Funkcje i rola paratekstów w komiksie. Studium na przykładzie komiksu „Batman. Zabójczy żart” Alana Moore’a i Briana Bollanda
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 03.10.2025
Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 29-48
https://doi.org/10.4467/22996362PZ.25.033.22216Autorzy
Funkcje i rola paratekstów w komiksie. Studium na przykładzie komiksu „Batman. Zabójczy żart” Alana Moore’a i Briana Bollanda
Niniejszy artykuł stanowi próbę adaptacji teorii paratekstów Gérarda Genette’a na grunt komiksoznawczy, z uwzględnieniem multimodalnej natury medium komiksowego. Punktem wyjścia uczyniono klasyczne aspekty paratekstualne (przestrzenny, czasowy, substancjalny, pragmatyczny i funkcjonalny), które poddano reinterpretacji w kontekście form edytorskich i narracyjnych charakterystycznych dla komiksu. Przedmiotem badania są peryteksty trzech polskich wydań komiksu „Batman. Zabójczy żart” z lat 1991, 2012 oraz 2019, zasadniczo różniących się pod względem materialnym, formalnym i funkcjonalnym. Analiza paratekstów obejmuje m.in. okładki, strony tytułowe, przedmowy, posłowia, szkicowniki. W badaniu ujawniono ewolucję funkcji paratekstów: od czysto informacyjnych i promocyjnych, przez narracyjne i estetyczno-immersyjne, aż po autorefleksyjne i metatekstowe. Komiks analizowany jest tu jako medium szczególnie podatne na paratekstualne przekształcenia, w którym zróżnicowane funkcje paratekstów pozwalają uchwycić zmiany kulturowego i rynkowego znaczenia utworu.
Moore A., Bolland B. (1991). Batman. Zabójczy żart. Warszawa.
Moore A., Bolland B. (2008). Batman. Killing Joke. New York.
Moore A., Bolland B. (2012, 2015). Batman. Zabójczy żart, tłum. T. Sidorkiewicz. Warszawa.
Moore A., Bolland B. (2016). Batman Noir. Killing Joke. Burbank.
Moore A., Bolland B. (2019). Batman. Zabójczy żart, tłum. T. Sidorkiewicz. Warszawa.
Moore A., Bolland B. (2019). Batman Noir. Zabójczy żart, tłum. T. Sidorkiewicz, M. Starosta. Warszawa.
Alworth D.J. (2018). Paratextual Art. ELH, vol. 85(4), s. 1123–1148.
Genette G. (1997). Paratexts: Thresholds of Interpretation. London.
Genette G. (2014). Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki. Gdańsk.
Gwóźdź A. (2010). Obok filmu, między mediami. W: A. Gwóźdź (red.). Pogranicza audiowizualności. Parateksty kina, telewizji i nowych mediów (s. 35–50). Kraków.
Loewe I. (2007). Gatunki paratekstowe w komunikacji medialnej. Katowice.
Mittell J. (2015). Complex TV: The Poetics of Contemporary Television Storytelling. New York.
Piętkowa R. (2001). Paratekst w tekstach naukowych – informacja i/lub reklama. W: B. Witosz (red.). Stylistyka a pragmatyka (s. 201–211). Katowice.
Skare R. (2020). Paratext. Knowledge Organization, nr 47/6, s. 511–519.
Stein D. (2015). Superhero Comics and the Authorizing Functions of the Comic Book Paratext. W: D. Stein, J.N. Thon (eds.). From Comic Strips to Graphic Novels: Contributions to the Theory and History of Graphic Narrative (s. 155–189). Berlin.
Szajnert D. (2011). Intencja autora i interpretacja – między inwencją a atencją. Teksty i parateksty. Łódź.
Ślawska M. (2020). Multimodalność tekstu prasowego, czyli o relacji słowa i obrazu. Przypadek reportażu Justyny Kopińskiej „Oddział chorych ze strachu” i grafiki Anny Reinert. Prace Językoznawcze, nr 4(22), s. 203–218.
Uździcka M. (2023). Paratekst – od koncepcji Gérarda Genette’a po współczesną praktykę badań paratekstualnych. Stylistyka, nr XXXII, s. 299–321.
Wojtak M. (2004). Gatunki prasowe. Lublin.
Żaglewski T. (2017). Kinowe uniwersum superbohaterów. Analiza współczesnego filmu komiksowego. Warszawa.
Żaglewski T. (2021). Superkultura. Geneza fenomenu superbohaterów. Kraków.
Sylwek (2021). Batman Noir. Zabójczy żart – prezentacja i porównanie komiksów i opinia [https://www.youtube.com/watch?v=39xEtLz8AuE; 17.11.2025].
Informacje: Zeszyty Prasoznawcze, 2025, Tom 68, Numer 3 (263), s. 29-48
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ul. Bankowa 12, 40-007 Katowice, Polska
Publikacja: 03.10.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 294
Liczba pobrań: 361