Nie zaczęło się w Gdańsku, nie zaczęło się w Lublinie. Żyrardowskie strajki z lipca 1980 roku
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 15.05.2026
Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 18-31
https://doi.org/10.4467/25434942WS.25.002.23622Autorzy
Nie zaczęło się w Gdańsku, nie zaczęło się w Lublinie. Żyrardowskie strajki z lipca 1980 roku
W lipcu 1980 r. Żyrardów był jednym z najważniejszych ośrodków strajkowych w Polsce. W tym niewielkim mieście pracę przerwały wówczas praktycznie wszystkie największe zakłady pracy. Najdłużej strajkowały te największe, związane z przemysłem włókienniczym i zatrudniające głównie kobiety. Przyczynami tych protestów była nie tylko kolejna – wprowadzona z dniem 1 lipca – podwyżka cen, ale również niższe pensje wypłacone w czerwcu tego roku, kiepskie zaopatrzenie Żyrardowa w podstawowe produkty (np. spożywcze) i złe warunki pracy (m.in. brak odzieży roboczej, kiepskie oświetlenie, przeciekające dachy) oraz docierające – dzięki żyrardowianom zatrudnionym w Zakładach Mechanicznych „Ursus” w Warszawie – informacje o podwyżkach wywalczonych przez pracowników stołecznego zakładu. Strajki kończyły się porozumieniami, zawieranymi głównie z dyrekcjami zakładów pracy. W ich wyniku protestujący wywalczyli m.in. podwyżki płac, często jednak niewielkie. Wynikało to z faktu, że nie byli zorganizowani – strajki wybuchały spontanicznie, a protestujący nie tworzyli komitetów strajkowych.
Archiwum Akt Nowych, Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, XII/3597, XII/3602, XII/4459; Ministerstwo Przemysłu Lekkiego, 4/9.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, 0365/2, t. 1.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi, 035/6.
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Audycje radiostacji obcych odebrane w kraju. Codzienny biuletyn informacyjny Naczelnej Redakcji Odbioru Audycji z Zagranicy i Opracowań Analitycznych Programu dla Zagranicy Polskiego Radia Komitetu ds. Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja”; Skrypty z audycji Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, 36/6027.
Dubiński K., Zapowiedź sierpniowego przełomu. Meldunki MSW o sytuacji w kraju w okresie 1 lipca – 16 sierpnia 1980, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 2000, z. 133.
Narady i konferencje kierownictwa PZPR w latach 1980–1981, oprac. M. Jabłonowski, W. Janowski, W. Władyka, Warszawa 2004.
Grochola W., Żyrardowska STELLA: początek świata?, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 5.
Strajki w całym kraju, „Robotnik” 1980, nr 57.
Gabrylewicz M., Geneza i historia Oddziału Miejskiego NSZZ ,,Solidarność” w Żyrardowie w latach 1980–2005, Żyrardów 2005.
Z pamiętnika żyrardowskiego robotnika. Wspomnienia pracowników Zakładów Lniarskich w Żyrardowie, t. 1, oprac. A. Wrzesień, Żyrardów 2019.
Z pamiętnika żyrardowskiego robotnika. Wspomnienia pracowników Zakładów Lniarskich w Żyrardowie, t. 2, oprac. M. Modrak, Żyrardów 2020.
Dąbrowski M., Lubelski lipiec 1980, Lublin 2006.
XXXV lat strajków i powstania Solidarności we wspomnieniach strajkujących, red. W. Borowik, Warszawa 2016.
Kozłowski T., Anatomia rewolucji. Narodziny ruchu społecznego „Solidarność” w 1980 roku, Warszawa 2017.
Leszczyński A., Anatomia protestu. Strajki robotnicze w Olsztynie, Sosnowcu i Żyrardowie, sierpień – listopad 1981, Warszawa 2006.
NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 5: Polska południowo-wschodnia, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.
Studia nad ruchami społecznymi, t. 4, red. J. Kulpińska, do druku przygotował P. Marciniak, Warszawa 1990.
Wypowiedź Zbigniewa Janasa do filmu dokumentalnego pt. Zapomniane strajki z 1980 r.
Informacje: Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 18-31
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Instytut Pamięci Narodowej — Biuro Badań Historycznych
Polska
Publikacja: 15.05.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-SA 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 77
Liczba pobrań: 82