FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Nie zaczęło się w Gdańsku, nie zaczęło się w Lublinie. Żyrardowskie strajki z lipca 1980 roku

Data publikacji: 15.05.2026

Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 18-31

https://doi.org/10.4467/25434942WS.25.002.23622

Autorzy

Grzegorz Majchrzak
Instytut Pamięci Narodowej — Biuro Badań Historycznych
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-9267-7769 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Nie zaczęło się w Gdańsku, nie zaczęło się w Lublinie. Żyrardowskie strajki z lipca 1980 roku

Abstrakt

W lipcu 1980 r. Żyrardów był jednym z najważniejszych ośrodków strajkowych w Polsce. W tym niewielkim mieście pracę przerwały wówczas praktycznie wszystkie największe zakłady pracy. Najdłużej strajkowały te największe, związane z przemysłem włókienniczym i zatrudniające głównie kobiety. Przyczynami tych protestów była nie tylko kolejna – wprowadzona z dniem 1 lipca – podwyżka cen, ale również niższe pensje wypłacone w czerwcu tego roku, kiepskie zaopatrzenie Żyrardowa w podstawowe produkty (np. spożywcze) i złe warunki pracy (m.in. brak odzieży roboczej, kiepskie oświetlenie, przeciekające dachy) oraz docierające – dzięki żyrardowianom zatrudnionym w Zakładach Mechanicznych „Ursus” w Warszawie – informacje o podwyżkach wywalczonych przez pracowników stołecznego zakładu. Strajki kończyły się porozumieniami, zawieranymi głównie z dyrekcjami zakładów pracy. W ich wyniku protestujący wywalczyli m.in. podwyżki płac, często jednak niewielkie. Wynikało to z faktu, że nie byli zorganizowani – strajki wybuchały spontanicznie, a protestujący nie tworzyli komitetów strajkowych.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Akt Nowych, Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, XII/3597, XII/3602, XII/4459; Ministerstwo Przemysłu Lekkiego, 4/9.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, 0365/2, t. 1.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi, 035/6.

Narodowe Archiwum Cyfrowe, Audycje radiostacji obcych odebrane w kraju. Codzienny biuletyn informacyjny Naczelnej Redakcji Odbioru Audycji z Zagranicy i Opracowań Analitycznych Programu dla Zagranicy Polskiego Radia Komitetu ds. Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja”; Skrypty z audycji Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, 36/6027.

Źródła drukowane

Dubiński K., Zapowiedź sierpniowego przełomu. Meldunki MSW o sytuacji w kraju w okresie 1 lipca – 16 sierpnia 1980, „Zeszyty Historyczne” (Paryż) 2000, z. 133.

Narady i konferencje kierownictwa PZPR w latach 1980–1981, oprac. M. Jabłonowski, W. Janowski, W. Władyka, Warszawa 2004.

Prasa

Grochola W., Żyrardowska STELLA: początek świata?, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 5.

Strajki w całym kraju, „Robotnik” 1980, nr 57.

Wspomnienia, dzienniki

Gabrylewicz M., Geneza i historia Oddziału Miejskiego NSZZ ,,Solidarność” w Żyrardowie w latach 1980–2005, Żyrardów 2005.

Z pamiętnika żyrardowskiego robotnika. Wspomnienia pracowników Zakładów Lniarskich w Żyrardowie, t. 1, oprac. A. Wrzesień, Żyrardów 2019.

Z pamiętnika żyrardowskiego robotnika. Wspomnienia pracowników Zakładów Lniarskich w Żyrardowie, t. 2, oprac. M. Modrak, Żyrardów 2020.

Opracowania

Dąbrowski M., Lubelski lipiec 1980, Lublin 2006.

XXXV lat strajków i powstania Solidarności we wspomnieniach strajkujących, red. W. Borowik, Warszawa 2016.

Kozłowski T., Anatomia rewolucji. Narodziny ruchu społecznego „Solidarność” w 1980 roku, Warszawa 2017.

Leszczyński A., Anatomia protestu. Strajki robotnicze w Olsztynie, Sosnowcu i Żyrardowie, sierpień – listopad 1981, Warszawa 2006.

NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 5: Polska południowo-wschodnia, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.

Studia nad ruchami społecznymi, t. 4, red. J. Kulpińska, do druku przygotował P. Marciniak, Warszawa 1990.

Relacje ustne

Wypowiedź Zbigniewa Janasa do filmu dokumentalnego pt. Zapomniane strajki z 1980 r.

Informacje

Informacje: Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 18-31

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Nie zaczęło się w Gdańsku, nie zaczęło się w Lublinie. Żyrardowskie strajki z lipca 1980 roku
Angielski: It Did Not Start in Gdańsk, It Did Not Start in Lublin: The Żyrardów Strikes of July 1980

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-9267-7769

Grzegorz Majchrzak
Instytut Pamięci Narodowej — Biuro Badań Historycznych
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-9267-7769 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Instytut Pamięci Narodowej — Biuro Badań Historycznych
Polska

Publikacja: 15.05.2026

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY-SA 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Grzegorz Majchrzak (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Grzegorz Majchrzak (1969) – historyk, dr nauk politycznych, 2000–2015 pracownik Biura Edukacji Publicznej (od 2015 r. Biura Badań Historycznych) IPN, członek Stowarzyszenia „Archiwum Solidarności” i Stowarzyszenia Wolnego Słowa, współautor scenariusza wystawy stałej ECS, 2016–2020 członek Rady Programowej Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Zajmuje się głównie badaniem dziejów aparatu represji, opozycji demokratycznej w PRL, mediami przed 1989 r., sportem i stanem wojennym.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Nie zaczęło się w Gdańsku, nie zaczęło się w Lublinie. Żyrardowskie strajki z lipca 1980 roku

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE