–Edukacja. Kraków: Wydaw. KTiME UP, 307–312. 15 Mudyń K. (2014). Miedzy antropomorfizacją a dehumanizacją. Powracający problem natury ludzkiej. Czasopismo Psychologiczne, 1(20), 1–9. 16 Mudyń K. (2022). „Człowiek na rozdrożu. Sztuczna inteligencja – 25 punktów widzenia”– recenzja. Tygodnik Spraw Obywatelskich, 137(33), https://instytutsprawobywatelskich.pl/krzysztof-mudyn-czlowiek-na-rozdrozu-recenzja/ (dostęp: 07.2023). 17 Mudyń K. (2022). W poszukiwaniu biocentrycznej definicji inteligencji. Rośliny są inteligentniejsze od „inteligentnych maszyn”, https://www.researchgate.net/publication/365568791_W_poszukiwaniu_biocentrycznej_definicja_inteligencji_Rosliny_sa_inteligentniejsze_od_inteligentnych_maszyn_In_search_of_a_biocentric_definition_of_intelligence_Plants_are_smarter_than_%27smart_machines%27 (dostęp: 1.03.2023). 18 Nisbett R.E. (2016). Mindware. Narzędzia skutecznego myślenia. Sopot: Wydawnictwo „Smak Słowa”. 19 Picard R. (1997). Affective Computing. Cambridge, MA: MIT Press 20 Pietikäinen M., Silvén O. (2021). Challenges of Artificial Intelligence: from Machine Learning and Computer Vision to Emotional Intelligence, http://urn.fi/urn:isbn:9789526231990 (dostęp: 3.01.2023). 21 Rokeach M. (1973). The Nature of Human Values. New York: The Free Press. 22 Russell S. (2020). O przekazywaniu maszynom ogólnych celów. W: J. Brockman (red.), Człowiek na rozdrożu. Sztuczna inteligencja – 25 punktów widzenia. Gliwice: Wydawnictwo „Helion”, 41–53. 23 Schuller D., Björn W., Schuller B.W. (2018). The age of artificial emotional intelligence. Computer, 51(9), 38–46, DOI:10.1109/MC.2018.3620963, https://ieeexplore.ieee.org/document/8481266 (dostęp: 5.07.2023). 24 Young K.S. (1998). Caught in the Net: How to Recognize the Signs of Internet Addiction – and a Winning Strategy for Recovery. New York: John Wiley &amp; Sons. 25 Walsh T. (2018). To żyje. Sztuczna inteligencja. Od logicznego fortepianu po zabójcze roboty. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 26 Wiener N. (1950). The Human Use of Human Beings. Cybernetics and Society, https://monoskop.org/images/6/60/Wiener_Norbert_The_Human_Use_of_Human_Beings_1989.pdf (dostęp: 9.08.2021). 27 Wiener N. (1961). Cybernetyka i społeczeństwo. Warszaydawnictwo KiW.