Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 03.10.2025
Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 195-210
https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.042.22245Autorzy
Współczesny sentymentalizm moralny (WSM) – geneza, definicja zjawiska i analiza wybranych przejawów w dyskursie medialnym
Artykuł bada założenia etyczne obecne we współczesnym dyskursie medialnym, zakładając, że dużego znaczenia nabiera postawa określana jako współczesny sentymentalizm moralny (WSM). Jej powstanie wiąże się z nowożytną podmiotowością, zdefiniowaną przez Charlesa Taylora, następnie etyką empirystów angielskich (D. Hume, A. Smith) oraz antyoświeceniowym sentymentalizmem, z jego antyracjonalizmem, subiektywizmem, wrażliwością, zakładaniem naturalnego dobra człowieka, odrzucaniem instytucjonalnej transcendencji. Zdecentralizowany, odśrodkowy charakter dominującego obecnie medium – sieci – wpływa na wzmacnianie się poszczególnych składowych WSM, przez co ta postawa często staje się prototypem kognitywnym. Zróżnicowany nacisk, jaki w ramach relacji figura–tło może być kładziony na poszczególne składowe WSM powoduje, że ta koncepcja stanowi kontekst wyjaśniający zarówno dla przekazów lewicowych, jak i prawicowych. W opisanych trzech studiach przypadku pokazano możliwości wyjaśniające i interpretacyjne, jakie niesie ze sobą koncepcja WSM w odniesieniu do problematyki obecnej we współczesnych mediach.
Bloom P. (2017). Przeciw empatii. Argumenty za racjonalnym współczuciem, tłum. M. Chojnacki. Kielce.
Bradner E. (b.r.). Former Bush Officials Defend Interrogation Tactics. CNN Politics. Cyt. za Bloom 2017.
Brooks D. (2016). Kształtuj swój charakter, tłum. M. Kowalczyk. Warszawa.
Dłużewska E., Szostak N. (2019). Polska literatura opromienia Europę. Gazeta Wyborcza, 11 grudnia, s. 4–5.
Fukuyama F. (2009). Koniec historii, tłum. T. Bieroń, M. Wichrowski. Kraków.
Debray R. (2013). Książka jako symbol. W: G. Nunberg (red.). Przyszłość książki (s. 185–201), tłum. J. Rzepa, A. Szatkowska. Warszawa.
Haidt J. (2018). The Moral Sentiments of Us [https://www.youtube.com/watch?v=oMRpzblD8VE; 17.11.2025].
Hume D. (1952). Traktat o naturze ludzkiej, t. 2, tłum. Cz. Znamierowski. Kraków.
Ignaciuk M. (2024). Rewolucja w ocenianiu? Książka „Czas na szkołę doceniania” tłumaczy, jak to zrobić [https://strefaedukacji.pl/rewolucja-w-ocenianiu-ksiazka-czas-na-szkole-doceniania-tlumaczy-jak-to-zrobic/ar/c5-18976727; 17.11.2024].
Interia (2019). „Czuły narrator”. Odczyt noblowski Olgi Tokarczuk [https://wydarzenia.interia.pl/kultura/news-czuly-narrator-odczyt-noblowski-olgi-tokarczuk,nId,3375566; 5.08.2025].
KAI (2008). Unia Europejska i Rada Europy przeciwko karze śmierci [https://info.wiara.pl/doc_pr/179667.Unia‑Europejska-i-Rada-Europy-przeciwko-karze-smierci; 12.06.2025].
Kania D. (2019). Nagrody za krytykę Polski. Gazeta Polska Codziennie, 7–8 grudnia, s. 14.
Kant I. (2005). Odpowiedź na pytanie: Czym jest oświecenie, tłum. T. Kupś. W: I. Kant. Rozprawy z filozofii historii (s. 44–49). Warszawa.
Karta praw podstawowych UE (2012). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (2012/C 326/02) [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012P/TXT; 17.11.2024].
Klimowicz M. (1998). Oświecenie. Warszawa.
Kostkiewiczowa T. (1998). Sentymentalizm. W: M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień‑Sławińska, J. Sławiński (red.). Słownik terminów literackich (s. 505–506). Wrocław–Warszawa–Kraków.
Lakoff G. (2011). Nie myśl o słoniu! Jak język kształtuje politykę, tłum. A. Nita, J. Wasilewski, K. Kojder‑Demska. Warszawa.
Lisowska‑Magdziarz M. (2018). Fandom dla początkujących. Część 2. Tożsamość i twórczość. Kraków.
Marczyński J. (2019). Refleksja nad światem. Rzeczpospolita, 9 grudnia, s. A2.
Massaka I. (2025). Konceptualizacja sukcesu życiowego i szczęścia na łamach Filipinki 1980–2002. Ciągłość czy zmiana? Zeszyty Prasoznawcze, nr 1, s. 113–133.
Nowacka Isaksson A., Kube M. (2019). Zdecydowanie odmienni nobliści. Rzeczpospolita, 9 grudnia, s. A9.
Onet (2019). Przemowa noblowska Olgi Tokarczuk. „Fikcja jest zawsze jakimś rodzajem prawdy” [https://kultura.onet.pl/wiadomosci/literacki-nobel-2018-czuly-narrator-przemowa-noblowska-olgi-tokarczuk/113mnbh; 19.07.2025].
PAP/AT (2022). Pokolenie straconych liderów i martwych autorytetów [https://www.pulshr.pl/edukacja/pokolenie-straconych-liderow-i-martwych-autorytetow,91480.html; 17.11.2025].
Pinker S. (2018). Nowe Oświecenie. Argumenty za rozumem, nauką, humanizmem i postępem, tłum. T. Bieroń. Poznań.
Plata T. (2024). Czułość nas rozszarpie. Olga Tokarczuk i współczesne przygody nierozumu. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy.
Poster M. (1995). The Second Media Age. Oxford.
Price D. (2025). Oduczmy się wstydu. Jak odrzucić kulturę samooskarżeń i odzyskać siłę, tłum. M. Stankiewicz. Warszawa.
Pyka M. (1999). O uczuciach, wartościach i sympatii – David Hume, Max Scheler. Kraków.
Smith A. (1989). Teoria uczuć moralnych, tłum. D. Petsch. Warszawa.
Taylor Ch. (2012). Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. M. Gruszczyński, O. Latek, A. Lipszyc, A. Michalak, A. Rostkowska, M. Rychter, Ł. Sommer. Warszawa.
Taylor J.R. (2007). Gramatyka kognitywna, tłum. M. Buchta, Ł. Wiraszka. Kraków.
The Diplomatic Service of the European Union (2021). Human rights and democracy at the core of EU external action [https://www.eeas.europa.eu/eeas/human-rights-and-democracy-core-eu-external-action_en; 17.11.2025].
Urbańczyk M. (2024). Od szubienicy do abolicji. Kara śmierci w prawie amerykańskim z perspektywy XXI. Myśl Polityczna, nr 1(21), s. 61–81.
Wright R. (2004). Steven Pinker. The 2004 TIME 100 [https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1970858_1970909_1971671,00.html; 17.11.2025].
Żydek‑Bednarczuk U. (2013). Dyskurs medialny. W: E. Malinowska, J. Nocoń, U. Żydek‑Bednarczuk (red.). Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej (s. 179–198). Kraków.
Informacje: Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 195-210
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 03.10.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 339
Liczba pobrań: 1254