Tom 19

Artykuł analizuje rolę, jaką pełnić może edukacja w procesie demokratyzacji państwa. Podkreśla jej znaczenie dla kształtowania świadomych i zaangażowanych obywateli, których aktywności stanowią fundament dojrzałych demokracji. W pracy wskazano, że nie ma automatycznej korelacji między wzrostem poziomu wykształcenia społeczeństwa a intensyfikacją demokratyzacji państwa, czego najlepszym przykładem jest Białoruś, w której mimo wysokiego poziomu wykształcenia społeczeństwa system edukacyjny pozostaje narzędziem indoktrynacji i wsparcia dla reżimu autorytarnego a nie promocji wartości demokratycznych. Autorka akcentuje również konieczność gruntownej reformy białoruskiej edukacji i stworzenie systemu kształcenia opartego na wartościach demokratycznych, promującego krytyczne myślenie, partycypację obywatelską oraz synergię ze światowymi standardami edukacyjnymi.

PDF

Czytaj więcej

Propaganda jako wyzwanie dla systemu edukacji: białoruskie doświadczenie

Dzmitry Nikanovich

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 27-44

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.003.22816

Ten artykuł analizuje propagandę jako problem edukacyjny w kontekście współczesnej Białorusi. Na przykładach z uniwersyteckiego kształcenia dziennikarzy, podręczników szkolnych oraz inicjatyw ideologicznych, takich jak Zjednoczony Dzień Informacji, badanie pokazuje, w jaki sposób państwowa propaganda jest zintegrowana z systemem edukacji, zastępując myślenie krytyczne narracjami opartymi na lojalności. Szczególną uwagę poświęcono zacieraniu granic między dziennikarstwem a propagandą w środowisku akademickim i zawodowym, a także legitymizowaniu propagandy jako praktyki normatywnej i zawodowo akceptowalnej. W kontekście ograniczonej autonomii uniwersytetów i rosnącej presji na kadrę dydaktyczną autor podkreśla znaczenie edukacji obywatelskiej jako kluczowego zasobu dla przyszłej demokratycznej transformacji. Artykuł dowodzi, że we współczesnej Białorusi propaganda została systematycznie zinstytucjonalizowana w ramach systemu edukacji, co prowadzi do redefinicji roli dziennikarza oraz znaczenia edukacji obywatelskiej.

PDF

Czytaj więcej

Rola i potencjał nauczycieli w oporze przeciwko formowaniu i przejawom autorytarnych wzorców w białoruskiej edukacji szkolnej

Iryna Sidorskaya

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 45-56

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.004.22817

Artykuł analizuje rolę i potencjał nauczycieli w oporze wobec formowania i przejawów autorytarnych wzorców w białoruskim systemie edukacji szkolnej od lat 90. XX wieku do IX 2020 r. W oparciu o podejście interdyscyplinarne badanie łączy perspektywy pedagogiczne, socjologiczne i kulturoznawcze, przyjmując za ramy teoretyczne dorobek krytycznej pedagogiki (m.in. Paulo Freire, Henry Giroux) oraz teorii autorytaryzmu (Hannah Arendt, Juan Linz, Samuel Huntington). Część empiryczna opiera się na wywiadach pogłębionych z nauczycielami, które ujawniają mechanizmy normalizacji autorytarnych praktyk w szkołach, a także indywidualne i kolektywne strategie oporu wobec nich. Wyniki badań wskazują, że autorytarne wzorce – odziedziczone po systemie sowieckim – pozostają kluczowym elementem kultury edukacyjnej na Białorusi, ograniczając samorealizację nauczycieli i rozwój demokratycznych postaw wśród uczniów. Artykuł kończy się rekomendacjami dotyczącymi procesu deautorytaryzacji edukacji w kontekście przyszłych reform demokratycznych.

PDF

Czytaj więcej

Историческая наука и университетское образование в Новой Беларуси: вызовы, принципы, реформы

Stepan Zakharkevich

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 57-73

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.005.22818

Artykuł przedstawia rozumienie kryzysu nauk historycznych na Białorusi i wyższego szkolnictwa historycznego w kontekście realiów autorytarnych. Analizuje problemy edukacji historycznej i proponuje kluczowe zasady jej przyszłej reformy w Nowej Białorusi. Opierając się na refleksji autoetnograficznej i analizie dyskursywnego materiału instytucjonalnego, artykuł identyfikuje kluczowe problemy badań historycznych i edukacji historycznej we współczesnej Białorusi i proponuje kluczowe zasady ich rozwiązania. Identyfikuje uniwersalne (wolność słowa, prawa człowieka), ogólnonaukowe (autonomia uniwersytetów, opinia ekspertów środowiska naukowego, biurokracja naukowa) i specyficzne problemy historyczne (granice dyscyplin, etyka naukowa, problem plagiatu itp.) badań historycznych i edukacji historycznej na Białorusi oraz proponuje sposoby ich rozwiązania. W artykule wskazano na ideologiczną kontrolę nad badaniami historycznymi i edukacją historyczną na Białorusi, a także na erozję norm etycznych. Zaproponowano długoterminową strategię reformy badań historycznych i edukacji historycznej, opartą na autonomii, autorefleksji i samoorganizacji społeczności historycznej w Nowej Białorusi.

PDF

Czytaj więcej

Кадровые вызовы для высшего образования в Беларуси после начала демократических трансформаций

Victor Shadurski, Liudmila Shadurskaya

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 75-94

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.006.22819

Doświadczenia krajów Europy Środkowo‑Wschodniej pokazują, że przejście od rządów autorytarnych do demokratycznych wymaga stworzenia nowej kadry, także w obszarze szkolnictwa wyższego. Ten wieloaspektowy i dość długotrwały proces obejmuje zarówno przywrócenie praw obywatelom, którzy wcześniej byli poddawani różnego rodzaju środkom ograniczającym i represjom ze strony władz z powodu swojej pozycji obywatelskiej, jak i ukaranie wspólników dyktatora, którzy dopuścili się zbrodni przeciwko swojemu narodowi. Oprócz tych szeroko zakrojonych działań, jak pokazuje historia, konieczna jest wyważona lustracja, mająca na celu ujawnienie tożsamości osób, którzy w mniejszym lub większym stopniu współpracowały z organami represyjnymi.
Wymienione działania muszą być prowadzone w oparciu o prawo międzynarodowe i ustawodawstwo krajowe oraz w ścisłych ramach tych przepisów. Oznacza to konieczność przyjęcia, po rozpoczęciu okresu przejściowego, specjalnej ustawy regulującej procesy przywracania sprawiedliwości społecznej i karania przestępców. Prawo musi jasno określać zadania struktur, którym powierzono wdrażanie jego wymagań w praktyce. Nowe białoruskie prawo powinno jak najdokładniej określać procedury postępowania przedprocesowego i sądowego w sprawach osobistych, a także skutki prawne orzeczeń sądowych.
Biorąc pod uwagę złożoność zadań opisanych powyżej, instytucje demokratycznych sił Białorusi działające na uchodźstwie mogą już teraz rozpocząć opracowywanie dokumentów koncepcyjnych, w tym organizacji lustracji. Należy podkreślić, że działania te już się rozpoczęły – poddano pod publiczną dyskusję szereg projektów, nakreślono zarys planowanych działań analitycznych i eksperckich, m.in. dotyczących reform w obszarze szkolnictwa wyższego.
Planując i wdrażając reformy demokratyczne po upadku dyktatury, Białorusini mogą czerpać z bogatych i różnorodnych doświadczeń państw, które stanęły w obliczu podobnych wyzwań kilkadziesiąt lat wcześniej. Jedną z głównych lekcji, jaką demokratyczne siły Białorusi powinny wyciągnąć z doświadczeń innych krajów, jest zapobieganie upolitycznianiu pracy kadr, a także jak najszybsze przeprowadzanie lustracji, karanie przestępców i przywracanie praw obywatelom, którzy zostali poddani bezprawnym represjom ze strony reżimu.

PDF

Czytaj więcej

O próbach stworzenia narodowego uniwersytetu na Białorusi i w emigracji w latach 2000‑2024

Pavel Barkouski

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 95-110

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.007.22820

Artykuł przedstawia syntetyczny przegląd i analizę inicjatyw edukacyjnych, które pojawiły się na Białorusi w pierwszych dekadach XXI w. i miały na celu rewizję oraz zaproponowanie alternatywnych modeli szkolnictwa wyższego. Inicjatywy te dążyły do wprowadzenia innowacyjnych elementów do białoruskiej przestrzeni edukacyjnej, czyniąc projekt uniwersytecki bardziej globalnym, przy jednoczesnym zachowaniu silnego narodowego ukierunkowania. W tekście omówiono zarówno sukcesy, jak i niepowodzenia na tej drodze, a także opisano próbę stworzenia nowego projektu narodowego uniwersytetu dla Białorusi na emigracji, z zamiarem jego przyszłego przeniesienia do wolnej i demokratycznej Białorusi. Głównym pytaniem badawczym było to, w jakim stopniu istniejące inicjatywy uniwersyteckie, jak również wcześniej realizowane projekty, odpowiadają statusowi uniwersytetu narodowego. Podjęto także próbę analizy nowego projektu Białoruskiego Uniwersytetu Badawczego im. Astafieja Vałoviča jako inicjatywy pretendującej obecnie do tej roli.

PDF

Czytaj więcej

Kryzys edukacji na Białorusi a rola Wolnego Uniwersytetu Białoruskiego w budowaniu przyszłości demokratycznej

Tatiana Iwanow, Helena Giebień

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 111-127

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.008.22821

Niniejszy artykuł bada kryzys edukacji wyższej na Białorusi w kontekście autorytarnych represji oraz rolę Wolnego Uniwersytetu Białoruskiego (WUB) jako instytucji akademickiej działającej na wygnaniu. Opierając się na analizie jakościowej, obejmującej wywiady strukturyzowane oraz analizę dyskursu materiałów instytucjonalnych, artykuł eksploruje, w jaki sposób WUB kształtuje swoją misję i strategię wobec białoruskiej społeczności akademickiej w obliczu represji politycznych i przymusowej migracji. Wyniki badań wskazują, że choć WUB stanowi kluczowy element oporu wobec erozji wolności akademickiej, jego działalność jest jednocześnie ograniczana przez konieczność balansowania między zachowaniem tożsamości akademickiej a adaptacją do nowego środowiska instytucjonalnego. Analiza ukazuje, że WUB pełni funkcję przestrzeni nadziei i akademickiej kontynuacji, ale jednocześnie jego przyszłość wymaga dalszej refleksji nad mechanizmami instytucjonalnego przetrwania i rozwoju w warunkach kryzysu politycznego. Badanie wskazuje również na potrzebę dalszej eksploracji strategii długoterminowej integracji WUB z międzynarodowym krajobrazem edukacyjnym oraz jego roli w procesach demokratyzacyjnych na Białorusi.

PDF

Czytaj więcej

Interdisciplinarity as a Catalyst for Educational Attainment: A Critical Analysis of PISA‑2018 in the Belarusian Context

Igor Waraxe

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 129-149

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.009.22822

Niniejsze badanie analizuje rolę podejść interdyscyplinarnych w osiągnięciach edukacyjnych przez pryzmat wyników PISA‑2018, koncentrując się na Białorusi, Federacji Rosyjskiej i OECD jako studiach przypadku. Badanie stosuje ilościową analizę porównawczą danych oceny naukowej PISA‑2018, badając wzorce wyników w 33 zadaniach (115 pytań) obejmujących biologię, chemię, fizykę i geografię, ze szczególnym naciskiem na porównanie wyników uczniów w zadaniach jednoprzedmiotowych i interdyscyplinarnych. Badanie wskazuje, że pomimo różnych systemów edukacyjnych, oba kraje wykazują poprawę wyników uczniów w zadaniach interdyscyplinarnych w porównaniu z zadaniami jednoprzedmiotowymi. Analiza ujawnia, że zintegrowane podejścia do nauki przyczyniają się do lepszych wyników akademickich, nawet w systemach tradycyjnie opartych na izolowanych programach przedmiotowych. Badanie dostarcza wglądu w potencjał edukacji interdyscyplinarnej i sugeruje kierunki reform edukacyjnych w obu kontekstach narodowych. Badanie opiera się na wynikach Narodowego Raportu PISA‑2018 na Białorusi.

PDF

Czytaj więcej

Relacje handlowe Polski i Białorusi – aktualne wyzwania i tendencje w obliczu agresji Rosji na Ukrainę

Marek Wróblewski

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 151-163

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.010.22823

Artykuł przedstawia pogłębioną analizę relacji handlowych między Polską a Białorusią w latach 2020‑2024, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji politycznego sojuszu Białorusi z Federacją Rosyjską oraz jej wsparcia dla rosyjskiej agresji zbrojnej przeciwko Ukrainie. W oparciu o dane statystyczne oraz oficjalne źródła, opracowanie ukazuje dynamikę i strukturalne przemiany w przepływach handlowych pomiędzy Polską a Białorusią, jak również między Białorusią a Unią Europejską. Szczególny nacisk położono na analizę wpływu kolejnych pakietów sankcji nałożonych przez Unię Europejską, działań odwetowych strony białoruskiej oraz zmieniającego się kontekstu geopolitycznego na dwustronne stosunki gospodarcze. Z przeprowadzonej analizy wynika, iż eksport Polski na Białoruś w niektórych kategoriach pozostał na względnie stabilnym poziomie, a nawet wykazywał tendencję wzrostową, podczas gdy import z Białorusi uległ wyraźnemu ograniczeniu. Artykuł kończy się oceną perspektyw dalszej współpracy handlowej, wskazując na długoterminowe ryzyka wynikające z rosnącej zależności Białorusi od Rosji oraz trwałej izolacji jej gospodarki od rynków europejskich.

PDF

Czytaj więcej

ZACHÓD I WSCHÓD. WYZWANIA I ZAGROŻENIA W KONTEKŚCIE NOWEJ ARCHITEKTURY BEZPIECZEŃSTWA

Wprowadzenie

Krzysztof Kociubiński, Marek Kulczycki, Marek Musioł, Wojciech Szczerbowicz

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 167-169

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.011.22824

PDF

Czytaj więcej

NATO’s Response to the New Implementation Area of the „Russian World” Concept: A 360‑Degree Approach

Rüştü Salim Savaş Biçer

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 171-199

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.012.22825

Artykuł analizuje wieloaspektowe odpowiedzi strategiczne NATO na coraz bardziej zaawansowaną i ekspansywną koncepcję „rosyjskiego świata”. Ta geopolityczna struktura ramowa ma na celu projekcję rosyjskich wpływów na obszarze postsowieckim i poza nim. Zakorzeniona w wizji jedności kulturowej i politycznej koncepcja „rosyjskiego świata” dąży do rozszerzenia strefy wpływów Moskwy poprzez wspieranie prorosyjskich nastrojów, destabilizację rządów w krajach sąsiednich oraz umacnianie wpływów w organizacjach międzynarodowych. W artykule poddano kompleksowej analizie podejście NATO 360 stopni – holistyczną strategię obejmującą elementy polityczne, wojskowe, gospodarcze i informacyjne, mającą na celu przeciwdziałanie rosnącym ambicjom regionalnym i globalnym Rosji.
Polityczny wymiar odpowiedzi NATO obejmuje wzmacnianie sojuszy i partnerstw z krajami na peryferiach Rosji, intensyfikację działań dyplomatycznych oraz wzmacnianie zobowiązań w ramach obrony zbiorowej. W wymiarze wojskowym NATO dostosowało swoją postawę strategiczną poprzez zwiększenie obecności w Europie Wschodniej, prowadzenie wspólnych ćwiczeń oraz poprawę interoperacyjności sił państw członkowskich. W sferze gospodarczej Sojusz wykorzystał sankcje i nawiązał strategiczne partnerstwa z kluczowymi graczami na arenie światowej w celu izolacji Rosji i ograniczenia jej wpływów ekonomicznych. Wreszcie, strategia informacyjna NATO ma na celu przeciwdziałanie rosyjskim kampaniom dezinformacyjnym oraz podnoszenie świadomości społecznej na temat rosyjskich operacji wpływu. Poprzez to zintegrowane podejście NATO dąży do ochrony stabilności regionalnej, odstraszania dalszej ekspansji Rosji oraz ochrony wartości liberalnej demokracji w Europie i poza nią.
W artykule zbadano również ewoluujące wyzwania, przed którymi stoi NATO, w tym wewnętrzne podziały w Sojuszu, taktyki wojny hybrydowej stosowane przez Rosję oraz rolę nowych technologii w kształtowaniu przyszłości działań wojennych. Analizując te czynniki, artykuł podkreśla zdolności adaptacyjne i odporność NATO w odpowiedzi na dynamiczny i nieprzewidywalny krajobraz geopolityczny. W konkluzji stwierdza się, że kompleksowe podejście NATO 360 stopni będzie miało kluczowe znaczenie w przeciwdziałaniu długo

PDF

Czytaj więcej

Od Nowej Polityki Wschodniej do Porozumień Mińskich. Ukraina w koncepcjach politycznych Franka Waltera Steinmeiera

Artur Drzewicki, Krzysztof Kociubiński

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 201-232

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.013.22826

Celem artykułu jest zaprezentowanie sformułowanych w sposób całościowy koncepcji politycznych wieloletniego ministra spraw zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec, a obecnie jej prezydenta Franka Waltera Steinmeiera. Wybór został ograniczony do prezentacji założeń, których implikacje dotyczyły Ukrainy w sposób bezpośredni lub też wpływały na nią pośrednio, w ramach szerszej strategii Berlina wobec Europy Wschodniej i Rosji. W ujęciu syntetycznym oraz problemowym analizie zostały poddane założenia Nowej Polityki Wschodniej, Europejskiej Polityki Wschodniej oraz tzw. Formuły Steinmeiera, których konceptualizacja w różnych formach nastąpiła w latach 2006‑2019.

PDF

Czytaj więcej

Obraz Stanów Zjednoczonych Ameryki w okresie kampanii prezydenckiej 2024 r. w propagandzie Chińskiej Republiki Ludowej

Mirosław Habowski

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 233-253

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.014.22827

Chiński portal „Global Times” obszernie relacjonował przebieg wyborów prezydenckich w USA w 2024 r., przedstawiając przy okazji skrajnie negatywny obraz tego państwa, jako pogrążonego w kryzysie gospodarczym i politycznym, z silnie podzielonym społeczeństwem i charakteryzującym się dużą brutalnością życia społecznego, a w polityce zagranicznej wspierającego destabilizację na świecie.

PDF

Czytaj więcej

Contours of a New International Order: The Conceptual Analysis of Emerging Trends in Contemporary Geopolitics

Anvar Ismayilli

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 255-279

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.015.22828

Od zakończenia zimnej wojny wyłonił się jednobiegunowy porządek świata, charakteryzujący się dominacją świata zachodniego, w szczególności Stanów Zjednoczonych w sferze politycznej, gospodarczej i wojskowej, pozycjonując go jako centralnego aktora kształtującego normy globalne, instytucje międzynarodowe i architekturę bezpieczeństwa. Do wybuchu wojny na Ukrainie przywództwo Zachodu pozostało silne. Jednak wybuch konfliktu ujawnił pojawiającą się dynamikę kontrhegemoniczną, ponieważ państwa takie jak Rosja, Iran, Chiny i – do pewnego stopnia – Turcja zaczęły konsolidować swoje strategiczne wysiłki, aby rzucić wyzwanie liberalnemu porządkowi międzynarodowemu. To wyrównanie odzwierciedla nie tylko pragmatyczną współpracę, ale także głębsze ideologiczne i cywilizacyjne podteksty. Geopolityczne projekty promowane przez ten konserwatywny blok są również wyrazem alternatywnych logik cywilizacyjnych zakorzenionych w odrębnych narracjach historycznych i kulturach strategicznych. Wykorzystując jakościową metodologię do ukształtowania analizy koncepcyjnej pojawiających się trendów we współczesnej geopolityce, artykuł kończy się wnioskiem, że chociaż aspiracje wielobiegunowe i procesy kontrhegemoniczne są coraz bardziej widoczne, trwałość tych powiązań – czy to sytuacyjnych, czy prawdziwie strategicznych – będzie w dużej mierze zależeć od tego, w jaki sposób państwa będą formułować i na nowo kalibrować swoje interesy narodowe w erze bezprecedensowych geopolitycznych turbulencji.

PDF

Czytaj więcej

The Visegrád Group as a Platform for Cooperation within the Central European Subregional Security Complex: Hopes and Disappointments in the Sphere of Military Security

Marek Kulczycki, Marek Musioł

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 281-306

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.016.22829

Artykuł analizuje Grupę Wyszehradzką (V4) jako subregionalną platformę współpracy państw Europy Środkowej po 1989 r., z naciskiem na wymiar militarny oraz jej miejsce w architekturze bezpieczeństwa regionalnego i europejskiego. Celem jest ocena efektywności V4 z perspektywy współpracy państw średnich oraz logiki kompleksów bezpieczeństwa. W badaniu wykorzystano analizę instytucjonalno‑prawną, porównawczą, analizę źródeł wtórnych i studium przypadku. Wnioski wskazują, że przy zachowanych osiągnięciach integracyjnych potencjał współpracy wojskowej V4 pozostaje niewykorzystany, zwłaszcza z powodu ograniczonej instytucjonalizacji i dywergencji percepcji zagrożeń.

PDF

Czytaj więcej

SYTUACJA POLITYCZNA NA BLISKIM WSCHODZIE – ESKALACJA WYDARZEŃ, ROZWÓJ EWENTUALNYCH TRENDÓW I ZMIENIAJĄCY SIĘ UKŁAD SIŁ

Wprowadzenie

Piotr Kosiorek

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 309-311

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.017.22830

PDF

Czytaj więcej

Israel and the GCC member states in a security architecture of the Middle Eastern Regional Security Complex

Jarosław Jarząbek, Marcin Szydzisz

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 313-336

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.018.22831

Sześć państw członkowskich Rady Współpracy Zatoki Perskiej (GCC): Bahrajn, Kuwejt, Oman, Katar, Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie, przez długi czas nie uznawało istnienia państwa Izrael ani nie utrzymywało z nim oficjalnych stosunków dyplomatycznych. Mimo to ich wzajemne relacje istniały i rozwijały się, przechodząc od otwartej wrogości do neutralności, a nawet współpracy w niektórych obszarach. Jednakże, ponieważ ich wzajemne relacje są złożone i osadzone w sieci powiązań wewnętrznych i międzynarodowych, ich rozwój jest silnie uzależniony od dynamiki bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie. Dwa czynniki wywierały szczególnie silny wpływ na rozwój relacji Izraela z państwami Rady Współpracy Zatoki Perskiej: sprawa palestyńska i postrzeganie zagrożenia ze strony Iranu. Niniejszy artykuł wyjaśnia interakcje polityczne i w zakresie bezpieczeństwa między państwami członkowskimi Rady Współpracy Zatoki Perskiej a Izraelem, ich ewolucję oraz wpływ na ład regionalny Bliskiego Wschodu. Pomimo rozwoju relacji państw Zatoki Perskiej z Izraelem, ich zakres pozostaje ograniczony i w dużej mierze wynika ze wspólnego poczucia zagrożenia ze strony Iranu. Większość relacji pozostaje nieformalna, z wyjątkiem Bahrajnu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich, które nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne. Jak pokazuje badanie, regionalne wzorce przyjaźni i wrogości są trwałe, zwłaszcza jeśli chodzi o przywiązanie społeczeństw Zatoki Perskiej do sprawy palestyńskiej i ich niechęć do Izraela. Wsparcie dla Palestyńczyków w konflikcie izraelsko‑palestyńskim wciąż wyznacza czerwoną linię, której żadne z państw Zatoki Perskiej nie decyduje się przekroczyć.

PDF

Czytaj więcej

Relacje Izraela ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. Od wrogości do strategicznego partnerstwa

Krzysztof Bałenkowski

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 337-364

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.019.22832

Niniejszy artykuł analizuje ewolucję relacji między Izraelem a Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi (ZEA) — od wzajemnej wrogości po wieloaspektowe partnerstwo strategiczne. Przedstawia historyczną ścieżkę od braku bezpośrednich kontaktów przed rokiem 1971, poprzez dekady nieoficjalnej współpracy gospodarczej i bezpieczeństwa prowadzonej w tajemnicy, aż po stopniowe ocieplenie stosunków po zmianach przywództwa w ZEA. Kluczowe punkty zwrotne obejmują tajne projekty technologiczne i obronne, wspólne obawy wobec regionalnych ambicji Iranu oraz rosnący udział w wielostronnych inicjatywach dyplomatycznych i wojskowych. Badanie podkreśla znaczenie Porozumień Abrahama (2020) jako zarówno kulminacji wieloletniego procesu normalizacji, jak i katalizatora rozszerzonej współpracy dwustronnej w dziedzinie dyplomacji, handlu, obronności i wymiany kulturalnej. Analizuje również odporność tych relacji w obliczu kryzysów regionalnych, w szczególności wojny w Gazie w 2023 r., podczas której ZEA utrzymały pragmatyczne zaangażowanie we współpracę z Izraelem pomimo publicznej krytyki. Wnioski wskazują, że relacje izraelsko‑emirackie stały się stabilnym filarem geopolityki Zatoki, kształtowanym przez zbieżne interesy bezpieczeństwa, współzależność gospodarczą oraz dążenie do strategicznego wpływu na Bliskim Wschodzie.

PDF

Czytaj więcej

Beyond Resistance: The Multifaceted Dimensions of Hezbollah

Jakub Drewek

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 365-385

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.020.22833

Artykuł analizuje wielowymiarową rolę Hezbollahu w kształtowaniu geopolityki Bliskiego Wschodu, ze szczególnym uwzględnieniem jego relacji z Iranem. Omawia polityczne, militarne, społeczne i ideologiczne wymiary tego sojuszu, podkreślając podwójną funkcję Hezbollahu jako autonomicznego aktora libańskiego oraz proxy realizującego regionalną agendę Teheranu. Studium przedstawia działania Hezbollahu jako wykonawcy szerszych strategicznych interesów Iranu na Bliskim Wschodzie, obejmujących Syrię, Irak i Jemen. Szczególną uwagę poświęcono mechanizmom finansowania Hezbollahu, w tym działalności przestępczej oraz powiązaniom z libańską diasporą, a także operacjom wywiadowczym, które znacząco zwiększają jego zdolności militarne. Artykuł dowodzi, że relacje Hezbollah–Iran charakteryzują się ideologiczną spójnością, wzajemną strategiczną zależnością i pragmatyczną elastycznością, lecz stoją wobec rosnących wyzwań wynikających ze zmieniającej się dynamiki regionalnej, wewnętrznych ograniczeń i geopolitycznych niepowodzeń od końca 2024 r.

PDF

Czytaj więcej

Settler Colonialism and Statehood: A Comparative Analysis of the USA and Israel

Jennifer Badr-Wągrowska

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 387-417

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.021.22834

Niniejszy artykuł bada strukturalne i ideologiczne podobieństwa między osadniczo‑kolonialnymi podstawami Stanów Zjednoczonych Ameryki i Izraela, umiejscawiając ich sojusz polityczny w ramach postkolonialnej teorii krytycznej. Stany Zjednoczone Ameryki zostały zbudowane na wywłaszczeniu i przymusowym przesiedleniu ludów rdzennych, podczas gdy utworzenie Izraela w 1948 r. doprowadziło do Nakby i wywłaszczenia Palestyńczyków – procesów zakorzenionych w logice kolonializmu osadniczego. Odwołując się do teorii postkolonialnej i kolonializmu osadniczego, w szczególności do prac Edwarda Saida, Frantza Fanona i Homiego Bhabhy, artykuł analizuje, w jaki sposób kolonialne ideologie zawłaszczania ziemi, militaryzacji i kontroli narracyjnej nadal kształtują praktyki budowania państwa oraz strategie geopolityczne obu krajów. Na podstawie jakościowych badań źródłowych i analizy krytycznej materiałów pierwotnych i wtórnych, autorka twierdzi, że niezachwiane wsparcie Stanów Zjednoczonych Ameryki dla Izraela ma nie tylko charakter strategiczny, ale również ideologiczny – zakorzeniony we wspólnej historii wymazywania ludności rdzennej i dominacji terytorialnej. Sojusz ten odzwierciedla trwałą strukturę solidarności kolonializmu osadniczego, która podtrzymuje fragmentację przestrzenną, zależność ekonomiczną oraz osłabianie suwerenności ludów rdzennych w obu kontekstach. Ostatecznie artykuł bada, w jaki sposób te przecinające się dziedzictwa kolonialne wpływają na współczesne rozumienie sprawiedliwości, suwerenności i praw człowieka, oferując ramy do dekonstrukcji normalizacji kolonializmu osadniczego we współczesnych stosunkach międzynarodowych.

PDF

Czytaj więcej

Państwa Unii Europejskiej wobec konfliktu izraelsko‑palestyńskiego w latach 2023‑2025

Tomasz Łukiewicz

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 419-439

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.022.22835

W niniejszym artykule przebadano ewolucję stanowisk państw członkowskich Unii Europejskiej wobec wojny w Strefie Gazy, która rozpoczęła się po ataku Hamasu na Izrael 7 X 2023 r. Celem pracy jest weryfikacja hipotezy, że przedłużający się konflikt doprowadził do systematycznej erozji poparcia dla Izraela na rzecz rosnącego wsparcia politycznego dla Palestyny. Początkowa, jednomyślna reakcja UE, oparta na potępieniu terroryzmu i uznaniu prawa Izraela do samoobrony, uległa szybkiej fragmentaryzacji.
Analiza, oparta na badaniu głosowań w ONZ, decyzji politycznych i dokumentów rządowych, potwierdza, że na te zróżnicowane odpowiedzi wpływ miały głęboko zakorzenione uwarunkowania, takie jak historyczne relacje z regionem Bliskiego Wschodu, odmienne zobowiązania moralne, a także specyfika wewnętrznych debat politycznych i społecznych. W artykule prześledzono kluczowe momenty, pogłębiające podziały: od rozbieżności w głosowaniach nad rezolucjami ONZ wzywającymi do zawieszenia broni, po przełomową decyzję Hiszpanii, Irlandii, Słowenii, a następnie Francji o uznaniu państwa palestyńskiego. Działania te, wraz z wprowadzaniem sankcji na izraelskich osadników i ograniczeń w eksporcie broni, potwierdzają postawioną hipotezę i świadczą o fundamentalnej reorientacji stanowisk wielu państw UE.

PDF

Czytaj więcej

VARIA

Pogromy Żydów w Rosji w latach 1905‑1906 na tle kryzysu państwa

Tadeusz Lebioda

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 443-464

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.023.22836

W latach 1905-1906 Rosję dotknęła największa w jej dotychczasowej historii fala pogromów. W ich wyniku zginęło od 3 do nawet 4 tys. Żydów a ok. 10 tys. odniosło rany. Podłożem dla pogromów stał się kryzys zewnętrzny i wewnętrzny państwa rosyjskiego. W latach 1904‑1905 Rosja przeżyła szok wynikający z porażki w wojnie z Japonią a w 1905 r. wybuchła rewolucja. Zjawiska te zachwiały w posadach systemem autarchii. Uwolniły również nawarstwiające się pokłady antysemityzmu, który eksplodował z ogromną siłą w X 1905 r. po ogłoszeniu carskiego manifestu. Rezultatem pogromów, oprócz utraty nadziei Żydów na ich równouprawnienie w Rosji i ogromnej skali tragedii w postaci ofiar, zniszczeń i strat materialnych, stała się też fala emigracji z Rosji. Pogromy były również rozumiane i wykorzystane przez władze jako narzędzie do rozładowania nastrojów rewolucyjnych.

PDF

Czytaj więcej

Bezpieczeństwo i ochrona zasobu archiwalnego na Ukrainie po 24 II 2022 r. – problem cyfryzacji

Małgorzata Szabaciuk

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 465-481

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.024.22837

Inwazja Rosji na Ukrainę, która rozpoczęła się 24 II 2022 r., wykracza poza wymiar czysto militarny, przejawiając się jako systematyczna kampania wymierzona w ukraińską tożsamość kulturową i dziedzictwo dokumentacyjne. Działania te wpisują się w historyczne już praktyki imperialne, mające na celu negację odrębności Ukrainy. W tym kontekście ochrona narodowego zasobu archiwalnego, liczącego ok. 100 mln jednostek i rozproszonego w sieci archiwalnej obejmującej archiwa centralne, obwodowe, rejonowe oraz miejskie, stała się jednym z kluczowych priorytetów. Bezpieczeństwo zbiorów zapewniane jest poprzez kompleksowe działania, w tym ewakuację materiałów z terenów walk, ich fizyczne zabezpieczanie przed atakami oraz intensywną digitalizację, koordynowaną przez Państwową Służbę Archiwalną Ukrainy pod kierunkiem Anatolija Chromowa i realizowaną we współpracy z partnerami międzynarodowymi.
W procesie tym Ukraina korzysta z doświadczeń zagranicznych, w tym polskich archiwów, które znacząco przyspieszyły cyfryzację w okresie pandemii covid‑19. Przykładowo, portal „szukajwarchiwach.pl” udostępnia obecnie 79 mln skanów, podczas gdy ukraiński Międzyarchiwalny Portal Wyszukiwawczy zgromadził dotąd informacje o 10 mln kopii cyfrowych, koncentrując się w szczególności na materiale historycznym i genealogicznym, często niedostępnym w fizycznej postaci.
Współczesny ukraiński system archiwalny, kształtowany od 1991 r. w opozycji do sowieckiego modelu centralistycznego, budowany jest na fundamencie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym z 1993 r., nowelizowanej w latach 2019 i 2024 w odpowiedzi na wyzwania cyfryzacji i wojny. Kluczowe dokumenty strategiczne, takie jak reforma zarządu państwowego Ukrainy (2021) oraz Strategia ochrony dziedzictwa dokumentacyjnego do 2027 r., integrują proces digitalizacji z programem „Diia. Digital State”, umożliwiając m.in. archiwizację dokumentacji born‑digital za pośrednictwem platformy Dyplomatyczny earchive. Międzynarodowa współpraca z organizacjami takimi jak FamilySearch czy ALIPH pozwala na przyspieszenie prac, co ilustruje przykład lwowskiego Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego (TsDIAL). Stosując model hybrydowy, archiwum to publikuje na platformie ARCHIUM ponad 40 tys. skanów miesięcznie (głównie ksiąg metrykalnych), korzystając przy tym ze wsparcia sprzętowego z USA i Japonii. Analogicznie, Państwowe Archiwum Obwodu Lwowskiego digitalizuje akta miejskie z lat 1919‑1939 dzięki finansowaniu ALIPH. W tych warunkach digitalizacja okazuje się najskuteczniejszą metodą ochrony narodowej tożsamości, przenosząc dziedzictwo dokumentacyjne do sfery cyfrowej i gwarantując jego przetrwanie dla przyszłych pokoleń w obliczu trwającej agresji.

PDF

Czytaj więcej

Migracje z Ukrainy do Polski wskutek inwazji Federacji Rosyjskiej w okresie 24 II 2022-31 XII 2024 r. Działania prawne podjęte przez organy władzy publicznej Rzeczpospolitej Polskiej

Paweł Olbrycht

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 483-496

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.025.22838

Celem badań prowadzonych na potrzeby artykułu była eksploracja rozwiązań prawnych podjętych przez organy władzy publicznej Rzeczpospolitej Polskiej wobec przybywających do Polski migrantów z Ukrainy w okresie od 24 II 2022 r. (początku pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę) do 31 XII 2024 r. W procesie badawczym wykorzystano metodę analizy źródeł, z zastosowaniem techniki analizy treści źródeł literaturowych, aktów prawa polskiego oraz międzynarodowego dotyczących problematyki migracyjnej, w tym uchodźczej oraz danych statystycznych. W wyniku przeprowadzonych badań można stwierdzić, że wobec przybywających do Polski po 24 II 2022 r. obywateli Ukrainy polskie organy władzy publicznej wprowadziły relatywnie wiele rozwiązań ułatwiających im adaptację (m.in. w obszarze edukacji, dostępu do rynku pracy i służby zdrowia) oraz, że istnieje istotne zróżnicowanie w działaniach podjętych we wskazanej sytuacji a reakcji na wzrost zagrożenia nieudokumentowaną migracją do Polski z terytorium Białorusi.

PDF

Czytaj więcej

Myśl polityczna legistów. Źródło chińskiego despotyzmu?

Stanisław Niewiński

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 497-511

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.026.22839

Niniejszy artykuł jest poświęcony doktrynie legistycznej (Fa Jia), czyli jednej z najważniejszych doktryn klasycznej chińskiej myśli politycznej. Myśliciele wiązani ze szkołą legistyczną kładli szczególny nacisk na kwestię silnej władzy monarszej, centralizacji państwa oraz zaimplementowania spisanego prawa. Myśl legistyczna odegrała kluczową rolę w powstaniu cesarstwa. Legizm uchodzi dziś za fundament despotycznych tendencji w chińskim życiu politycznym. W niniejszym artykule autor usiłuje udowodnić, iż dziedzictwo legizmu w Chinach jest znacznie bardziej złożone.

PDF

Czytaj więcej

Ukraina w myśli politycznej współczesnego polskiego środowiska narodowo-radykalnego

Grzegorz Tokarz

Wschodnioznawstwo, Tom 19, 2025, s. 513-523

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.25.027.22840

W pracy przedstawiono stosunek polskiego ruchu narodowo‑radykalnego do Ukrainy. Podjęto kwestię postrzegania przeszłości przez nacjonalistów III Rzeczpospolitej i działaczy ukraińskich odwołujących się do idei narodowej. Ważnym elementem pracy jest ocena przez polskich radykałów wojny między Rosją a Ukrainą. Ponadto, jak polscy nacjonaliści postrzegają współpracę z Ukraińcami.

PDF

Czytaj więcej