FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Ostatni właściciele zamku w Mirze

Data publikacji: 02.12.2025

Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2025, Nr 25, s. 209-227

https://doi.org/10.4467/26578646ZKNT.25.010.22372

Autorzy

Jerzy Pietrzak
Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
, Polska
https://orcid.org/0009-0004-8333-1565 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Ostatni właściciele zamku w Mirze

Abstrakt

Artykuł prezentuje dzieje zamku w Mirze od końca XVIII wieku do połowy XX wieku, skupiając się na jego ostatnich właścicielach – rodzie Światopełk-Mirskich. Po zarysowaniu wcześniejszej historii rezydencji (rodziny Illiniczy, Radziwiłłowie), autor opisuje przejście dóbr w ręce Wittgensteinów, a następnie Hohenlohów. Kluczowym momentem jest nabycie zamku przez księcia Mikołaja Światopełk-Mirskiego w 1895 r. Autor przedstawia sylwetki Mikołaja, jego żony Kleopatry oraz ich syna Michała – ostatniego właściciela zamku, który podjął szeroko zakrojone prace konserwatorskie i modernizacyjne w okresie międzywojennym, współpracując m.in. z wybitnymi konserwatorami jak Kazimierz Bursze czy Stanisław Lorentz. Opisano również adopcję Aleksandra jako sukcesora, a także tragiczne losy rodziny po 1939 r. (aresztowania, zesłania, emigracja). W zakończeniu poruszono powojenne losy zamku: dewastację, późniejsze restauracje i wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2000 r.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Zbiory Jerzego Pietrzaka, Listy Alfreda Ponińskiego do Ewy Ponińskiej 1946-1951 (kopie).

Zbiory Edwarda Ponińskiego, Komierowski Piotr, Wspomnienia z Syberii (maszynopis).

Informacje przekazane Jerzemu Pietrzakowi przez kuzynów księżnej Katarzyny Światopełk-Mirskiej z d. Bnińskiej: hr. Edwarda Ponińskiego,

Informacje przekazane Jerzemu Pietrzakowi przez kuzynów księżnej Katarzyny Światopełk-Mirskiej z d. Bnińskiej: hr. Stefana Ronikiera-Dolańskiego.

ŹRÓDŁA OPUBLIKOWANE

Abramowicz, Władysław. „Wielki dzień Mira”. Ziemia Lidzka 11 (1937): 123-125.

Roman, Jurkowski. „Aleksander Meysztowicz – fragment „Wspomnień”. Białoruskie Zeszyty Historyczne 21 (2004): 218-249.

„Arhivnye dokumenty polučënnyë Mirskim zamkom i z SŠA vospolnili probely i v ego istorii”. Dzậnnica. Dostęp 30.06.2025. https://dzyannica.by/content/archivnye-dokumenty-poluchennye-mirskim-zamkom-iż-ssha-vospolnili-probely-v-ego-istorii.

Lorentz, Stanisław. Album wileńskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988.

„Polacy przebywający w Teheranie (lista imienna)”. Polska Walcząca – Żołnierz Polski na Obczyźnie. 51 (1942).

Ponińska-Konopacka, Ewa. Po Burzy jak ptaki rozlecieliśmy się po świecie… Wspomnienia 1926-2024. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2024.

„Poslednij vladelec Mirskogo zamka był ubezgennym holostakom”. Komsomolskaiậ Pravda 21.07.2010. Dostęp 30.06.2025. https:www.kp.ru˃daily 2452773/673088/.

„Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX wieku”. Metrykalia nr 30 448. Dostęp 30.06.2025. http:teki.bkpan.poznan.pl.

Wańkowicz, Melchior. Anoda i katoda, t. 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1981. Na zamku mirskim i wśród chłopstwa; przedruk reportażu ogłoszonego w Kurierze Porannym 239 (1937).

OPRACOWANIA OGÓLNE

Almanach de Gotha. Annuaire Généealogique, Diplomatique et Statistique, 481-482. Miejsce nieznane : drukarz nieznany, 1925 (Mirski Światopolk).

Borowski, Edward. Genealogie niektórych polskich rodzin utytułowanych, Seria 5, 511-513. Rzym: miejsce wydania nieznane, 1983 (Mirski. Przyd. Swiatopołk).

Chwalewik, Edward. Zbiory polskie. Archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyżnie i na obczyźnie, t. 1, 459. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza : Towarzystwo Wydawnicze, 1926.

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 6, 486. Warszawa: nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1885.

Żychliński, Teodor. Złota Księga Szlachty Polskiej, 188-189. Poznań: Jarosław Leitgeber, 1882 (Mirscy herbu Białynia z odmianą).

OPRACOWANIA – MONOGRAFIE, ARTYKUŁY

Aftanazy, Roman. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 2, 258- 262. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992.

„Aleksandr Svậtopolk-Mirskij – poslednij vladelec Mirskogo zamka”. Zamkovy kompleks „Mir”/Mirskij zamok 22.10.2019. Dostęp 30.06.2025. https://vk.com/@zamakmir-aleksandr-svyatopolk-mirskii-poslednii-vladelec-mirskogo-zam.

Batura, Wojciech. Działalność budowniczych Kanału Augustowskiego za granicą. Wykład wygłoszony 6 XII 2018 w Augustowie. Dostęp 30.06.2025. http://akklub.pl/aktualnosci/wojciech-batura-o-budowniczych-kanalu-augustowskiego-2/.

Bolohvostik, Nadeżda, „Irena Svatopolk-mirskaậ: Na rodine ne była 72 goda”. Komsomolkaậ Pravda 29.09. 2011. Dostęp 30.06.2025. https;/www.kp.ru/daily/25743.5/2731886/.

Bunčuk, Viktor. „Legendy i tajny Mirskogo zamka”, cz. 2 i 3. Dostęp 30.06.2025. https://planetabelarus.by/publications/legendy-i-tayny-mirskogo-zamka-chast-vtoraya i treta/.

„Časovnậ usypalnica Svatopolk Mirskih”. Dostęp 30.06.2025. https://ru.wikipedia.org/wiki/.

F.M.S. [Sobieszczański, Franciszek Maksymilian]. „Mir”. W: Encyklopedia Powszechna [Orgelbranda], t. 18, 643-645. Warszawa: S. Orgelbranda Synowie, 1864.

Jaroszewski, Tadeusz. „Mir – zamek na znaczku”. Spotkania z Zabytkami 6 (1990).

Roman, Jurkowski. „Katolicy i prawosławni w anegdocie kresowej z przełomu XIX i XX wieku. Kilka refleksji o historii zawartej w ówczesnym humorze i dowcipie”. Przegląd Wschodnioeuropejski 14/2 (2023): 31-37.

Kasznik, Aleksandra. „Mirski (Światopełk-Mirski, prince de Mir) Tomasz Teofil (Bogumił) Jan”. W: Polski Słownik Biograficzny, t. 21, 351-353. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolinskich, 1976.

Koprowski, Marek A. „Mir wraca do życia”. Kresy.pl 23.12.2008. Dostęp 30.06.2025. https://kresy.pl/kresopedia/turystyka/mir-wraca-do-życia.

Lorentz, Stanisław. „Konserwacja ruin zamków na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie”. Ochrona Zabytków Sztuki 1-4/1 (1930-1931): 161-180.

„Mirska (Marcyjanna z Nostyców Jackowskich księżna)”. W: Encyklopedia Powszechna [Orgelbranda], t. 18, 654. Warszawa: S. Orgelbranda Synowie, 1864.

„Mirski zamok”. Dostęp 30.06.2025. https://ru.wikipedia.org/wiki/Mirski_zamok.

„Mirski zamok”. Dostęp 30.06.2025. bu.wikipedia.org./wiki/Mirski_zamok.

„Muzej Zamkovyj Kompleks Mir. Istoriậ.vladelcy”. Dostęp 30.06.2025. http://Mirzamak.by.

„Putešestvia po Belarusi: Mir i Mirskij zamok. Istotria Mirskogo zamka”. Dostęp 30.06.2025. ru/2014/08/08/23065.

Samusikowie, Katarzyna i Jerzy. „Dwory i pałace pogranicza, Białoruś. Mir”. Dostęp http://www.dworypogranicza.pl.

Śnieżko, Aleksander. Wydobył z ziemi gród, o którym nikt nie wiedział: wspomnienie o Józefie Jodkowskim. Białystok: Białostockie Towarzystwo Naukowe, 2000.

Śnieżko, Aleksander. „Zamek w Mirze (Wyjątek z pozostającej w rękopisie monografii Mira)”. Ziemia Lidzka 1-5 (1937).

„Tury v Belarus.Istorii mira i Mirskogo zamka”. Dostęp 30.06.2025. https:pikau.ru/story/turyi v belarus istorii mira i–mirskogo zamka11039070.

Usova, Nadezda. Nakaznoj ataman Vojska Donskogo knäz Nikolaj Svậtopolk-Mirskij (1833-1898)-piervij vladelec Mira iz roda Svätopolk-Mirskih. Mir, 2008.

„Zamek w Mirze na Białorusi – tajemnicza rezydencja Radziwiłłów pełna skarbów i legend”. Dostęp 30.06.2025. https://bezbrzeznemysli.blogspt.com.

„Zamki, palacy i sậdziby u kantèksce euranejskaj kultury”. Dostęp 30.06.2025. https:studfile.net/preview5623790/page8/.

Informacje

Informacje: Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2025, Nr 25, s. 209-227

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Ostatni właściciele zamku w Mirze
Angielski: The Last Owners of Mir Castle

Autorzy

https://orcid.org/0009-0004-8333-1565

Jerzy Pietrzak
Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
, Polska
https://orcid.org/0009-0004-8333-1565 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
Polska

Publikacja: 02.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Jerzy Pietrzak (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 321

Liczba pobrań: 435

Ostatni właściciele zamku w Mirze

Ostatni właściciele zamku w Mirze

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE