FAQ
Logotyp Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów

Data publikacji: 03.10.2025

Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 11-28

https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.035.22218

Autorzy

Magdalena Ślawska
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ul. Bankowa 12, 40-007 Katowice, Polska
https://orcid.org/0000-0002-4265-6708 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów

Abstrakt

Celem artykułu jest próba przybliżenia paratekstowości jako kluczowego wyznacznika współczesnych dyskursów medialnych. Autorka traktuje medialne parateksty jako praktykę komunikacyjną i dyskursywną ukonkretnioną w formie gatunkowej, a realizowaną w pojedynczym tekście bądź w serii tekstów. Współczesne media są konglomeratami paratekstów, czyli kolekcjami gatunków. W artykule przyjęto perspektywę mediolingwistyczną, a w analizie wykorzystano studium przypadku – wywiad Pauliny Reiter z Małgorzatą Halber na temat jej książki „Hałas” (2024), opublikowany w Wysokich Obcasach i promowany w mediach społecznościowych. Widoczne jest zjawisko łańcuchowości paratekstów, różne formy paratekstów (tytuły, lidy, zapowiedzi, fotografie, posty w mediach społecznościowych) są remediowane i adaptowane do odmiennych kanałów, tworząc rozbudowane ścieżki prowadzące do tekstu głównego. W tych komunikacyjnych multimodalnych praktykach mieści się pewien sposób myślenia o mediach jako przestrzeni promującej siebie, własne formy i kody, ale również pokazującej pewne indywidualne ścieżki odbioru, w których czytelnicy często pozostają jedynie na poziomie paratekstu.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Bauer Z. (2009). Dziennikarstwo wobec nowych mediów. Historia – teoria – praktyka. Kraków.

Bilut‑Homplewicz Z. (2024). Dyskurs a tekstologia. W: W. Czachur, A. Rejter, M. Wójcicka (red.). Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium (s. 145–160). Kraków.

Czachur W. (2020). Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy. Wrocław.

Genette G. (1997). Paratexts: Thresholds of Interpretation. London.

Genette G. (2014). Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki. Gdańsk.

Gray J. (2010). Show Sold Separately: Promos, Spoilers, and Other Media Paratexts. New York.

Gwóźdź A. (2010). Obok filmu, między mediami. W: A. Gwóźdź (red.). Pogranicza audiowizu­alności. Parateksty kina, telewizji i nowych mediów (s. 35–50). Kraków.

Kępa‑Figura D. (2023). Gatunek jako kategoria mediolingwistyczna a działy mediolingwistyki otwartej. Prace Językoznawcze, nr 25(3), s. 61–73.

Kita M. (2012). Czy istnieje medialna odmiana językowa? W: M. Kita, M. Ślawska (red.). Transdyscyplinarność badań nad komunikacją medialną. T. 1: Stan wiedzy i postulaty badawcze (s. 126–141). Katowice.

Loewe I . (2007). Gatunki paratekstowe w komunikacji medialnej. Katowice.

Loewe I. (2024). Dyskursy medialne oraz ich parametry. Wybrane zagadnienia mediolingwi­styczne. Poradnik Językowy, nr 7, s. 7–23.

Maj A. (2010). Paratekstualność, cyborgizacja komunikacji i telefonia mobilna. Konteksty antropologii mediów. W: A. Gwóźdź (red.). Pogranicza audiowizualności. Parateksty kina, telewizji i nowych mediów (s. 533–552). Kraków.

Piekarczyk D. (2020). (Nie) oceniaj książki po okładce. Teksty na okładkach publikacji popularnonaukowych. Lublin.

Piekarczyk D. (2024). Trailery książkowe jako eskorty książek. Charakterystyka gatunku. Stylistyka, t. XXXIV, s. 197–215.

Piętkowa R. (2004a). Paratekstualność w dyskursie naukowym. W: M. Ruszkowski (red.). Wielojęzyczność w perspektywie stylistyki i poetyki (s. 119–134). Kielce.

Piętkowa R. (2004b). Paratekst o autorze. Biogram i/czy prezentacja? W: D. Ostaszewska (red.). Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 2: Tekst a gatunek (s. 230–245). Katowice.

Piętkowa R. (2011). Dialog w świecie tekstów naukowych. W: D. Ostaszewska, J. Przyklenk (red.). Gatunki mowy i ich ewolucje. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna (s. 332–342). Katowice.

Sęk‑Iwanek M. (2025). Funkcje i rola paratekstów w komiksie. Studium na przykładzie komiksu „Batman. Zabójczy żart”. Zeszyty Prasoznawcze, nr 3(263), s. 29–48.

Skowronek B. (2013). Mediolingwistyka. Wprowadzenie. Kraków.

Skowronek B. (2024). Mediolingwistyka dekadę później. Kraków.

Sojda S., Ślawska M. (2025). Makrostruktura pierwszej strony gazety w ujęciu konfrontatywnym polsko-czesko-słowackim. Prace Językoznawcze (w druku).

Ślawska M. (2014). Formy dialogu w gatunkach prasowych. Katowice.

Ślawska M. (2023). Co badacz może zrobić z tekstem medialnym? Spojrzenie mediolingwistyczne. Tekst i Dyskurs – Text und Diskurs, nr 17(1), s. 81–102.

Uździcka M. (2019). Podręcznik do gier fabularnych jako paratekst. Књижевна историја, nr 51(168), s. 179–197.

Uździcka M. (2023). Paratekst – od koncepcji Gérarda Genette’a po współczesną praktykę badań paratekstualnych. Stylistyka, nr XXXII, s. 299–321.

Witosz B. (2012). Badania nad dyskursem we współczesnym językoznawstwie polonistycznym. Oblicza Komunikacji, nr 5, s. 61–76.

Wojtak M. (2001). Wyznaczniki gatunkowe zapowiedzi. W: I. Borkowski, A. Woźny (red.). Nowe media – nowe w mediach (s. 53–61). Wrocław.

Wojtak M. (2004–2005). Genologia tekstów użytkowych. Postscriptum Polonistyczne, nr 1–2 (48–49), s. 155–171.

Wojtak M. (2004). Gatunki prasowe. Lublin.

Wojtak M. (2006a). Osobliwość genologiczna – editorial. Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, nr 5, s. 259–273.

Wojtak M. (2006b). Gatunek w formie kolekcji a kolekcja gatunków. Poznańskie Spotkania Językoznawcze, t. XV, s. 143–152.

Wojtak M. (2014). O internetowych wersjach zapowiedzi dziennikarskich. Postscriptum Polonistyczne, nr 2, s. 39–56.

Wojtak M. (2015). Rozłożone gazety. Studia z zakresu prasowego dyskursu, języka i stylu. Lublin.

Wojtak M. (2019a). Teoretyczne obramowanie analiz gatunków prasowych (medialnych) – propozycja autorska. Rocznik Medioznawczy, nr 1, s. 37–53.

Wojtak M. (2019b). Wprowadzenie do genologii. Lublin.

Wyrwas K., Sujkowska‑Sobisz K. (2005). Mały słownik terminów teorii tekstu. Warszawa.

Żmuda M. (2017). Parateksty gier cyfrowych – odbiór gry a paratekstualne funkcje i procesy. Teksty Drugie, nr 3, s. 363–380.

Żydek‑Bednarczuk U. (2013). Dyskurs internetowy. W: E. Malinowska, J. Nocoń, U. Żydek‑Bednarczuk (red.). Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej (s. 347–380). Kraków.

Źródła

Cegielski M. (2024). Małgorzata Halber i „Hałas”, czyli codzienność w XXI wieku [https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3455665,malgorzata-halber-i-halas-czyli-codziennosc-w-xxi-wieku; 17.11.2025].

Halber M. (2024). Hałas. Warszawa.

Korwin‑Piotrowska K. (2024). Jak nie zwariować we współczesnym świecie? Rozmowa wokół książki Małgorzaty Halber „Hałas” [https://www.youtube.com/watch?v=5GOOgb36f1k&ab_channel=PolskieRadio; 17.11.2025].

Pakieła A. (2024). Małgorzata Halber podsumowuje manifest „Hałas”: Żyjemy w wieku kortyzolu [https://www.vogue.pl/a/malgorzata-halber-wydaje-ksiazke-manifest-jak-widzi-zniewalajacy-nas-internet-i-aplikacje-i-czym-jest-tytulowy-halas; 17.11.2025].

Reiter P. (2024). Często, gdy mówimy, że nie mamy na coś czasu, to tak naprawdę nie mamy na to siły. A to duża różnica. Rozmowa z Małgorzatą Halber [https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,157211,31510334,czesto-gdy-mowimy-ze-nie-mamy-na-cos-czasu-to-tak-naprawde.html; 17.11.2025].

Reiter P. (2025). Nic dzisiaj nie robiłam. Z Małgorzatą Halber rozmawia Paulina Reiter. Wysokie Obcasy Extra, nr 1, s. 94–98.

Wojtaszczyk J. (2025). Przyszedł mi do głowy postulat niepracowania. Rozmowa z autorką „Hałasu” [https://oko.press/przyszedl-mi-do-glowy-postulat-niepracowania-rozmowa-halasu; 17.11.2025].

Informacje

Informacje: Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 11-28

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów
Angielski: Paratextuality as a Determinant of Media Discourses

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-4265-6708

Magdalena Ślawska
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ul. Bankowa 12, 40-007 Katowice, Polska
https://orcid.org/0000-0002-4265-6708 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Śląski w Katowicach
ul. Bankowa 12, 40-007 Katowice, Polska

Publikacja: 03.10.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Magdalena Ślawska (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 853

Liczba pobrań: 604

Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów

Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE