FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Sztuczna czy wyprojektowana? AI jako aspekt ludzkiego self – perspektywa psychoanalityczna

Data publikacji: 05.09.2025

Zarządzanie w Kulturze, 2025, Tom 26, Numer 2, s. 161-179

https://doi.org/10.4467/20843976ZK.25.012.21913

Autorzy

Elżbieta Sala-Hołubowicz
Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej
, Polska
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Sztuczna czy wyprojektowana? AI jako aspekt ludzkiego self – perspektywa psychoanalityczna

Abstrakt

The article addresses the issues of fears and fantasies that are evoked by new technologies. Starting from an existentially oriented philosophical anthropology, the author addresses the question of human condition, but approaches it using a psychoanalytic method. She proposes replacing the word “artificial” in the phrase “artificial intelligence” with the psychological term “projected” borrowed from psychoanalytic discourse, which will allow one to see the dissociated and projected aspects of the human self in AI systems.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Acil Tufan (2022). Poznanie przez sztukę a sztuka sztucznej inteligencji. Tłum. Mateusz Chaberski. W: Łucja Iwanczewska, Mateusz Chaberski (red.), Performatyka. Poza kanonem. T. 2: Wiedza i niewiedza. Kraków: Wiele Kropek.

Arendt Hannah (1985). Podbój przestrzeni kosmicznej i autorytet człowieka. Tłum. Grażyna Łuka. Literatura na Świecie, 6, 167, 192‒208.

Arendt Hannah (1998). O przemocy. Nieposłuszeństwo obywatelskie. Tłum. Anna Łagodzka, Wojciech Madej. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Arendt Hannah (2000). Kondycja ludzka. Tłum. Anna Łagodzka. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Belting Hans (2012/2002). Obraz ciała jako obraz człowieka. Reprezentacja w kryzysie. W: Hans Belting, Antropologia obrazu. Szkice do nauki o obrazie. Kraków: Universitas

Bennett Jill (2020). Widzenie empatyczne. Afekt, trauma i sztuka współczesnahttps://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2020/26-empatyczne-obrazy/widzenie-empatyczne.-afekt-trauma-i-sztuka-wspolczesna [odczyt: 10.12.2024].

Basile Roberto, Vivian Maier, niania, która nie tylko doglądała dzieci [artykuł niepublikowany, odczyt: 10.12.2024].

Białkowski Łukasz (2024). „Trueˮ art. Remarks on why human art is overrated and AI-made art unjustifiably undervalued. Art Inquiry. Recherches sur les arts, 26, 43–57, https://czasopisma.ltn.lodz.pl/Art-Inquiry/article/view/2523.

Bion Wilfred (1994). Elementy psychoanalizy. Warszawa: Oficyna Wydawnicza.

Bloom Paul (2010). How Pleasure Works: The New Science of Why We Like What We Like. W.W. Norton & Company.

Bloom Paul (2021). The Lure of Luxurybostonreview.net [odczyt: 30.12.2024].

Boden Margaret A. (2020). Sztuczna inteligencja. Jej natura i przyszłość. Tłum. Tomasz Sieczkowski. Łodź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Bollas Christopher (2024). Świat obiektów sugestywnych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fundament.

Bollas Christopher (2021). Trzy struktury charakteru: narcystyczna, borderline, maniakalno-depresyjna. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Brzostek Dariusz (2018). Lęk przed maszyną i lęk (z) maszyny. Sztuczna inteligencja i technolęki Stanisława Lema, Kultura Współczesna, 2, 101, doi.org/10.26112/kw.2018.101.02.

CrossRef

Casafont Augustin (2007). Twój umysł jako narzędzie zmiany. Barcelona: Urano. Campbell Joseph (1994). Potęga mitu. Kraków: Wydawnictwo ZNAK.

Chertok Leon, De Saussure Raymond (1988). Rewolucja psychoterapeutyczna: od Mesmera do Freuda. Tłum. Artur Kowaliszyn. Warszawa: PWN.

Di Dio Cinzia, Ardizzi Martina, Schieppati Silvia V., Massaro Davide, Gilli Gabriella, Gallese Vittorio, Marchetti Antonella (2023). Art made by artificial intelligence: The effect of authorship on aesthetic judgments. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. Advance online publication, https://doi.org/10.1037/aca0000602.

CrossRef

Dukaj Jacek (2019). Po piśmie. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Europarlament (2020). Sztuczna inteligencja: Co to jest i jakie ma zastosowania, https://www.europarl.europa.eu [odczyt: 11.01.2025].

Frosh Stephen (2014). Pragnienie wolności? W: E. Sala (red.). Sztuka i wolność. Psychoanalityczna refleksja nad znaczeniem kreatywności. Kraków: Wydawnictwo MOCAK-u.

Galanter Philip (2014). What is Generative Art? Complexity Theory as a Context for Art Theory. Generative Art, bit.ly/33lj9XT [odczyt: 20.12.2024].

Garland Caroline (red.) (2013). Czym jest trauma? Podejście psychoanalityczne. Warszawa: Ingenium.

Harari Yuval Noah (2018). 21 lekcji na XXI wiek. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Hollis James. (2022). W cieniu Saturna. O leczeniu męskich zranień. Czeladź: Instytut Studiów Kulturowych Raven.

Illouz Eva (2010). Uczucia w dobie kapitalizmu. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Kalita Lech (2025). Przyszłość dzieje się dziś. Psychoterapia w przyśpieszającym świecie. Warszawa: Oficyna Fundament.

Kant Immanuel (2001). Krytyka czystego rozumu. Tłum. Roman Ingarden. Kęty: Wydawnictwo Antyk.

Kant Immanuel (2005). Logika. Podręcznik do wykładów. Tłum. Andrzej Banaszkiewicz. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Kant Immanuel (2005). Antropologia w ujęciu pragmatycznym. Tłum. Elżbieta Drzazgowska, Piotr Sosnowski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

Klein Melanie (2007). Znaczenie tworzenia symboli dla rozwoju ego. Tłum. D. Golec. W: Miłość, poczucie winy i reperacja oraz inne prace z lat 1921‒1945. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kristeva Julia (2007). Czarne słońce. Depresja i melancholia. Tłum. M.P. Markowski, R. Ryziński. Kraków: Universitas.

Lem Stanisław (2021). Opowieści o pilocie Pirxie. Wypadek. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Markowski Michał Paweł (2017). Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej. W: Julia Kristeva, Czarne słońce. Depresja i melancholia. Tłum. Michał Paweł Markowski, R. Ryziński. Krakow: Universitas, VI–XLIX.

Mitchell Juliet (2014). Rodzeństwo i świat psychospołeczny. Tłum. L. Kalita. MOCAK Forum, 2, 24‒33.

Modzelewska-Kossowska Ewa (2014). Sztuka i wolność w przestrzeni wewnętrznej. W: Elżbieta Sala (red.), Sztuka i wolność. Psychoanalityczna refleksja nad znaczeniem kreatywności. Kraków: Wydawnictwo MOCAK-u.

Nietzsche Fryderyk (2008). Poza dobrem i złem. Tłum. M. Łukasiewicz. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.

Ogden Thomas H. (1979). On Projective Identification. The International Journal of Psychoanalysis, 60, 357–373.

Ogden Thomas H. (2009). Rediscovering Psychoanalysis: Thinking and Dreaming, Learning and Forgetting. New York‒London: Routledge.

Ogden Thomas H. (2018). Przeżywanie nieprzeżytego życia. Warszawa: Ingenium.

Pfeifer-Chomiczewska Katarzyna (2022). O wpływie sztucznej inteligencji na relacje międzyludzkie i prawo małżeńskie. Głos Prawa. Przegląd Prawniczy Allehandra, 5, 1(9), poz. 2, https://glosprawa.pl [odczyt: 11.01.2025].

Soddu Celestino (2021). AI Organic Complexity in Generative Art. Generative Art, bit.ly/3lxG0AG [odczyt: 20.12.2024].

Szkudlarek Tomasz (2025). Wir. W: Lech Kalita, Przyszłość dzieje się dziś. Psychoterapia w przyśpieszającym świecie. Warszawa: Oficyna Fundament.

Werbart Andrzej (2025). Komentarz. W: Lech Kalita, Przyszłość dzieje się dziś. Psychoterapia w przyśpieszającym świecie. Warszawa: Oficyna Fundament.

Woodman Marion (2024). Ciężarna dziewica. Proces psychologicznej transformacji. Czeladź: Instytut Studiów Kulturowych RAVEN.

Winnicott Donald (2011). Zabawa a rzeczywistość. Tłum. Anna Czownicka. Gdańsk: Imago.

Žižek Slavoj (2011). Lacrimae rerum. Kieślowski, Hitchcock, Tarkowski, Lynch. Przeł. Sławomir Krolak. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Žižek Slavoj (2009). Žižek. Przewodnik „Krytyki Politycznej”. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Informacje

Informacje: Zarządzanie w Kulturze, 2025, Tom 26, Numer 2, s. 161-179

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Sztuczna czy wyprojektowana? AI jako aspekt ludzkiego self – perspektywa psychoanalityczna
Angielski: Artificial or Projected? AI as an Aspect of the Human Self – A Psychoanalytic Perspective

Autorzy

Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej
Polska

Publikacja: 05.09.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Elżbieta Sala-Hołubowicz (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Elżbieta Sala-Hołubowicz – psycholożka, filozofka, certyfikowana superwizorka i terapeutka szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej, a także animatorka kulturowa i poetka; autorka publikacji naukowych i popularnonaukowych z pogranicza sztuki i psychoanalizy; w latach 2011‒2016 była kierowniczką Działu Edukacji Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK, prowadziła zajęcia na Akademii Sztuk Pięknych z filozofii z elementami psychologii postrzegania; jest stypendystką MKiDN w obszarze zarządzania kulturą i wspierania rozwoju kadr kultury; aktualnie prowadzi szkolenia dla terapeutów w ramach kilku specjalistycznych kursów, superwizuje krakowskie ośrodki psychoterapeutyczne; została wyróżniona w konkursie na referat PTPP pod hasłem „Sen”, jej artykuł o kreatywności został doceniony w konkursie Rozsika Parker Prize i opublikowany w „British Journal of Psychotherapy”.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Sztuczna czy wyprojektowana? AI jako aspekt ludzkiego self – perspektywa psychoanalityczna

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE