1731-2442 Polska postmodernistyczna architektura sakralna w przestrzeni osiedli mieszkaniowych Polish Postmodern sacred architecture in the space of housing estates Węcławowicz-Gyurkovich Ewa author Węcławowicz-Bilska Elżbieta author Kryvoruchko Olha author Wydział Architektury, Budownictwa i Sztuk Stosowanych, Akademia Śląska w Katowicach Wydział Architektury, Politechnika Krakowska Institute of Architecture, Lviv Polytechnic National University Correspondence to: Ewa Węcławowicz-Gyurkovich ewa.gyurkovich@akademiaslaska.pl Correspondence to: Elżbieta Węcławowicz-Bilska elzbieta.weclawowicz-bilska@pk.edu.pl Correspondence to: Olha Kryvoruchko olakryvoruchko@ukr.net 29 12 2022 40/2022 2022 4 17 Copyright © 2022 2022 <p>W artykule poruszono problematykę formowania i funkcjonowania monumentalnych postmodernistycznych kościołów jako form mocnych w przestrzeni osiedli mieszkaniowych z lat 70. i 80. XX wieku. Celem przedstawionych w artykule badań jest diagnoza potrzeb lokalnych społeczności dotycząca obecności kościoła w kontekście jego formy w środowisku zamieszkania. Badanie wykonano na bazie eksperymentów formalnych i przestrzennych reprezentatywnych dla polskiej architektury sakralnej tamtych lat. Wśród metod badawczych dominuje analiza porównawcza przykładów, obok kwerendy literaturowej i badań in situ. Analizie poddano trzy obiekty: w Warszawie, Wadowicach i Wrocławiu.</p> 1 [1] Borkowski A., 1984, O architekturze sakralnej, Odrodzenie nr 52/53, 13. 2 [2] Budzyński M., 2012, Przekształcanie przestrzeni w miasto współżycia natury i kultury, ULAR 6, Wydział Architektury, Politechnika Śląska, Gliwice, 38. 3 [3] Budzyński M., Wicha P., 1982, Kościół na Ursynowie Północnym w Warszawie, rozmowa z M. Budzyńskim i P. Wichą, Architektura nr 1, 61-69. 4 [4] Bystrzak T., 2017, Talowski, Attyka, Kraków. 5 [5] Ciechońska I., Popera K., Snopek K., 2016, Architektura VII Dnia, Fundacja Bęc Zmiana, Wrocław, 223 6 [6] Chmielewski K., 1987, Didaskalia architektury, rozdział VII, Didaskalia projektowe- prezentacje własnych projektów i realizacji z lat 1972–1987, Architektura nr 5-6, 1987, 104. 7 [7] Gyurkovich J., 1999, Znaczenie form charakterystycznych dla kształtowania i percepcji przestrzeni, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, Kraków, 109-118. 8 [8] Gyurkovich J., 2009, Architektura sakralna – współczesne tendencje w kościele zachodnim, Przestrzeń i Forma, nr 12 PAN, Szczecin-Gdańsk, 171-178. 9 [9] Gyurkovich J., 2013, O czym warto pamiętać myśląc o przyszłości domu i osiedla, Środowisko Mieszkaniowe = Housing Environment nr 11, 153. 10 [10] Harabasz W., Kaplica w Grabnie k/Widawy woj. Sieradzkie, Komunikat SARP – 30 VI 1988, o. Kraków. 11 [11] Kucza-Kuczyński K., 1991, Nowe kościoły w Polsce, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 13. 12 [12] Lemaître G., 1980, Louvain-en-Woluwe, Louvain-la Neuve, Bruxelles, 19-49. 13 [13] Malinowska-Petelenz B., 2013, Europejskie sacrum jutra, Środowisko Mieszkaniowe = Housing Environment, nr 11, 292-296. 14 [14] Norman E., 2007, Dom Boga. Historia Architektury Sakralnej, Arkady, Warszawa. 15 [15] Papież Jan Paweł II, List do artystów, Watykan dnia 4 kwietnia 1999 roku. 16 [16] Szafer T.P., 1988, Nowe polskie kościoły, kreacja czy tradycja, Nasza Przeszłość, t. 70, 251. 17 [17] Wallis A., 1971, Socjologia a kształtowanie przestrzeni, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 195-196. 18 [18] Węcławowicz-Gyurkovich E., 1998, Postmodernizm w polskiej architekturze, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, Kraków. 19 [19] Węcławowicz-Gyurkovich E., 2018, Romantyczna geometria i nowy modernizm w nowej polskiej architekturze, TEKA Komisji Urbanistyki i Architektury PAN o. Kraków, t. XLVI, 292-296. 20 [20] Węcławowicz-Gyurkovich E., 2019, Phenomenon of polish religious architecture of the end of the twentieth century, WMCAUS 2018, 3rd World Multidisciplinary Civil Engineering, Architecture, Urban Planning Symposium Prague, Czech Republic, Vol. 471, 1-9. 21 [21] Wierzbicka A., 2011, Symbol as a versatile language of communication in Polish contemporary sacred architecture, Challenges of Modern Technology,vol.2, nr 2, 81-85. 22 [22] Wierzbicka A., 2019, Anticipation of Contemporary Sacred Buildings- New Direction in Designing Semantic Architecture, IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, Prague, vol. 471, nr 245, 1-8. 24 [1] https://iwaw.pl/obiekt.php?p=155627888, dostęp 10.2022 25 [2] https://www.haloursynow.pl/artykuly/bolalo-mnie-okreslenie--sypialnia-warszawy-prof-marek-budzynski-o-projektowaniu-ursynowa-wywiad,13902.htm, dostęp 10.2022 26 [3] https://warszawa.fandom.com/wiki/Kościół_Wniebowstapienia_Pańskiego#Historia, dostęp 10.2022 27 [4] http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,27866367,projektant-ursynowa-polnocnego-zostawcie-w-spokoju-plac-przy.html, dostęp 10.2022 28 [5] https://wroclaw.oblaci.pl/kosciol-nmp-krolowej-pokoju, dostęp 10.2022 29 [6] wystawa (1989) pt. Polskie współczesne rysunki architektoniczne,Kraków – Berlin – archiwum SARP Kraków 31 [1] Ilmurzyńska K., 2019, Ewolucja przestrzenna Ursynowa Północnego w Warszawie w latach 1971 – 2018, praca doktorska, mps WA Politechnika Warszawska, 227-228. 32 [2] rozmowa autorów artykułu z biskupem Ignacym Tokarczukiem, w dniu 25 XI 1999 w Jarosławiu. 33 [3] rozmowa autorów artykułu z architektem Markiem Budzyńskim w dniu 21 X 2022 r.