Ostatni właściciele zamku w Mirze
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.12.2025
Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2025, Nr 25, s. 209-227
https://doi.org/10.4467/26578646ZKNT.25.010.22372Autorzy
Ostatni właściciele zamku w Mirze
Artykuł prezentuje dzieje zamku w Mirze od końca XVIII wieku do połowy XX wieku, skupiając się na jego ostatnich właścicielach – rodzie Światopełk-Mirskich. Po zarysowaniu wcześniejszej historii rezydencji (rodziny Illiniczy, Radziwiłłowie), autor opisuje przejście dóbr w ręce Wittgensteinów, a następnie Hohenlohów. Kluczowym momentem jest nabycie zamku przez księcia Mikołaja Światopełk-Mirskiego w 1895 r. Autor przedstawia sylwetki Mikołaja, jego żony Kleopatry oraz ich syna Michała – ostatniego właściciela zamku, który podjął szeroko zakrojone prace konserwatorskie i modernizacyjne w okresie międzywojennym, współpracując m.in. z wybitnymi konserwatorami jak Kazimierz Bursze czy Stanisław Lorentz. Opisano również adopcję Aleksandra jako sukcesora, a także tragiczne losy rodziny po 1939 r. (aresztowania, zesłania, emigracja). W zakończeniu poruszono powojenne losy zamku: dewastację, późniejsze restauracje i wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2000 r.
Zbiory Jerzego Pietrzaka, Listy Alfreda Ponińskiego do Ewy Ponińskiej 1946-1951 (kopie).
Zbiory Edwarda Ponińskiego, Komierowski Piotr, Wspomnienia z Syberii (maszynopis).
Informacje przekazane Jerzemu Pietrzakowi przez kuzynów księżnej Katarzyny Światopełk-Mirskiej z d. Bnińskiej: hr. Edwarda Ponińskiego,
Informacje przekazane Jerzemu Pietrzakowi przez kuzynów księżnej Katarzyny Światopełk-Mirskiej z d. Bnińskiej: hr. Stefana Ronikiera-Dolańskiego.
Abramowicz, Władysław. „Wielki dzień Mira”. Ziemia Lidzka 11 (1937): 123-125.
Roman, Jurkowski. „Aleksander Meysztowicz – fragment „Wspomnień”. Białoruskie Zeszyty Historyczne 21 (2004): 218-249.
„Arhivnye dokumenty polučënnyë Mirskim zamkom i z SŠA vospolnili probely i v ego istorii”. Dzậnnica. Dostęp 30.06.2025. https://dzyannica.by/content/archivnye-dokumenty-poluchennye-mirskim-zamkom-iż-ssha-vospolnili-probely-v-ego-istorii.
Lorentz, Stanisław. Album wileńskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988.
„Polacy przebywający w Teheranie (lista imienna)”. Polska Walcząca – Żołnierz Polski na Obczyźnie. 51 (1942).
Ponińska-Konopacka, Ewa. Po Burzy jak ptaki rozlecieliśmy się po świecie… Wspomnienia 1926-2024. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2024.
„Poslednij vladelec Mirskogo zamka był ubezgennym holostakom”. Komsomolskaiậ Pravda 21.07.2010. Dostęp 30.06.2025. https:www.kp.ru˃daily 2452773/673088/.
„Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX wieku”. Metrykalia nr 30 448. Dostęp 30.06.2025. http:teki.bkpan.poznan.pl.
Wańkowicz, Melchior. Anoda i katoda, t. 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1981. Na zamku mirskim i wśród chłopstwa; przedruk reportażu ogłoszonego w Kurierze Porannym 239 (1937).
Almanach de Gotha. Annuaire Généealogique, Diplomatique et Statistique, 481-482. Miejsce nieznane : drukarz nieznany, 1925 (Mirski Światopolk).
Borowski, Edward. Genealogie niektórych polskich rodzin utytułowanych, Seria 5, 511-513. Rzym: miejsce wydania nieznane, 1983 (Mirski. Przyd. Swiatopołk).
Chwalewik, Edward. Zbiory polskie. Archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyżnie i na obczyźnie, t. 1, 459. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza : Towarzystwo Wydawnicze, 1926.
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 6, 486. Warszawa: nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1885.
Żychliński, Teodor. Złota Księga Szlachty Polskiej, 188-189. Poznań: Jarosław Leitgeber, 1882 (Mirscy herbu Białynia z odmianą).
Aftanazy, Roman. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 2, 258- 262. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992.
„Aleksandr Svậtopolk-Mirskij – poslednij vladelec Mirskogo zamka”. Zamkovy kompleks „Mir”/Mirskij zamok 22.10.2019. Dostęp 30.06.2025. https://vk.com/@zamakmir-aleksandr-svyatopolk-mirskii-poslednii-vladelec-mirskogo-zam.
Batura, Wojciech. Działalność budowniczych Kanału Augustowskiego za granicą. Wykład wygłoszony 6 XII 2018 w Augustowie. Dostęp 30.06.2025. http://akklub.pl/aktualnosci/wojciech-batura-o-budowniczych-kanalu-augustowskiego-2/.
Bolohvostik, Nadeżda, „Irena Svatopolk-mirskaậ: Na rodine ne była 72 goda”. Komsomolkaậ Pravda 29.09. 2011. Dostęp 30.06.2025. https;/www.kp.ru/daily/25743.5/2731886/.
Bunčuk, Viktor. „Legendy i tajny Mirskogo zamka”, cz. 2 i 3. Dostęp 30.06.2025. https://planetabelarus.by/publications/legendy-i-tayny-mirskogo-zamka-chast-vtoraya i treta/.
„Časovnậ usypalnica Svatopolk Mirskih”. Dostęp 30.06.2025. https://ru.wikipedia.org/wiki/.
F.M.S. [Sobieszczański, Franciszek Maksymilian]. „Mir”. W: Encyklopedia Powszechna [Orgelbranda], t. 18, 643-645. Warszawa: S. Orgelbranda Synowie, 1864.
Jaroszewski, Tadeusz. „Mir – zamek na znaczku”. Spotkania z Zabytkami 6 (1990).
Roman, Jurkowski. „Katolicy i prawosławni w anegdocie kresowej z przełomu XIX i XX wieku. Kilka refleksji o historii zawartej w ówczesnym humorze i dowcipie”. Przegląd Wschodnioeuropejski 14/2 (2023): 31-37.
Kasznik, Aleksandra. „Mirski (Światopełk-Mirski, prince de Mir) Tomasz Teofil (Bogumił) Jan”. W: Polski Słownik Biograficzny, t. 21, 351-353. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolinskich, 1976.
Koprowski, Marek A. „Mir wraca do życia”. Kresy.pl 23.12.2008. Dostęp 30.06.2025. https://kresy.pl/kresopedia/turystyka/mir-wraca-do-życia.
Lorentz, Stanisław. „Konserwacja ruin zamków na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie”. Ochrona Zabytków Sztuki 1-4/1 (1930-1931): 161-180.
„Mirska (Marcyjanna z Nostyców Jackowskich księżna)”. W: Encyklopedia Powszechna [Orgelbranda], t. 18, 654. Warszawa: S. Orgelbranda Synowie, 1864.
„Mirski zamok”. Dostęp 30.06.2025. https://ru.wikipedia.org/wiki/Mirski_zamok.
„Mirski zamok”. Dostęp 30.06.2025. bu.wikipedia.org./wiki/Mirski_zamok.
„Muzej Zamkovyj Kompleks Mir. Istoriậ.vladelcy”. Dostęp 30.06.2025. http://Mirzamak.by.
„Putešestvia po Belarusi: Mir i Mirskij zamok. Istotria Mirskogo zamka”. Dostęp 30.06.2025. ru/2014/08/08/23065.
Samusikowie, Katarzyna i Jerzy. „Dwory i pałace pogranicza, Białoruś. Mir”. Dostęp http://www.dworypogranicza.pl.
Śnieżko, Aleksander. Wydobył z ziemi gród, o którym nikt nie wiedział: wspomnienie o Józefie Jodkowskim. Białystok: Białostockie Towarzystwo Naukowe, 2000.
Śnieżko, Aleksander. „Zamek w Mirze (Wyjątek z pozostającej w rękopisie monografii Mira)”. Ziemia Lidzka 1-5 (1937).
„Tury v Belarus.Istorii mira i Mirskogo zamka”. Dostęp 30.06.2025. https:pikau.ru/story/turyi v belarus istorii mira i–mirskogo zamka11039070.
Usova, Nadezda. Nakaznoj ataman Vojska Donskogo knäz Nikolaj Svậtopolk-Mirskij (1833-1898)-piervij vladelec Mira iz roda Svätopolk-Mirskih. Mir, 2008.
„Zamek w Mirze na Białorusi – tajemnicza rezydencja Radziwiłłów pełna skarbów i legend”. Dostęp 30.06.2025. https://bezbrzeznemysli.blogspt.com.
„Zamki, palacy i sậdziby u kantèksce euranejskaj kultury”. Dostęp 30.06.2025. https:studfile.net/preview5623790/page8/.
Informacje: Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2025, Nr 25, s. 209-227
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 02.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski