Prasa drugiego obiegu jest jednym z najważniejszych źródeł historycznych do opisywania najnowszych dziejów Polski. W badaniach postuluje się ujęcie holistyczne, tzn. całościowe opracowania poszczególnych tytułów prasowych lub wyczerpujące tematyczne analizy porównawcze, wykonywane przez dobranie możliwie szerokiej próby badawczej. W pierwszym etapie należy przeprowadzić szerokie kwerendy celem ustalenia faktycznego stanu badań nad interesującym nas zagadnieniem. W drugim należy dokonać bardzo szczegółowej analizy treści i zawartości danego bądź danych tytułów prasowych, dzięki której opracowujemy tematyczne klucze kategoryzacyjne. Do każdego tematu – klucza przyporządkowujemy wybrane teksty. Następnie mierzymy powierzchnię poszczególnych tekstów z danego tematu, np. za pomocą liczby stron czy w cm2. Wykonujemy zestawienia statystyczne służące jako punkt wyjścia do analizy merytorycznej prasy drugiego obiegu. W prasie szukamy również informacji na temat genezy ukazania się pism, osób czy środowisk je wydających, problemów organizacyjnych itp. „Rozmowa” badacza z prasą staje się przygotowaniem do rozmowy z jej twórcami, autorami. Następnie rozpoczynamy poszukiwania redaktorów czy podziemnych drukarzy, poprzedzone przygotowaniem możliwie wyczerpującego kwestionariusza pytań. Kolejnym etapem jest wywołanie notacji dźwiękowych lub fi lmowych z osobami, do których udało się dotrzeć i które często wobec braku materiałów archiwalnych są jednym źródłem informacji umożliwiającym opracowanie losów podziemnych wydawnictw. Badacz staje się pośrednikiem w dialogu między prasą, a jej twórcą. Kolejnym ważnym ogniwem badania nielegalnej działalności wydawniczej jest analiza materiałów archiwalnych, przede wszystkim dokumentów operacyjnych Służby Bezpieczeństwa znajdujących się w zbiorach Instytutu Pamięci Narodowej. Swoisty trójkąt badawczy: opracowanie treści i zawartości prasy, rozmowa z jej twórcami oraz analiza dokumentów archiwalnych pozwala dokonać kronikarskiego zapisu minionej rzeczywistości i ocalić od zapomnienia ważny fragment najnowszej historii Polski.

The second circuit press is one of the most important historical sources to describe modern Polish history. The studies call for a holistic approach, i.e. the overall research of individual newspapers or thematic exhaustive comparative analysis, carried out by selecting the broadest possible research sample. In the first stage there should be wide queries conducted in order to determine the actual state of research on the topic that interests us. In the second stage a detailed analysis of the content of a newspaper or newspapers must be undertaken, through which a thematic categorization key is developed. For each key-topic selected texts are assigned. Then we measure the area of individual texts on a certain topic by number of pages or cm2. We provide statistical reports serving as a starting point for substantive analysis of texts from the second circuit press. In press we also look for information on the origin of the newspapers, people or environments issuing them, organizational problems etc. The “conversation” of the researcher with the press becomes the preparation for interviews with its creators, authors. Then we start searching for editors or underground printers preceded by the preparation of a comprehensive and exhaustive questionnaire. The next step is to call the notation of sound or film with the people we were able to reach, and who are often (in the absence of archival materials) the only source of information enabling us to work on underground publications. The investigator becomes a mediator in the dialogue between the press and its creator. Another important link in the research on illegal publishing is the analysis of archival materials – primarily operational documents of the Security Service that are stored in the Institute of National Remembrance.
It is a specific research triangle: analysis of the content of the press, conversation with its creators and analysis of archival documents. It allows you to make a chronicle record of the past reality and to save an important part of the modern Polish history from oblivion.