Memoriał I wojny światowej w Kaliszu. Koncepcja nowego muzeum i instytucji kultury
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.12.2025
Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2025, Nr 25, s. 283-303
https://doi.org/10.4467/26578646ZKNT.25.015.22377Autorzy
Memoriał I wojny światowej w Kaliszu. Koncepcja nowego muzeum i instytucji kultury
Przedmiotem artykułu jest prezentacja koncepcji nowej instytucji kultury, jaka w oparciu o inspirację tragicznymi losami Kalisza w sierpniu 1914 roku mogłaby powstać nad Prosną. W tekście omówiono zarówno cele, przyświecające powołaniu nowej placówki muzealnej i kulturalnej, jak i jej wstępną koncepcję programową i funkcjonalną, w odniesieniu do konkretnego pomysłu na architektoniczny kształt siedziby Memoriału I wojny światowej. Artykuł zawiera opis funkcjonalny i propozycję tematyki czteroczęściowej wystawy stałej, opowiadającej wielowątkowo dzieje I wojny światowej w kontekście europejskim, polskim i kaliskim. Uzupełnieniem muzeum, biblioteki i centrum kulturalno-wystawienniczego byłyby plenerowe upamiętnienia dotyczące I wojny światowej, także opisane w tekście. Artykuł ma charakter propozycji dyskusyjnej.
Por.: Makary Górzyński, „Memoriał oraz centrum edukacyjne I wojny światowe: koncepcja instytucji kultury”, Academia.edu, dostęp 5.05.2025, https://www.academia.edu/125140696/MEMORIA%C5%81_ORAZ_CENTRUM_EDUKACYJNE_I_WOJNY_%C5%9AWIATOWEJ_KONCEPCJA_INSTYTUCJI_KULTURY. Niniejszy artykuł stanowi zmienioną wersję niniejszego dokumentu.
Barańska, Iwona, Makary Górzyński, red. Odbudowy i modernizacje miast historycznych w pierwszej połowie dwudziestego wieku w Europie. Naród, polityka, społeczeństwo. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2016.
Bieniecki, Ryszard, Bogumiła Celer, red. Katastrofa kaliska 1914. Materiały źródłowe (wybór). Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2014.
Bieniecki, Ryszard. Calisia Devastata, Calisia Restituta. Kalisz zburzony, Kalisz odrodzony. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2019.
Błaszczyk, Arkadiusz. Miasto ponad ogień i czas. Echa kaliskiego sierpnia 1914 roku w literaturze, grafice i filmie. Kalisz: Miejska Biblioteka Publiczna, 2014.
Borodziej, Włodzimierz, Maciej Górny. Nasza wojna, t. 1: Imperia 1912-1916. Warszawa: W.A.B., 2014.
Borodziej, Włodzimierz, Maciej Górny. Nasza wojna, t. 2, Narody 1917-1923. Warszawa: W.A.B., 2018.
Borodziej, Włodzimierz, Maciej Górny. Forgotten Wars. Central and Eastern Europe, 1914-1916. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
Bruś, Joanna. „Problematyka architektoniczno-konserwatorska budynku Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu”. Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 10 (2007): 39-51.
Bruś, Joanna. Budynki teatralne Kalisza. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2009.
Bruś, Joanna. Albert Nestrypke. Propagator architektury modernistycznej w Kaliszu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2017.
Cyfrowe dane odnośnie budujących się domów w Kaliszu. Kalisz: wydawca nieznany, 1919.
Drewicz, Maciej. Wypadki kaliskie 1914. Reinterpretacja obrazu zdarzeń. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2014.
Górzyński, Makary. Trzy historie o mieście spod ziemi. Architektura, modernizacja, niepamięć. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2022.
Górzyński, Makary. “Legions of the Phoenix: State-Controlled Memory and the Rebuilding of Kalisz after 1918”. W: Urban Communities and Memories in East-Central Europe in the Modern Age, red. Aleksander Łupienko, 171-192. Milton Park-New York: Routledge, 2024/2025.
Górzyński, Makary. Memoriał oraz centrum edukacyjne I wojny światowe: koncepcja instytucji kultury. Academia.edu. Dostęp 5.05.2025. https://www.academia.edu/125140696/MEMORIA%C5%81_ORAZ_CENTRUM_EDUKACYJNE_I_WOJNY_%C5%9AWIATOWEJ_KONCEPCJA_INSTYTUCJI_KULTURY.
Kurzyński, Andrzej. „Odbudowa Kalisza ze zniszczeń wojennych w latach 1914- 1929”. Rocznik Kaliski 31 (2005): 59-87.
Lisiecka, Mirosława, Karol Pawlak, Grzegorz Waliś. „Zniszczenie i odbudowa Kalisza (1914-1928) – wybrane teksty źródłowe”. Rocznik Kaliski 29 (2003): 167-180.
Memoriał w sprawie odszkodowań Kaliszan, złożony Sejmowi przez specjalną delegację. Kalisz: wydawca nieznany, 1919.
Michalski, Jan. Z czasów mojej prezydentury. Kalisz: wydawca nieznany, 1922.
Najder, Zdzisław et al., red. Węzły pamięci Niepodległej Polski. Kraków-Warszawa: Znak, 2014.
O robotach publicznych miejskich w Kaliszu i o odbudowie miasta. Kalisz: Magistrat Miasta Kalisza, 1919.
Omilanowska, Małgorzata. „Architektura dla kultury. Inwestycje w infrastrukturę kultury w Polsce pierwszego piętnastolecia XX wieku”. W: Omilanowska, Małgorzata. Kreacja. Konstrukcja. Rekonstrukcja. Studia z architektury XIX-XXI wieku, 233-270. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
Omilanowska, Małgorzata. „Jak bajeczny feniks odrodzą się z popiołów”. Poglądy na odbudowę i konserwację zabytków architektury w Polsce w latach 1915-1925”. W: Omilanowska, Małgorzata. Kreacja. Konstrukcja. Rekonstrukcja. Studia z architektury XIX-XXI wieku, 343-360. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2016.
Omilanowska, Małgorzata. „Odbudowa Kalisza po zniszczeniach 1914 roku”. Biuletyn Historii Sztuki 78/4 (2016): 663-686.
Pacanowska, Regina. „Samorząd Kalisza w latach 1916-1939”. Rocznik Kaliski 31 (2005): 49-62.
Płócienniczak, Dominika. „Budynki cerkiewne Kalisza w XIX i XX wieku”. Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 12 (2011): 40-46.
Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu maj-wrzesień 1929 r. Kalisz Pawilon No. 28 – Samorządy – Grupa A i B. Stoisko N° 26 (Kalisz: Magistrat Miasta Kalisza, 1929).
Purchla, Jacek, Janusz Sepioł, red. Form Follows Freedom. Architektura dla kultury w Polsce 2000+. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2015.
Rabiega, Mateusz. Odbudowa kaliskich kamienic po zniszczeniach I wojny światowej. Problem stylu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2023.
Sprawozdanie Magistratu m. Kalisza z pieniędzy wydanych do 22 października 1919 r. z kredytów przyznanych przez Ministerstwo Robót Publicznych (Komitet Międzyministerialny). Kalisz: Magistrat Miasta Kalisza, 1919.
Sprawozdanie ze Zjazdu Przedstawicieli Ministerstw w dn. 15 i 16 sierpnia 1919 r. w sprawie odbudowy m. Kalisza. Kalisz: Magistrat Miasta Kalisza, 1919.
Tabaka, Anna, Maciej Błachowicz. Nowy Kaliszanin. Kalisz: Miejska Biblioteka Publiczna, 2010.
Zakrzewska, Janina. Odbudowa Kalisza po Wielkiej Wojnie. Kalisz: PTTK, 1936.
Zarębska, Teresa. „Sprawa odbudowy zabytkowego centrum Kalisza po zniszczeniu w 1914 roku”. Rocznik Kaliski 10 (1977): 121-177.
Zarębska, Teresa. „Znaczenie odbudowy Kalisza po zniszczeniach z 1914 r. dla rozwoju urbanistyki polskiej”. Rocznik Kaliski 24 (1992/1993): 129-143.
Informacje: Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2025, Nr 25, s. 283-303
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 02.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 265
Liczba pobrań: 341