FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Insurekcyjny anarchizm w Polsce – przypadek Ludowego Frontu Wyzwolenia

Data publikacji: 15.05.2026

Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 104-121

https://doi.org/10.4467/25434942WS.25.007.23627

Autorzy

Grzegorz Piotrowski
Europejskie Centrum Solidarności
Uniwersytet Gdański
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-5193-4661 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Insurekcyjny anarchizm w Polsce – przypadek Ludowego Frontu Wyzwolenia

Abstrakt

Zmiana reżimu w 1989 r. przekształciła niemal wszystkie elementy życia w Polsce, a ruch anarchistyczny nie był wyjątkiem. Niniejszy artykuł skupia się na Ludowym Froncie Wyzwolenia, pierwszej powojennej polskiej grupie anarchistycznej, która używała przemocy jako swojego modus operandi. Jej działania zostały masowo odrzucone przez resztę polskiego ruchu anarchistycznego, a w szczególności przez Federację Anarchistyczną, która stała się dominującą organizacją w Polsce. Funkcjonowanie Ludowego Frontu Wyzwolenia było i nadal jest przedmiotem kontrowersji. Jednym z zarzutów jest to, że była to operacja specjalna sponsorowana przez nowo utworzoną cywilną służbę kontrwywiadowczą.

Informacja

Pierwotna wersja tego artykułu ukazała się jako G. Piotrowski, Insurrectionary Anarchism in Poland: The Case of the People’s Liberation Front, „Anarchist Studies” 2024, 32(2). Tłumaczenie i przedruk za zgodą wydawcy.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Akcja bezpośrednia. Kronika ataków anarchistów, antyfaszystów, działaczy prozwierzęcych i ekologicznych w Polsce, b.m.w. 2015.

Antonów R., Pod czarnym sztandarem: anarchizm w Polsce po 1980 roku, Wrocław 2004.

Antonów R., Płaszczyzna ideowa Federacji Anarchistycznej, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” 2015, nr 1 (100).

Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, red. D. Bień et al., Gdańsk 2021.

Bonanno A.M., For an Anti-authoritarian Insurrectionist International. Proposal for a Debate, https://libcom.org/library/anti-authoritarian-insurrectionist-international, dostęp: 31 I 2026 r.

Bonanno A.M., Insurrectionalist Anarchism – Part One, https://theanarchistlibrary.org/library/alfredo-m-bonanno-insurrectionalist-anarchism, dostęp: 31 I 2026 r.

Bonanno A.M. Introduction do Armed Joy, 1977, https://theanarchistlibrary.org/library/alfredo-m-bonanno-armed-joy/, dostęp: 31 I 2026 r.

Brzechczyn K., Myśl polityczna młodzieżowego ruchu anarchistycznego w Polsce w latach osiemdziesiątych XX w., [w:] Życie na przekór. Młodzieżowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980–1989) – nowe tropy i pytania badawcze, red. B. Noszczak, Warszawa 2016.

Delimski J., Drogi do pokoju, „Homek. Pismo Ruchu Alternatywnego” 1983, nr 6.

Grinberg D., Ruch anarchistyczny w Europie Zachodniej 1870–1914, Warszawa 1994.

Hugo-Bader J., Samotność rewolucjonistów. Historia jedynej w Polsce anarchistycznej organizacji stosującej przemoc, „Gazeta Wyborcza. Duży Format”, 24 IV 2017, https://wyborcza.pl/duzyformat/7,12729 0,21670078,samotnosc-rewolucjonistow-historia-jedynej-w-polsce.html, dostęp: 31 I 2026 r.

Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, [wybór i oprac. D. Kaczmarek], Poznań 2009.

Kenney P., Rewolucyjny karnawał. Europa Środkowa 1989, Wrocław 2005.

Kuukkanen M., Diffusion of Radical Repertoires Across Europe. The Arrival of Insurrectionary Anarchism to Finland, [w:] Radical Left Movements in Europe, London 2017.

Ludowy Front Wyzwolenia. Spod kontroli państwa, Pierwsza Linia 1, b.d.w.

Malendowicz P., Nowe informacje o Ludowym Froncie Wyzwolenia działającym w Grudziądzu w 1991 roku, „Rocznik Grudziądzki” 2007, t. 13.

Malendowicz P., Polski ruch anarchistyczny wobec współczesnych wyzwań politycznych, Piła 2007.

Malendowicz P., Ruch anarchistyczny w Europie wobec przemian globalizacyjnych przełomu XX i XXI wieku, Warszawa 2013.

Malendowicz P., Odrodzenie i kształtowanie się ruchu anarchistycznego w Polsce od lat osiemdziesiątych XX w. „Dzieje Najnowsze” 2020, nr 2 (52).

Marone F., The Rise of Insurrectionary Anarchist Terrorism in Italy, „Dynamics of Asymmetric Conflict” 2015, t. 8, nr 3.

Modzelewski W., Pacyfizm w Polsce, Warszawa 1996.

Posłuszna E., Terroryzm anarchistyczny – istota, taktyka, organizacja, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2013, t. 28, nr 4.

Posłuszna E., Anarchizm insurekcyjny i przemoc wyzwoleńcza. Nowe idee i trendy, „Rocznik Nauk Politycznych” 2023, t. 52, nr 1.

Rzeszut M., Grudziądzcy „terroryści” przypomnieli o sobie, „Gazeta Pomorska” 1991, nr 239.

Sierpiński J., Propozycja stanowiska Federacji Anarchistycznej w sprawie Ludowego Frontu Wyzwolenia dyskutowana na spotkaniu roboczym 21 marca 1992 roku, „Biuletyn Informacyjny Federacji Anarchistycznej” 1992, nr 12.

Tomasiewicz J., „Partyzanci Przyjemności”. Insurekcjonizm. Anarchizm wobec kryzysu czy kryzys anarchizmu? [w:] Europa XX– XXI wieku. Społeczno-polityczne konsekwencje kryzysów, red. L. Krzyżanowski, M. Skrzypek, M. Gruszczyk, Katowice 2017.

Waluszko J.P., Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, Sopot 1992.

Wierzbicki M., Ostatni bunt. Młodzieżowa opozycja polityczna u schyłku PRL. Fakty, konteksty, interpretacje, Lublin–Warszawa 2013.

Zimmer K., „Propaganda za pomocą czynu” [w:] The International Encyclopedia of Revolution and Protest, red. I. Ness, Blackwell 2009.

Informacje

Informacje: Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 104-121

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Insurekcyjny anarchizm w Polsce – przypadek Ludowego Frontu Wyzwolenia
Angielski: Insurrectionary Anarchism in Poland – the Case of Ludowy Front Wyzwolenia

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-5193-4661

Grzegorz Piotrowski
Europejskie Centrum Solidarności
Uniwersytet Gdański
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-5193-4661 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Europejskie Centrum Solidarności

Uniwersytet Gdański
Polska

Publikacja: 15.05.2026

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY-SA 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Grzegorz Piotrowski (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Grzegorz Piotrowski – adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego i starszy specjalista ds. naukowych w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. Koncentruje się na badaniach nad radykalnymi ruchami społecznymi, społeczeństwem obywatelskim i demokratyzacją w Europie Środkowej i Wschodniej, na temat których wydawał publikacje przez wiele lat. Jest również wiceprezesem Fundacji Zatoka, polskiej organizacji pozarządowej zajmującej się wspieraniem i prowadzeniem badań oraz organizacją wydarzeń akademickich.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Insurekcyjny anarchizm w Polsce – przypadek Ludowego Frontu Wyzwolenia

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE