Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 03.10.2025
Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 11-28
https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.035.22218Autorzy
Paratekstowość – wyznacznik medialnych dyskursów
Celem artykułu jest próba przybliżenia paratekstowości jako kluczowego wyznacznika współczesnych dyskursów medialnych. Autorka traktuje medialne parateksty jako praktykę komunikacyjną i dyskursywną ukonkretnioną w formie gatunkowej, a realizowaną w pojedynczym tekście bądź w serii tekstów. Współczesne media są konglomeratami paratekstów, czyli kolekcjami gatunków. W artykule przyjęto perspektywę mediolingwistyczną, a w analizie wykorzystano studium przypadku – wywiad Pauliny Reiter z Małgorzatą Halber na temat jej książki „Hałas” (2024), opublikowany w Wysokich Obcasach i promowany w mediach społecznościowych. Widoczne jest zjawisko łańcuchowości paratekstów, różne formy paratekstów (tytuły, lidy, zapowiedzi, fotografie, posty w mediach społecznościowych) są remediowane i adaptowane do odmiennych kanałów, tworząc rozbudowane ścieżki prowadzące do tekstu głównego. W tych komunikacyjnych multimodalnych praktykach mieści się pewien sposób myślenia o mediach jako przestrzeni promującej siebie, własne formy i kody, ale również pokazującej pewne indywidualne ścieżki odbioru, w których czytelnicy często pozostają jedynie na poziomie paratekstu.
Bauer Z. (2009). Dziennikarstwo wobec nowych mediów. Historia – teoria – praktyka. Kraków.
Bilut‑Homplewicz Z. (2024). Dyskurs a tekstologia. W: W. Czachur, A. Rejter, M. Wójcicka (red.). Lingwistyczne badania nad dyskursem. Kompendium (s. 145–160). Kraków.
Czachur W. (2020). Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy. Wrocław.
Genette G. (1997). Paratexts: Thresholds of Interpretation. London.
Genette G. (2014). Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki. Gdańsk.
Gray J. (2010). Show Sold Separately: Promos, Spoilers, and Other Media Paratexts. New York.
Gwóźdź A. (2010). Obok filmu, między mediami. W: A. Gwóźdź (red.). Pogranicza audiowizualności. Parateksty kina, telewizji i nowych mediów (s. 35–50). Kraków.
Kępa‑Figura D. (2023). Gatunek jako kategoria mediolingwistyczna a działy mediolingwistyki otwartej. Prace Językoznawcze, nr 25(3), s. 61–73.
Kita M. (2012). Czy istnieje medialna odmiana językowa? W: M. Kita, M. Ślawska (red.). Transdyscyplinarność badań nad komunikacją medialną. T. 1: Stan wiedzy i postulaty badawcze (s. 126–141). Katowice.
Loewe I . (2007). Gatunki paratekstowe w komunikacji medialnej. Katowice.
Loewe I. (2024). Dyskursy medialne oraz ich parametry. Wybrane zagadnienia mediolingwistyczne. Poradnik Językowy, nr 7, s. 7–23.
Maj A. (2010). Paratekstualność, cyborgizacja komunikacji i telefonia mobilna. Konteksty antropologii mediów. W: A. Gwóźdź (red.). Pogranicza audiowizualności. Parateksty kina, telewizji i nowych mediów (s. 533–552). Kraków.
Piekarczyk D. (2020). (Nie) oceniaj książki po okładce. Teksty na okładkach publikacji popularnonaukowych. Lublin.
Piekarczyk D. (2024). Trailery książkowe jako eskorty książek. Charakterystyka gatunku. Stylistyka, t. XXXIV, s. 197–215.
Piętkowa R. (2004a). Paratekstualność w dyskursie naukowym. W: M. Ruszkowski (red.). Wielojęzyczność w perspektywie stylistyki i poetyki (s. 119–134). Kielce.
Piętkowa R. (2004b). Paratekst o autorze. Biogram i/czy prezentacja? W: D. Ostaszewska (red.). Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 2: Tekst a gatunek (s. 230–245). Katowice.
Piętkowa R. (2011). Dialog w świecie tekstów naukowych. W: D. Ostaszewska, J. Przyklenk (red.). Gatunki mowy i ich ewolucje. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna (s. 332–342). Katowice.
Sęk‑Iwanek M. (2025). Funkcje i rola paratekstów w komiksie. Studium na przykładzie komiksu „Batman. Zabójczy żart”. Zeszyty Prasoznawcze, nr 3(263), s. 29–48.
Skowronek B. (2013). Mediolingwistyka. Wprowadzenie. Kraków.
Skowronek B. (2024). Mediolingwistyka dekadę później. Kraków.
Sojda S., Ślawska M. (2025). Makrostruktura pierwszej strony gazety w ujęciu konfrontatywnym polsko-czesko-słowackim. Prace Językoznawcze (w druku).
Ślawska M. (2014). Formy dialogu w gatunkach prasowych. Katowice.
Ślawska M. (2023). Co badacz może zrobić z tekstem medialnym? Spojrzenie mediolingwistyczne. Tekst i Dyskurs – Text und Diskurs, nr 17(1), s. 81–102.
Uździcka M. (2019). Podręcznik do gier fabularnych jako paratekst. Књижевна историја, nr 51(168), s. 179–197.
Uździcka M. (2023). Paratekst – od koncepcji Gérarda Genette’a po współczesną praktykę badań paratekstualnych. Stylistyka, nr XXXII, s. 299–321.
Witosz B. (2012). Badania nad dyskursem we współczesnym językoznawstwie polonistycznym. Oblicza Komunikacji, nr 5, s. 61–76.
Wojtak M. (2001). Wyznaczniki gatunkowe zapowiedzi. W: I. Borkowski, A. Woźny (red.). Nowe media – nowe w mediach (s. 53–61). Wrocław.
Wojtak M. (2004–2005). Genologia tekstów użytkowych. Postscriptum Polonistyczne, nr 1–2 (48–49), s. 155–171.
Wojtak M. (2004). Gatunki prasowe. Lublin.
Wojtak M. (2006a). Osobliwość genologiczna – editorial. Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, nr 5, s. 259–273.
Wojtak M. (2006b). Gatunek w formie kolekcji a kolekcja gatunków. Poznańskie Spotkania Językoznawcze, t. XV, s. 143–152.
Wojtak M. (2014). O internetowych wersjach zapowiedzi dziennikarskich. Postscriptum Polonistyczne, nr 2, s. 39–56.
Wojtak M. (2015). Rozłożone gazety. Studia z zakresu prasowego dyskursu, języka i stylu. Lublin.
Wojtak M. (2019a). Teoretyczne obramowanie analiz gatunków prasowych (medialnych) – propozycja autorska. Rocznik Medioznawczy, nr 1, s. 37–53.
Wojtak M. (2019b). Wprowadzenie do genologii. Lublin.
Wyrwas K., Sujkowska‑Sobisz K. (2005). Mały słownik terminów teorii tekstu. Warszawa.
Żmuda M. (2017). Parateksty gier cyfrowych – odbiór gry a paratekstualne funkcje i procesy. Teksty Drugie, nr 3, s. 363–380.
Żydek‑Bednarczuk U. (2013). Dyskurs internetowy. W: E. Malinowska, J. Nocoń, U. Żydek‑Bednarczuk (red.). Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej (s. 347–380). Kraków.
Cegielski M. (2024). Małgorzata Halber i „Hałas”, czyli codzienność w XXI wieku [https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3455665,malgorzata-halber-i-halas-czyli-codziennosc-w-xxi-wieku; 17.11.2025].
Halber M. (2024). Hałas. Warszawa.
Korwin‑Piotrowska K. (2024). Jak nie zwariować we współczesnym świecie? Rozmowa wokół książki Małgorzaty Halber „Hałas” [https://www.youtube.com/watch?v=5GOOgb36f1k&ab_channel=PolskieRadio; 17.11.2025].
Pakieła A. (2024). Małgorzata Halber podsumowuje manifest „Hałas”: Żyjemy w wieku kortyzolu [https://www.vogue.pl/a/malgorzata-halber-wydaje-ksiazke-manifest-jak-widzi-zniewalajacy-nas-internet-i-aplikacje-i-czym-jest-tytulowy-halas; 17.11.2025].
Reiter P. (2024). Często, gdy mówimy, że nie mamy na coś czasu, to tak naprawdę nie mamy na to siły. A to duża różnica. Rozmowa z Małgorzatą Halber [https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,157211,31510334,czesto-gdy-mowimy-ze-nie-mamy-na-cos-czasu-to-tak-naprawde.html; 17.11.2025].
Reiter P. (2025). Nic dzisiaj nie robiłam. Z Małgorzatą Halber rozmawia Paulina Reiter. Wysokie Obcasy Extra, nr 1, s. 94–98.
Wojtaszczyk J. (2025). Przyszedł mi do głowy postulat niepracowania. Rozmowa z autorką „Hałasu” [https://oko.press/przyszedl-mi-do-glowy-postulat-niepracowania-rozmowa-halasu; 17.11.2025].
Informacje: Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 11-28
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 03.10.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski