Tom 68, Numer 4 (264)

First View

Data publikacji: 30.12.2025

Licencja: CC BY

Redakcja

Redaktor naczelna Magdalena Hodalska

Zastępca redaktor naczelnej Agnieszka Szymańska

Sekretarz redakcji Edyta Żyrek-Horodyska

Zawartość numeru

Zapomniana pionierka dziennikarstwa – mikrobiograficzne studium kariery Bronisławy Neufeldówny

Elżbieta Pawlak‑Hejno

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Celem artykułu jest przedstawienie zawodowej drogi Bronisławy Neufeldówny – jednej z pierwszych profesjonalnych dziennikarek w Polsce – w ujęciu mikrobiografiki prasowej, której założenia metodologiczne sformułował Krzysztof Stępnik (2016). Analizie poddano materiały źródłowe pochodzące z prasy przełomu XIX i XX wieku, wspomnienia środowiskowe oraz opracowania biograficzne. Mikroskala opisu pozwoliła na rekonstrukcję indywidualnej ścieżki zawodowej dziennikarki, jej praktyki redakcyjnej i przekładowej oraz warunków, w jakich kobiety wkraczały do zawodu dziennikarskiego przed 1918 rokiem. Studium ukazuje Neufeldównę jako jedną z nielicznych kobiet wykonujących ten zawód na równi z mężczyznami oraz wskazuje na jej wkład w kształtowanie się nowoczesnej profesji dziennikarskiej w Polsce.

PDF

Czytaj więcej

Dziennikarki w Sejmie PRL. Rekonesans aktywności poselskiej

Małgorzata Dajnowicz, Maria Bauchrowicz‑Tocka

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

W wyniku wyborów przeprowadzonych w latach 1952–1989 do 10 kadencji Sejmu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL) mandaty poselskie uzyskało łącznie 104 dziennikarzy (90 mężczyzn i 14 kobiet). Artykuł poświęcony jest 14 dziennikarkom, które pełniły funkcję posłanek. Opracowanie analizuje aktywność parlamentarną posłanek-dziennikarek (udział w komisjach sejmowych, debatach poselskich, składanie interpelacji i zapytań) i zmierza również do odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu tematyka podejmowana przez posłanki odzwierciedlała problemy społeczne i ograniczenia wynikające z funkcjonowania systemu politycznego oraz jak kształtowała się ich aktywność po roku 1980. Głównym materiałem badawczym, dostarczającym podstaw do opracowania zagadnień, były sprawozdania stenograficzne z posiedzeń Sejmu PRL w kadencjach I–X. Analiza działalności parlamentarnej posłanek-dziennikarek wskazuje na znikomą aktywność w kadencjach I–VII. Sytuacja uległazmianie w VIII kadencji (1980–1985), natomiast największą aktywność odnotowano w kadencji X – przełomowej, prowadzącej do transformacji ustrojowej. Wyniki badań pozwalają na stwierdzenie, że rola posłanek-dziennikarek w życiu parlamentarnym PRL była ograniczona przez system aż do początku lat osiemdziesiątych. Przedstawione omówienie może stanowić przyczynek do badań nad obecnością dziennikarek w życiu politycznym PRL, następnie rolą kobiet i mediów w procesie transformacji, a także służyć analizie losów posłanek po zakończeniu ich działalności parlamentarnej.

PDF

Czytaj więcej

Helena Lemańska – legendarna „szefowa” Polskiej Kroniki Filmowej

Justyna Kowalska

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Artykuł analizuje rolę Heleny Lemańskiej jako redaktor naczelnej Polskiej Kroniki Filmowej w latach 1949–1967 oraz jej wpływ na prezentację wizerunku kobiety w tym medium. Celem badań jest ukazanie, jak Lemańska, kierując PKF, kształtowała i prezentowała określone role i wizerunki kobiet w kontekście zmieniającej się rzeczywistości społeczno-politycznej PRL. Metodologia opiera się na analizie źródeł archiwalnych zawierających informacje o życiorysie Lemańskiej, jak i archiwalnych wydań PKF z okresu jej kierownictwa, z uwzględnieniem sposobu przedstawiania kobiet w materiałach filmowych. Helena Lemańska, mimo braku początkowego doświadczenia filmowego, sprawnie zarządzała redakcją i wywarła znaczący wpływ na ewolucję Polskiej Kroniki Filmowej. Początkowo, w okresie stalinizmu, dominowały przede wszystkim przekazy ściśle cenzurowane i podporządkowane celom propagandowym. Z czasem, pod wpływem odwilży i „małej stabilizacji”, przekaz stawał się bardziej zróżnicowany, subtelny i atrakcyjniejszy dla odbioru widza. Wyniki wskazują, że Kronika prezentowała kobiety głównie jako pracownice, matki i aktywistki społeczne, często idealizując te role. Kronika służyła jako narzędzie propagandy, mobilizując kobiety do aktywnego udziału w budowie socjalizmu. Wartością poznawczą artykułu jest ukazanie, w jaki sposób media w systemie autorytarnym wykorzystywane były do kreowania pożądanych wzorców społecznych i ideologicznego oddziaływania na społeczeństwo, a także przedstawienie roli Heleny Lemańskiej jako kluczowej postaci w historii Polskiej Kroniki Filmowej oraz jej wpływu na kształtowanie wizerunku kobiety w polskim filmie dokumentalnym okresu PRL.

PDF

Czytaj więcej

„Jedwabie w utartych kartoflach” i „szycie gorącą igłą” . Zrównoważona moda w międzywojennej prasie kobiecej

Magdalena Idem

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Choć idea zrównoważonej mody, wraz z towarzyszącymi jej pojęciami, takimi jak recykling, upcykling, gospodarka cyrkularna, kojarzona jest głównie ze współczesnym dyskursem ekologicznym i antykonsumpcyjnym, jej zapowiedzi można odnaleźć również w międzywojennej prasie kobiecej. Artykuł analizuje, w jaki sposób czasopisma adresowane do kobiet w latach 20. i 30. XX wieku podejmowały temat świadomej konsumpcji mody czy praktyk ponownego wykorzystywania odzieży (dziś: „drugi obieg”), wpisując je w kontekst rezyliencji oraz estetyzacji. Analizie zawartości poddano wybrane numery pism, takich jak Bluszcz, Pani Domu, Przegląd Mody oraz Moja Przyjaciółka, które reprezentują dwa kluczowe segmenty wydawnicze prasy kobiecej – luksusowy oraz poradnikowy. Badanie tych odmiennych grup pism pozwala uchwycić różnice w podejmowaniu przez nie tematu zrównoważonej mody, kształtowane zarówno przez profil odbiorców czasopism, jak i kontekst społeczno-ekonomiczny. Celem artykułu jest z jednej strony zrekonstruowanie dziennikarskich narracji obecnych na łamach międzywojennej prasy kobiecej, odnoszących się do tematu odpowiedzialnej mody, a z drugiej uchwycenie możliwych związków między dawnymi i współczesnymi przedstawieniami koncepcji zrównoważonych.

PDF

Czytaj więcej

Reportaż jako źródło wiedzy o codziennym życiu kobiet na przykładzie tygodnika Kobieta i Życie w 1989 roku

Anna Szwed‑Walczak

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Celem badań była rekonstrukcja medialnego obrazu codziennego życia kobiet w reportażach opublikowanych na łamach Kobiety i Życia w 1989 r. W badanym okresie tygodnik należał do najchętniej wybieranych przez Polaków czasopism. Cezura badawcza wiąże się z rokiem otwierającym przemiany systemowe w Polsce, a próbę stanowiły reportaże, w których bohaterkami lub współbohaterkami były kobiety (65 publikacji). W procedurze badawczej wykorzystano analizę zawartości. Sformułowano trzy pytania badawcze: 1. Z jakich kategorii składał się medialny obraz codziennego życia kobiet na łamach badanego tygodnika oraz która z kategorii dominowała pod względem frekwencyjności? 2. Jakie rodzaje reportażu wykorzystano w ukazywaniu codziennego życia kobiet? 3. Kim były bohaterki reportażów? W wyniku badań ustalono, że medialny obraz codziennego życia kobiet został ukazany głównie poprzez pryzmat negatywnych aspektów, ale uzupełniały je obrazy pozytywne. Codzienne życie kobiet przedstawiano za pomocą czterech rodzajów reportaży: historycznych, politycznych, społecznych i śledczych, zdecydowanie dominowała tematyka społeczna. Bohaterkami reportażu w zdecydowanej większości były kobiety aktywne zawodowo: zaangażowane w pomoc innym, przedsiębiorcze i zaradne, zapracowane i biedne. Występowały też kategorie kobiet: ofiary, destrukcyjnej i egoistycznej, matki Polki oraz pełnej sprzeczności. Badania pokazały, że prezentowane obrazy kobiet korelowały z linią polityczną pisma, dbającego o zwiększenie udziału kobiet w sferze publicznej i obalanie stereotypów płci.

PDF

Czytaj więcej

Miłość w Zwierciadle (2022–2024)

Magdalena Przybysz‑Stawska

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Artykuł przedstawia ujmowanie miłości w świetle publikacji zamieszczanych na łamach jednego z najstarszych polskich pism kobiecych – Zwierciadła (Warszawa, 1957–). Założono, że miłość, traktowana w tym przypadku jako uczucie łączące mężczyznę i kobietę, znajdzie się w kręgu zainteresowań autorów pisma jako przedmiot interesujących rozważań w kontekście życia dwojga ludzi. Celem pośrednim niniejszego opracowania stała się weryfikacja klasyfikacji periodyku do jednej z proponowanych w literaturze przedmiotu kategorii pism kobiecych. W toku analizy wyodrębniono 77 publikacji odpowiadających wybranemu problemowi badawczemu. Zastosowano następujące metody badacze: analizy i krytyki piśmiennictwa, metodę historyczną, analizę zawartości prasy oraz studium przypadku. Określono następujące klucze kategoryzacyjne: prasa kobieca, rodzina, związki, uczucia, miłość. Przeprowadzone badanie pozwoliło stwierdzić, że zawartość badanego pisma (we wskazanych w tytule latach) pod względem przedstawiania wybieranych i opisywanych przez redakcję tematów predestynowała ten tytuł raczej do tzw. „środkowej półki” pism kobiecych. Jednocześnie obalono postawioną na początku badań tezę, że miłość stanowić będzie ważny i często omawiany przez redakcję pisma temat. Uczucie to było zazwyczaj pośrednio wspominane, przeważnie przy okazji poruszania innych zagadnień. Zawarte w artykule spostrzeżenia i konkluzje mogą być inspiracją do dalszych badań (szczególnie o charakterze porównawczym w proponowanym kontekście) innych pism kobiecych i odpowiedzi na pytanie, czy w kreowaniu na ich łamach współczesnego wizerunku kobiety miłość przestała mieć istotne znaczenie, a także co czytelniczkom innych periodyków proponuje się w miejsce tego uczucia.

PDF

Czytaj więcej

Wizerunki kobiet w zdigitalizowanych kolekcjach fotograficznych jako przykład zarządzania informacją

Evelina Kristanova

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Zdigitalizowane kolekcje dostępne online stanowią istotne źródło informacji dla badaczy. Możliwość przeglądania ich w każdym miejscu i dogodnym czasie ułatwia w dużej mierze pracę naukową. W artykule za cel postawiono sobie analizę wizerunków kobiet w wybranych cyfrowych kolekcjach archiwalnych, przedstawienie okoliczności ich powstawania, ciekawostek oraz innych informacji przydatnych dla zainteresowanych problematyką. Spory o rolę kobiet w społeczeństwie toczone były w Europie począwszy od średniowiecza głównie przez mężczyzn. Dyskusje dotyczyły aspektów teologicznych, społecznych, prawnych, zawodowych, co odzwierciedlają wizerunki płci pięknej na fotografiach obecnych w licznych zbiorach dokumentów. Wśród wybranych kolekcji fotograficznych znalazły się: Europeana, „Być kobietą, być kobietą…”, „Fotografie polskich arystokratek”, „Kobieta zmienną jest” i „Szalone lata dwudzieste”. W opracowaniu starano się odpowiedzieć na pytanie o różnice w prezentowaniu wizerunku kobiet w różnych okresach historycznych. Obraz kobiet przeanalizowano w zróżnicowanych kolekcjach fotograficznych o charakterze międzynarodowym i krajowym metodą studium przypadku.

PDF

Czytaj więcej

Kobiety na okładkach polskich tygodników opiniotwórczych w 2023 r. Wstęp do badań

Michał Jas

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Celem przeprowadzonego badania ilościowego było ukazanie różnicy w reprezentacji kobiet na okładkach polskich czasopism opiniotwórczych w 2023 r. Do analizy 305 frontowych stron (N = 305) zaliczono trzy tygodniki centrolewicowe, tj. Politykę, Przegląd oraz Newsweek i trzy tygodniki prawicowe, tj. Do Rzeczy, Sieci oraz Gazetę Polską. Badanie wykazało uwidaczniającą się dysproporcję damskiej reprezentacji na okładkach w porównaniu do frontowych stron, na których byli widoczni mężczyźni. Zarówno w prasie prawicowej, jak i centrolewicowej odsetek „kobiecych okładek” nie przekroczył 15 proc. Analiza wykazała ponadto, że najczęściej pojawiającą się kobietą „z okładki” wśród polskich czasopism była europejska polityczka Ursula von der Leyer, z kolei do najpopularniejszych „okładkowych” profesji kobiet należały polityczka oraz dziennikarka. Badanie również wykazało, że okres kampanii wyborczej do polskiego Sejmu i Senatu wpłynął na wzrost obecności kobiet na okładkach tygodników opinii. Praca wpisuje się w gender media studies i może być punktem wyjścia do przeprowadzania kolejnych badań (w tym porównawczych) na temat obecności kobiet na okładkach czasopism opiniotwórczych. W badaniu wykorzystano metodę analizy zawartości.

PDF

Czytaj więcej

Czy równość płci to misja mediów publicznych? Analiza porównawcza rozwiązań hiszpańskich i polskich

Dagmara Głuszek‑Szafraniec

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Celem artykułu jest analiza rozwiązań prawnych i samoregulacyjnych dotyczących hiszpańskich i polskich nadawców publicznych, TVE i TVP, w zakresie norm dotyczących zasady równości płci i praw kobiet. Zastosowano analizę porównawczą z elementami analizy instytucjonalno-prawnej, badając przede wszystkim dokumenty prawne i inne materiały wewnętrzne, które są upubliczniane przez obu nadawców. Oba kraje/społeczeństwa mają poważny problem z utrzymaniem lub wprowadzeniem zasady równowagi płci, ale polityka wobec mediów publicznych może okazać się kluczowa w realizacji tego zadania. Zasada równości kobiet i mężczyzn stanowi wartość, która definiuje w pełni demokratyczne społeczeństwa. Jednak jej wdrażanie nadal napotyka opór, dlatego zmiana ogólnego dyskursu społecznego, w którym nadawcy publiczni odgrywają ważną rolę, staje się niezbędna. Wyniki analizy wskazują, że hiszpański nadawca od kilku lat stopniowo wdraża nowe rozwiązania, które mają pomóc w realizacji zasady równości płci zarówno na antenie, jak i w zarządzaniu mediami. Z kolei polski nadawca pozostaje stosunkowo bierny w tej kwestii, powołując się na stare regulacje prawne, które mają ogólny charakter wartości demokratycznych. Praktycznym wymiarem tego tekstu mogą być wskazówki dotyczące potencjalnych rozwiązań, które można wdrożyć w polskich mediach publicznych, aby zasada równości płci stała się powszechnie respektowanym prawem.

PDF

Czytaj więcej

Rynek prasy kobiecej we Francji w XXI wieku. „Version Femina” jako przykład najpopularniejszego tygodnika dla kobiet. Wstęp do badań

Natalia Walkowiak

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 4 (264), First View

Version Femina to tygodnik ukazujący się na francuskim rynku od kwietnia 2002 roku. Do 2012 roku tytuł należał do Socpresse i Lagardère Active (grupy posiadały po 50% udziałów). Przez kolejne siedem lat był wydawany przez Lagardère Active, a w 2019 roku został sprzedany CMI France. Magazyn nie jest rozprowadzany w sprzedaży bezpośredniej, ale dodawany do Journal du Dimanche i 39 innych dzienników regionalnych. Czyni go to wyjątkowym na tle innych tytułów prasy kobiecej wydawanych nie tylko we Francji, ale także na świecie oraz najlepiej rozpowszechnianym i poczytnym od lat tytułem w swojej grupie. Celem badań była próba scharakteryzowania tygodnika w latach 2002–2024, przedstawienie wyników jego sprzedaży, odbioru przez czytelników oraz zaznaczenie roli tego czasopisma na francuskim rynku magazynów adresowanych do żeńskiego odbiorcy. Ponadto, starano się zweryfikować postawioną hipotezę badawczą zakładającą, że Version Femina, od początku istnienia, stanowiła istotny element w strukturze własności wydających ją grup. Do realizacji celów, posłużono się analizą ilościową danych udostępnionych przez Alliance pour les chiffres de la presse et des médias dotyczących wyników sprzedaży, rozpowszechnienia i odbioru magazynu przez czytelników oraz studium przypadku.

PDF

Czytaj więcej