FAQ
Logotyp Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym

Data publikacji: 03.10.2025

Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 195-210

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.042.22245

Autorzy

Maciej Zweiffel
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-4010-3907 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym

Abstrakt

Artykuł bada założenia etyczne obecne we współczesnym dyskursie medialnym, zakładając, że dużego znaczenia nabiera postawa określana jako współczesny sentymentalizm moralny (WSM). Jej powstanie wiąże się z nowożytną podmiotowością, zdefiniowaną przez Charlesa Taylora, następnie etyką empirystów angielskich (D. Hume, A. Smith) oraz antyoświeceniowym sentymentalizmem, z jego antyracjonalizmem, subiektywizmem, wrażliwością, zakładaniem naturalnego dobra człowieka, odrzucaniem instytucjonalnej transcendencji. Zdecentralizowany, odśrodkowy charakter dominującego obecnie medium – sieci – wpływa na wzmacnianie się poszczególnych składowych WSM, przez co ta postawa często staje się prototypem kognitywnym. Zróżnicowany nacisk, jaki w ramach relacji figura–tło może być kładziony na poszczególne składowe WSM powoduje, że ta koncepcja stanowi kontekst wyjaśniający zarówno dla przekazów lewicowych, jak i prawicowych. W opisanych trzech studiach przypadku pokazano możliwości wyjaśniające i interpretacyjne, jakie niesie ze sobą koncepcja WSM w odniesieniu do problematyki obecnej we współczesnych mediach.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Bloom P. (2017). Przeciw empatii. Argumenty za racjonalnym współczuciem, tłum. M. Choj­nacki. Kielce.

Bradner E. (b.r.). Former Bush Officials Defend Interrogation Tactics. CNN Politics. Cyt. za Bloom 2017.

Brooks D. (2016). Kształtuj swój charakter, tłum. M. Kowalczyk. Warszawa.

Dłużewska E., Szostak N. (2019). Polska literatura opromienia Europę. Gazeta Wyborcza, 11 grud­nia, s. 4–5.

Fukuyama F. (2009). Koniec historii, tłum. T. Bieroń, M. Wichrowski. Kraków.

Debray R. (2013). Książka jako symbol. W: G. Nunberg (red.). Przyszłość książki (s. 185–201), tłum. J. Rzepa, A. Szatkowska. Warszawa.

Haidt J. (2018). The Moral Sentiments of Us [https://www.youtube.com/watch?v=oMRpzblD8VE; 17.11.2025].

Hume D. (1952). Traktat o naturze ludzkiej, t. 2, tłum. Cz. Znamierowski. Kraków.

Ignaciuk M. (2024). Rewolucja w ocenianiu? Książka „Czas na szkołę doceniania” tłumaczy, jak to zrobić [https://strefaedukacji.pl/rewolucja-w-ocenianiu-ksiazka-czas-na-szkole-doceniania-tlumaczy-jak-to-zrobic/ar/c5-18976727; 17.11.2024].

Interia (2019). „Czuły narrator”. Odczyt noblowski Olgi Tokarczuk [https://wydarzenia.interia.pl/kultura/news-czuly-narrator-odczyt-noblowski-olgi-tokarczuk,nId,3375566; 5.08.2025].

KAI (2008). Unia Europejska i Rada Europy przeciwko karze śmierci [https://info.wiara.pl/doc_pr/179667.Unia‑Europejska-i-Rada-Europy-przeciwko-karze-smierci; 12.06.2025].

Kania D. (2019). Nagrody za krytykę Polski. Gazeta Polska Codziennie, 7–8 grudnia, s. 14.

Kant I. (2005). Odpowiedź na pytanie: Czym jest oświecenie, tłum. T. Kupś. W: I. Kant. Rozprawy z filozofii historii (s. 44–49). Warszawa.

Karta praw podstawowych UE (2012). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (2012/C 326/02) [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012P/TXT; 17.11.2024].

Klimowicz M. (1998). Oświecenie. Warszawa.

Kostkiewiczowa T. (1998). Sentymentalizm. W: M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień‑Sławińska, J. Sławiński (red.). Słownik terminów literackich (s. 505–506). Wrocław–Warszawa–Kraków.

Lakoff G. (2011). Nie myśl o słoniu! Jak język kształtuje politykę, tłum. A. Nita, J. Wasilewski, K. Kojder‑Demska. Warszawa.

Lisowska‑Magdziarz M. (2018). Fandom dla początkujących. Część 2. Tożsamość i twórczość. Kraków.

Marczyński J. (2019). Refleksja nad światem. Rzeczpospolita, 9 grudnia, s. A2.

Massaka I. (2025). Konceptualizacja sukcesu życiowego i szczęścia na łamach Filipinki 1980–2002. Ciągłość czy zmiana? Zeszyty Prasoznawcze, nr 1, s. 113–133.

Nowacka Isaksson A., Kube M. (2019). Zdecydowanie odmienni nobliści. Rzeczpospolita, 9 grudnia, s. A9.

Onet (2019). Przemowa noblowska Olgi Tokarczuk. „Fikcja jest zawsze jakimś rodzajem prawdy” [https://kultura.onet.pl/wiadomosci/literacki-nobel-2018-czuly-narrator-przemowa-noblow­ska-olgi-tokarczuk/113mnbh; 19.07.2025].

PAP/AT (2022). Pokolenie straconych liderów i martwych autorytetów [https://www.pulshr.pl/edukacja/pokolenie-straconych-liderow-i-martwych-autorytetow,91480.html; 17.11.2025].

Pinker S. (2018). Nowe Oświecenie. Argumenty za rozumem, nauką, humanizmem i postępem, tłum. T. Bieroń. Poznań.

Plata T. (2024). Czułość nas rozszarpie. Olga Tokarczuk i współczesne przygody nierozumu. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy.

Poster M. (1995). The Second Media Age. Oxford.

Price D. (2025). Oduczmy się wstydu. Jak odrzucić kulturę samooskarżeń i odzyskać siłę, tłum. M. Stankiewicz. Warszawa.

Pyka M. (1999). O uczuciach, wartościach i sympatii – David Hume, Max Scheler. Kraków.

Smith A. (1989). Teoria uczuć moralnych, tłum. D. Petsch. Warszawa.

Taylor Ch. (2012). Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. M. Gruszczyński, O. Latek, A. Lipszyc, A. Michalak, A. Rostkowska, M. Rychter, Ł. Sommer. Warszawa.

Taylor J.R. (2007). Gramatyka kognitywna, tłum. M. Buchta, Ł. Wiraszka. Kraków.

The Diplomatic Service of the European Union (2021). Human rights and democracy at the core of EU external action [https://www.eeas.europa.eu/eeas/human-rights-and-democracy-core-eu-external-action_en; 17.11.2025].

Urbańczyk M. (2024). Od szubienicy do abolicji. Kara śmierci w prawie amerykańskim z perspektywy XXI. Myśl Polityczna, nr 1(21), s. 61–81.

Wright R. (2004). Steven Pinker. The 2004 TIME 100 [https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1970858_1970909_1971671,00.html; 17.11.2025].

Żydek‑Bednarczuk U. (2013). Dyskurs medialny. W: E. Malinowska, J. Nocoń, U. Żydek‑Bednarczuk (red.). Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej (s. 179–198). Kraków.

Informacje

Informacje: Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 195-210

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym
Angielski: Contemporary Moral Sentimentalism (CMS) – Origins, Definition of the Phenomenon and Analysis of Selected Manifestations in Media Discourse

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-4010-3907

Maciej Zweiffel
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-4010-3907 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 03bqmcz70

Publikacja: 03.10.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Maciej Zweiffel (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE