Sztuczna czy wyprojektowana? AI jako aspekt ludzkiego self – perspektywa psychoanalityczna
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 05.09.2025
Zarządzanie w Kulturze, 2025, Tom 26, Numer 2, s. 161-179
https://doi.org/10.4467/20843976ZK.25.012.21913Autorzy
Sztuczna czy wyprojektowana? AI jako aspekt ludzkiego self – perspektywa psychoanalityczna
The article addresses the issues of fears and fantasies that are evoked by new technologies. Starting from an existentially oriented philosophical anthropology, the author addresses the question of human condition, but approaches it using a psychoanalytic method. She proposes replacing the word “artificial” in the phrase “artificial intelligence” with the psychological term “projected” borrowed from psychoanalytic discourse, which will allow one to see the dissociated and projected aspects of the human self in AI systems.
Acil Tufan (2022). Poznanie przez sztukę a sztuka sztucznej inteligencji. Tłum. Mateusz Chaberski. W: Łucja Iwanczewska, Mateusz Chaberski (red.), Performatyka. Poza kanonem. T. 2: Wiedza i niewiedza. Kraków: Wiele Kropek.
Arendt Hannah (1985). Podbój przestrzeni kosmicznej i autorytet człowieka. Tłum. Grażyna Łuka. Literatura na Świecie, 6, 167, 192‒208.
Arendt Hannah (1998). O przemocy. Nieposłuszeństwo obywatelskie. Tłum. Anna Łagodzka, Wojciech Madej. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Arendt Hannah (2000). Kondycja ludzka. Tłum. Anna Łagodzka. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Belting Hans (2012/2002). Obraz ciała jako obraz człowieka. Reprezentacja w kryzysie. W: Hans Belting, Antropologia obrazu. Szkice do nauki o obrazie. Kraków: Universitas
Bennett Jill (2020). Widzenie empatyczne. Afekt, trauma i sztuka współczesna, https://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2020/26-empatyczne-obrazy/widzenie-empatyczne.-afekt-trauma-i-sztuka-wspolczesna [odczyt: 10.12.2024].
Basile Roberto, Vivian Maier, niania, która nie tylko doglądała dzieci [artykuł niepublikowany, odczyt: 10.12.2024].
Białkowski Łukasz (2024). „Trueˮ art. Remarks on why human art is overrated and AI-made art unjustifiably undervalued. Art Inquiry. Recherches sur les arts, 26, 43–57, https://czasopisma.ltn.lodz.pl/Art-Inquiry/article/view/2523.
Bion Wilfred (1994). Elementy psychoanalizy. Warszawa: Oficyna Wydawnicza.
Bloom Paul (2010). How Pleasure Works: The New Science of Why We Like What We Like. W.W. Norton & Company.
Bloom Paul (2021). The Lure of Luxury, bostonreview.net [odczyt: 30.12.2024].
Boden Margaret A. (2020). Sztuczna inteligencja. Jej natura i przyszłość. Tłum. Tomasz Sieczkowski. Łodź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Bollas Christopher (2024). Świat obiektów sugestywnych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fundament.
Bollas Christopher (2021). Trzy struktury charakteru: narcystyczna, borderline, maniakalno-depresyjna. Warszawa: Oficyna Ingenium.
Brzostek Dariusz (2018). Lęk przed maszyną i lęk (z) maszyny. Sztuczna inteligencja i technolęki Stanisława Lema, Kultura Współczesna, 2, 101, doi.org/10.26112/kw.2018.101.02.
Casafont Augustin (2007). Twój umysł jako narzędzie zmiany. Barcelona: Urano. Campbell Joseph (1994). Potęga mitu. Kraków: Wydawnictwo ZNAK.
Chertok Leon, De Saussure Raymond (1988). Rewolucja psychoterapeutyczna: od Mesmera do Freuda. Tłum. Artur Kowaliszyn. Warszawa: PWN.
Di Dio Cinzia, Ardizzi Martina, Schieppati Silvia V., Massaro Davide, Gilli Gabriella, Gallese Vittorio, Marchetti Antonella (2023). Art made by artificial intelligence: The effect of authorship on aesthetic judgments. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. Advance online publication, https://doi.org/10.1037/aca0000602.
Dukaj Jacek (2019). Po piśmie. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Europarlament (2020). Sztuczna inteligencja: Co to jest i jakie ma zastosowania, https://www.europarl.europa.eu [odczyt: 11.01.2025].
Frosh Stephen (2014). Pragnienie wolności? W: E. Sala (red.). Sztuka i wolność. Psychoanalityczna refleksja nad znaczeniem kreatywności. Kraków: Wydawnictwo MOCAK-u.
Galanter Philip (2014). What is Generative Art? Complexity Theory as a Context for Art Theory. Generative Art, bit.ly/33lj9XT [odczyt: 20.12.2024].
Garland Caroline (red.) (2013). Czym jest trauma? Podejście psychoanalityczne. Warszawa: Ingenium.
Harari Yuval Noah (2018). 21 lekcji na XXI wiek. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Hollis James. (2022). W cieniu Saturna. O leczeniu męskich zranień. Czeladź: Instytut Studiów Kulturowych Raven.
Illouz Eva (2010). Uczucia w dobie kapitalizmu. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Kalita Lech (2025). Przyszłość dzieje się dziś. Psychoterapia w przyśpieszającym świecie. Warszawa: Oficyna Fundament.
Kant Immanuel (2001). Krytyka czystego rozumu. Tłum. Roman Ingarden. Kęty: Wydawnictwo Antyk.
Kant Immanuel (2005). Logika. Podręcznik do wykładów. Tłum. Andrzej Banaszkiewicz. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Kant Immanuel (2005). Antropologia w ujęciu pragmatycznym. Tłum. Elżbieta Drzazgowska, Piotr Sosnowski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
Klein Melanie (2007). Znaczenie tworzenia symboli dla rozwoju ego. Tłum. D. Golec. W: Miłość, poczucie winy i reperacja oraz inne prace z lat 1921‒1945. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Kristeva Julia (2007). Czarne słońce. Depresja i melancholia. Tłum. M.P. Markowski, R. Ryziński. Kraków: Universitas.
Lem Stanisław (2021). Opowieści o pilocie Pirxie. Wypadek. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Markowski Michał Paweł (2017). Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej. W: Julia Kristeva, Czarne słońce. Depresja i melancholia. Tłum. Michał Paweł Markowski, R. Ryziński. Krakow: Universitas, VI–XLIX.
Mitchell Juliet (2014). Rodzeństwo i świat psychospołeczny. Tłum. L. Kalita. MOCAK Forum, 2, 24‒33.
Modzelewska-Kossowska Ewa (2014). Sztuka i wolność w przestrzeni wewnętrznej. W: Elżbieta Sala (red.), Sztuka i wolność. Psychoanalityczna refleksja nad znaczeniem kreatywności. Kraków: Wydawnictwo MOCAK-u.
Nietzsche Fryderyk (2008). Poza dobrem i złem. Tłum. M. Łukasiewicz. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.
Ogden Thomas H. (1979). On Projective Identification. The International Journal of Psychoanalysis, 60, 357–373.
Ogden Thomas H. (2009). Rediscovering Psychoanalysis: Thinking and Dreaming, Learning and Forgetting. New York‒London: Routledge.
Ogden Thomas H. (2018). Przeżywanie nieprzeżytego życia. Warszawa: Ingenium.
Pfeifer-Chomiczewska Katarzyna (2022). O wpływie sztucznej inteligencji na relacje międzyludzkie i prawo małżeńskie. Głos Prawa. Przegląd Prawniczy Allehandra, 5, 1(9), poz. 2, https://glosprawa.pl [odczyt: 11.01.2025].
Soddu Celestino (2021). AI Organic Complexity in Generative Art. Generative Art, bit.ly/3lxG0AG [odczyt: 20.12.2024].
Szkudlarek Tomasz (2025). Wir. W: Lech Kalita, Przyszłość dzieje się dziś. Psychoterapia w przyśpieszającym świecie. Warszawa: Oficyna Fundament.
Werbart Andrzej (2025). Komentarz. W: Lech Kalita, Przyszłość dzieje się dziś. Psychoterapia w przyśpieszającym świecie. Warszawa: Oficyna Fundament.
Woodman Marion (2024). Ciężarna dziewica. Proces psychologicznej transformacji. Czeladź: Instytut Studiów Kulturowych RAVEN.
Winnicott Donald (2011). Zabawa a rzeczywistość. Tłum. Anna Czownicka. Gdańsk: Imago.
Žižek Slavoj (2011). Lacrimae rerum. Kieślowski, Hitchcock, Tarkowski, Lynch. Przeł. Sławomir Krolak. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Žižek Slavoj (2009). Žižek. Przewodnik „Krytyki Politycznej”. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Informacje: Zarządzanie w Kulturze, 2025, Tom 26, Numer 2, s. 161-179
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej
Polska
Publikacja: 05.09.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 908
Liczba pobrań: 571