Tom 68, Numer 3 (263)

Nie masz jeszcze konta?

Zarejestruj się

Zeszyty Prasoznawcze

O czasopiśmie

Dla Autorów

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.

Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)

^* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora

Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Niezbędne (2)

Niezbędne (2)
- Nazwa
  
  Dostawca
  
  Cel
  
  Data ważności
  
  Rodzaj
- Nazwa: cookie Consent
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Przechowuje informacje o preferencjach użytkownika w zakresie plików cookies, wyrażenie zgody lub jej odmowę.
  
  Data ważności: 6 miesięcy
  
  Rodzaj: HTTP
- Nazwa: PHPSESSID
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Plik PHPSESSID jest plikiem natywnym PHP i pozwala witrynom na zapamiętywanie danych dotyczących stanu sesji. W Witrynie jest wykorzystywany do ustanawiania sesji użytkownika i przekazywania danych na temat stanu przy użyciu tymczasowych plików cookie znanych powszechnie pod nazwą sesyjnych plików cookie. Ponieważ plik cookie PHPSESSID nie ma określonego terminu ważności, znika w momencie zamknięcia przeglądarki.
  
  Data ważności: Zamknięcie przeglądarki
  
  Rodzaj: Techniczny plik cookie
Statystyka (2)

Statystyka (2)
- Nazwa
  
  Dostawca
  
  Cel
  
  Data ważności
  
  Rodzaj
- Nazwa: _ga
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Rejestruje unikalny identyfikator, który jest używany do generowania danych statystycznych na temat sposobu, w jaki odwiedzający korzysta z witryny.
  
  Data ważności: 2 lata
  
  Rodzaj: HTTP
- Nazwa: _ga_Y7GJLDNPQR
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Służy do rozróżniania poszczególnych użytkowników podczas ich wizyt na stronie. Przechowuje unikalny identyfikator użytkownika, co pozwala Google Analytics śledzić powtarzające się wizyty oraz analizować, w jaki sposób użytkownicy korzystają z witryny na przestrzeni czasu. To pomaga w lepszej optymalizacji treści i funkcjonalności strony.
  
  Data ważności: 2 lata
  
  Rodzaj: HTTP

2025

Data publikacji: 03.12.2025

Opis

Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej oraz Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej.

Licencja: CC BY 4.0

Redakcja

Redaktor naczelna Magdalena Hodalska

Zastępca redaktor naczelnej Agnieszka Szymańska

Sekretarz redakcji Edyta Żyrek-Horodyska

Redakcja numeru Danuta Kępa-Figura, Magdalena Hodalska, Agnieszka Szymańska

Zawartość numeru

Artykuły i rozprawy

Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów

Magdalena Ślawska

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 11-28

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.035.22218

Celem artykułu jest próba przybliżenia paratekstowości jako kluczowego wyznacznika współczesnych dyskursów medialnych. Autorka traktuje medialne parateksty jako praktykę komunikacyjną i dyskursywną ukonkretnioną w formie gatunkowej, a realizowaną w pojedynczym tekście bądź w serii tekstów. Współczesne media są konglomeratami paratekstów, czyli kolekcjami gatunków. W artykule przyjęto perspektywę mediolingwistyczną, a w analizie wykorzystano studium przypadku – wywiad Pauliny Reiter z Małgorzatą Halber na temat jej książki „Hałas” (2024), opublikowany w Wysokich Obcasach i promowany w mediach społecznościowych. Widoczne jest zjawisko łańcuchowości paratekstów, różne formy paratekstów (tytuły, lidy, zapowiedzi, fotografie, posty w mediach społecznościowych) są remediowane i adaptowane do odmiennych kanałów, tworząc rozbudowane ścieżki prowadzące do tekstu głównego. W tych komunikacyjnych multimodalnych praktykach mieści się pewien sposób myślenia o mediach jako przestrzeni promującej siebie, własne formy i kody, ale również pokazującej pewne indywidualne ścieżki odbioru, w których czytelnicy często pozostają jedynie na poziomie paratekstu.

PDF

Funkcje i rola paratekstów w komiksie. Studium na przykładzie komiksu „Batman. Zabójczy żart” Alana Moore’a i Briana Bollanda

Matylda Sęk‑Iwanek

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 29-48

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.033.22216

Niniejszy artykuł stanowi próbę adaptacji teorii paratekstów Gérarda Genette’a na grunt komiksoznawczy, z uwzględnieniem multimodalnej natury medium komiksowego. Punktem wyjścia uczyniono klasyczne aspekty paratekstualne (przestrzenny, czasowy, substancjalny, pragmatyczny i funkcjonalny), które poddano reinterpretacji w kontekście form edytorskich i narracyjnych charakterystycznych dla komiksu. Przedmiotem badania są peryteksty trzech polskich wydań komiksu „Batman. Zabójczy żart” z lat 1991, 2012 oraz 2019, zasadniczo różniących się pod względem materialnym, formalnym i funkcjonalnym. Analiza paratekstów obejmuje m.in. okładki, strony tytułowe, przedmowy, posłowia, szkicowniki. W badaniu ujawniono ewolucję funkcji paratekstów: od czysto informacyjnych i promocyjnych, przez narracyjne i estetyczno-immersyjne, aż po autorefleksyjne i metatekstowe. Komiks analizowany jest tu jako medium szczególnie podatne na paratekstualne przekształcenia, w którym zróżnicowane funkcje paratekstów pozwalają uchwycić zmiany kulturowego i rynkowego znaczenia utworu.

PDF

Fenomen komentosfery. Definicja i charakterystyka

Anna Teler, Aleksandra Urzędowska

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 49-72

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.031.22214

Celem artykułu jest wprowadzenie i zdefiniowanie pojęcia komentosfery jako fenomenu charakterystycznego dla przestrzeni cyfrowej, stanowiącego odpowiedź na zidentyfikowaną lukę badawczą w obszarze analiz komentarzy w mediach społecznościowych i cyfrowych. Komentosfera, rozumiana jako przestrzeń intencjonalnego komentowania rzeczywistości, wykracza poza sam fakt publikowania komentarzy, podkreślając istnienie powtarzalnych wzorców zachowań, konwencji oraz procesów komunikacyjnych tworzonych w zbiorach komentarzy. W badaniach zastosowano przegląd literatury oraz obserwację uczestniczącą aktywności użytkowników w mediach cyfrowych, co pozwoliło na identyfikację deficytów w dotychczasowych analizach i sformułowanie nowej kategorii pojęciowej. Zastosowano także procesy definiowania: równościowy i projektujący. W wyniku przeprowadzonych analiz zaproponowano pojęcie komentosfery jako uniwersalnej formy wymiany myśli, osadzonej w szerszym kontekście procesów komunikacyjnych w przestrzeni cyfrowej. Wyniki badań ukazują komentosferę jako zjawisko wielowymiarowe, które w niniejszym artykule przedstawiono z perspektywy gatunkowej, teleologicznej oraz fenomenologicznej. Artykuł wnosi wartość poznawczą poprzez definiowanie i problematyzowanie nowej koncepcji, otwierając możliwości dalszych badań nad rolą komentarzy w kształtowaniu współczesnych praktyk komunikacyjnych w środowisku cyfrowym.

PDF

Gatunkowość tekstów w portalach informacyjnych w dobie dominacji algorytmów wyszukiwarek i agregatorów treści

Marta Jarosz

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 73-88

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.032.22215

Czy w dobie dominacji wyszukiwarek i agregatorów zróżnicowanie gatunkowe tekstów ma znaczenie dla twórców publikacji zamieszczanych w sieci? W jaki sposób działanie algorytmów wyszukiwarek i agregatorów treści znajduje odzwierciedlenie w 4 komponentach wzorca gatunkowego (według koncepcji Marii Wojtak) w tekstach publikowanych w sieci? Jak konieczność „dopasowania się” do reguł działania algorytmów, a także odpowiadania na oczekiwania odbiorców wpływa na twórców publikacji/nadawców treści w sieci i daje o sobie znać w tekstach? W artykule podejmuję próbę odpowiedzi na te pytania – korzystam przy tym z konkluzji z obserwacji uczestniczącej w pracach redakcji i kolegiach redakcyjnych serwisu www.rp.pl, a także analiz danych liczbowych obrazujących oglądalność treści w portalu i sprzedaż nowych subskrypcji.

PDF

Gry komunikacyjne jako manifestacje intencji nadawcy radiowego na przykładzie Polskiego Radia Dzieciom i Детское радио (Detskoe Radio)

Alena Podviazkina

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 89-107

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.034.22217

Artykuł ma na celu weryfikację intencjonalności gier komunikacyjnych w radiu dla dzieci na przykładzie dwóch stacji: Polskiego Radia Dzieciom oraz rosyjskiego Детского радио (Detskoe Radio). Badanie opiera się na analizie nagrań obejmujących łącznie 868 godzin materiału, w tym około 420 godzin audycji Polskiego Radia Dzieciom oraz 448 godzin nagrań Детского радио. Gry komunikacyjne, rozumiane analogicznie do pojęcia gier językowych w ujęciu Danuty Kępy‑Figury, obejmują intencjonalne przekroczenia reguł komunikacyjnych lub ich nieświadome naruszenia, które są odbierane przez adresata jako gra. Analiza gier komunikacyjnych w audycjach Polskiego Radia Dzieciom i Детского радио stanowi próbę weryfikacji ustaleń Danuty Kępy‑Figury dotyczących funkcjonalności gier – potwierdzając ich istotną rolę w realizacji intencji nadawcy i angażowaniu odbiorcy w proces komunikacji medialnej. Podstawową funkcją gier komunikacyjnych w radiu dla dzieci jest funkcja fatyczna, której podporządkowane są funkcje ekspresywna, nakłaniająca i sprawcza. Realizacji poszczególnych funkcji służą odpowiednie środki i zabiegi językowe. Pomimo odmiennych systemów medialnych obu nadawców, warstwa językowa programów wykazuje istotne podobieństwa, co sugeruje istnienie uniwersalnych mechanizmów komunikacyjnych w radiu dla dzieci. Wartość poznawcza artykułu polega na ukazaniu gier komunikacyjnych jako istotnego narzędzia interakcji w radiofonii dziecięcej oraz ich roli w budowaniu relacji nadawczo-odbiorczej.

PDF

Dystrybucja obrazów świata w dyskursach medialnych

Bogusław Skowronek

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 109-117

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.029.22212

Artykuł, bazując na ustaleniach mediolingwistyki, stawia tezę, że w poszczególnych dyskursach medialnych (prasowym, radiowym, telewizyjnym, filmowym, hipertekstowym i mediów społecznościowych) obrazy świata (dyskursywne, medialne i tekstowe) rozpowszechniane przez te dyskursy, a następnie konceptualizowane przez odbiorców są dystrybuowane w odmienny sposób. Medialne obrazy świata charakteryzują przede wszystkim radiowy, prasowy i telewizyjny dyskurs medialny; dyskursywne obrazy świata rozpowszechniane są przede wszystkim przez media społecznościowe, zaś tekstowe obrazy okazują się prototypowe dla filmowego dyskursu medialnego. Hipertekstowy dyskurs medialny, definiowany jako przestrzeń komunikacyjna, może przekazywać wszystkie wymienione rodzaje obrazów świata. Jeśli natomiast internet traktujemy jako instytucjonalne medium, wtedy charakterystycznym dla niego będzie przede wszystkim medialny obraz świata.

PDF

Pamięć zbiorowa w ujęciu mediolingwistycznym

Marta Wójcicka

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 119-132

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.028.22211

Celem artykułu jest wskazanie możliwości badania pamięci zbiorowej z perspektywy mediolingwistycznej i odpowiedź na pytanie, co mediolingwistyka może zaproponować badaniom pamięcioznawczym. Punkt wyjścia stanowi zdefiniowanie pamięci zbiorowej. W drugiej części artykułu wskazano cele, przedmiot badań, problem oraz metody badawcze mediolingwistyki, które mogą służyć badaniom ujęzykowionej pamięci zbiorowej. W ostatniej części artykuł odpowiada na pytanie, jakie mediolingwistyczne narzędzia i metody badawcze można zastosować w badaniu pamięci zbiorowej. Pamięć zbiorowa jest zjawiskiem znakowym, w dużej mierze zapośredniczonym medialnie, dlatego do zaplecza badawczego mediolingwistycznych badań pamięci zbiorowej należy aparat pojęciowy wypracowany na gruncie semiotyki (znaki i kody pamięci), pragmalingwistyki (pamięciowe akt mowy i obrazu), stylistyki, genologii i tekstologii (tekst pamięci, gatunek pamięci) oraz lingwistyki dyskursu (dyskurs pamięci).

PDF

Wykładowcy kierunków komunikologicznych w Polsce – oceny i oczekiwania studentów

Anna Barańska-Szmitko, Michał Grech

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 133-160

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.030.22213

W artykule przedstawiono wyniki badania kwestionariuszowego przeprowadzonego wśród ponad 1800 studentów dziewięciu polskich uczelni na kierunkach komunikologicznych, co dało możliwość odtworzenia części obrazu dyscypliny nauki o komunikacji społecznej i mediach w jej dydaktycznym wymiarze dotyczącym roli wykładowcy. Respondenci byli pytani zarówno o oczekiwania w stosunku do wykładowcy, jak i o to, jak postrzegają swoich prowadzących. Studenci głównie oczekują nauczyciela akademickiego wyrozumiałego, otwartego, z pasją, a swoich wykładowców oceniają przede wszystkim jako otwartych, miłych, prostudenckich czy pasjonatów, choć wymieniali także różne negatywne określenia. Specyfika kierunków na poszczególnych uczelniach wydaje się mieć bardzo ograniczony wpływ na formułowane oczekiwań, ale postrzeganie wykładowcy w znacznej mierze wiąże się z konkretną uczelnią. Uzyskane wyniki zdają się świadczyć o dużym znaczeniu relacji z wykładowcą oraz stosunkowo dobrej adaptacji wykładowców kierunków komunikologicznych do oczekiwań studiującego pokolenia. Rezultaty badania mogą też stanowić podstawę dla projektowania komunikacji ze studentami, a także opracowania narzędzi rozwijających i/lub ewaluujących dydaktykę akademicką.

PDF

Chatbot oparty na LLM jako nadawca. Punkty widzenia w dyskursie chatbotów

Dorota Marquardt, Jerzy Gołuchowski

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 161-175

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.027.22210

Chatboty stały się nowym medium, z którego chętnie korzystają współcześni użytkownicy internetu. Szczególnym przedmiotem zainteresowania stały się chatboty oparte na wielkich modelach językowych. W artykule przedmiotem analizy jest dialog z takimi chatbotami. Celem eksploracyjnego badania opartego na analizie dyskursu o nachyleniu mediolingwistycznym jest odkrycie zależności między punktami widzenia ludzi rozmawiających z chatbotami a punktem widzenia prezentowanym przez chatbot. Eksperymentalne dialogi przeprowadzono z chatbotami Gemini oraz ChatGPT w wersji 3.5 i 4. Wyniki badań pokazują, że chatboty, jeśli podejmowane są niektóre tematy, potrafią prezentować spójne poglądy i podobne wartościowanie istotnych dla danego zagadnienia elementów, bez względu na punkt widzenia przyjęty przez użytkownika.

PDF

Varia

Kanały FAST jako element polskiego rynku medialnego

Paweł Nowak

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 177-193

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.036.22219

Celem artykułu jest przedstawienie obecnego stanu rynku FAST w Polsce oraz próba nakreślenia przyszłości dla tego typu usług. Zestawienie pokazuje częściowo odmienne podejścia poszczególnych uczestników rynku do tego zagadnienia. Dokonano także zestawienia usług FAST oferowanych przez pozostałych uczestników rynku i wskazano na pewną niekonsekwencję dotyczącą sposobu prezentacji kanałów FAST na polskim rynku medialnym, która może potencjalnym użytkownikom utrudniać identyfikację tych usług oraz zrozumienie ich istoty. W artykule wykorzystano metodę studium przypadku, aby zidentyfikować cechy wspólne i różnice pomiędzy ofertami największych nadawców w zakresie kanałów FAST, oraz analizę źródeł zastanych dla nakreślenia dzisiejszej sytuacji na rynku medialnym. Przedstawiona analiza pokazuje, że kanały FAST zarówno w Polsce, jak i w skali globalnej stanowią coraz istotniejszy segment działań w branży telewizyjnej i streamingowej.

PDF

Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym

Maciej Zweiffel

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 195-210

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.042.22245

Artykuł bada założenia etyczne obecne we współczesnym dyskursie medialnym, zakładając, że dużego znaczenia nabiera postawa określana jako współczesny sentymentalizm moralny (WSM). Jej powstanie wiąże się z nowożytną podmiotowością, zdefiniowaną przez Charlesa Taylora, następnie etyką empirystów angielskich (D. Hume, A. Smith) oraz antyoświeceniowym sentymentalizmem, z jego antyracjonalizmem, subiektywizmem, wrażliwością, zakładaniem naturalnego dobra człowieka, odrzucaniem instytucjonalnej transcendencji. Zdecentralizowany, odśrodkowy charakter dominującego obecnie medium – sieci – wpływa na wzmacnianie się poszczególnych składowych WSM, przez co ta postawa często staje się prototypem kognitywnym. Zróżnicowany nacisk, jaki w ramach relacji figura–tło może być kładziony na poszczególne składowe WSM powoduje, że ta koncepcja stanowi kontekst wyjaśniający zarówno dla przekazów lewicowych, jak i prawicowych. W opisanych trzech studiach przypadku pokazano możliwości wyjaśniające i interpretacyjne, jakie niesie ze sobą koncepcja WSM w odniesieniu do problematyki obecnej we współczesnych mediach.

PDF

Z życia naukowego

Creative Prototyping. Patrick Parra Pennefather: Creative Prototyping with Generative AI. Apress. New York 2023, pp. 442.

Agnieszka Nowak

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 211-214

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.039.22222

PDF

The Illiberal Public Sphere: Media in Polarized Societies. Václav Štětka, Sabina Mihelj: The Illiberal Public Sphere. Media in Polarized Societies. Springer. Cham 2024, pp. 266.

Monika Szafrańska

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 215-220

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.037.22220

PDF

Media, historia i pamięć zbiorowa. Yusi Liu, Ye Ma: The “Socialist Transformation” of Memory: Reversing Chinese History through “Pernicious‑Vestiges” Media Discourse. Routledge. Abingdon–New York 2023, ss. 219.

Yan Miao

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 221-227

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.038.22221

PDF

Sprawozdanie z XVI ogólnopolskiej konferencji naukowej z cyklu „Współczesne Media”. Lublin, 10–11 kwietnia 2025 roku

Alena Podviazkina

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 229-231

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.040.22223

PDF

Sprawozdanie z konferencji Tenth International Conference on Communication & Media Studies, Université Paris 1 Panthéon‑Sorbonne, Paris, France

Magdalena Hodalska, Agnieszka Całek, Łukasz Buksa, Yan Miao, Duola Long

Zeszyty Prasoznawcze, Tom 68, Numer 3 (263), 2025, s. 233-237

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.041.22232

PDF

Pliki do pobrania

Strony tytułowe i redakcyjne PDF Spis treści PDF Od redakcji PDF Noty o autorach PDF

Słowa kluczowe: palimpsest, paratekst, paratekstowość, dyskurs medialny, kolekcje gatunków, łańcuchy tekstowe, paratekst, komiks, funkcje perytekstów, powieść graficzna, komentosfera, komentarze, komunikacja, media cyfrowe, gatunki dziennikarskie, gatunki w internecie, agregatory treści, wyszukiwarki treści, dziennikarstwo internetowe, gry komunikacyjne, radio dla dzieci, funkcje wypowiedzi, fatyczność, ekspresywność, perswazyjność, sprawczość, dyskurs medialny, prasa, radio, telewizja, film, internet, media społecznościowe, kognitywne obrazy świata, pamięć zbiorowa, pamiętanie, tekst, gatunek, dyskurs, studenci, oczekiwania, ankieta, komunikacja, media, wykładowca, wizerunek, nauka o komunikacji społecznej i mediach, dialog, chatbot, punkt widzenia, analiza dyskursu, wielkie modele językowe, nadawca, media, Gemini, ChatGPT, FAST (Free Ad-supported Streaming Television), streaming, telewizja linearna, dystrybucja contentu, VOD, nowożytna podmiotowość, współczesny sentymentalizm moralny (WSM), dyskurs medialny, sieć, relacja figura–tło, prototyp kognitywny

Informacje o finansowaniu

Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej oraz Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej.