Insurekcyjny anarchizm w Polsce – przypadek Ludowego Frontu Wyzwolenia
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 15.05.2026
Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 104-121
https://doi.org/10.4467/25434942WS.25.007.23627Autorzy
Insurekcyjny anarchizm w Polsce – przypadek Ludowego Frontu Wyzwolenia
Zmiana reżimu w 1989 r. przekształciła niemal wszystkie elementy życia w Polsce, a ruch anarchistyczny nie był wyjątkiem. Niniejszy artykuł skupia się na Ludowym Froncie Wyzwolenia, pierwszej powojennej polskiej grupie anarchistycznej, która używała przemocy jako swojego modus operandi. Jej działania zostały masowo odrzucone przez resztę polskiego ruchu anarchistycznego, a w szczególności przez Federację Anarchistyczną, która stała się dominującą organizacją w Polsce. Funkcjonowanie Ludowego Frontu Wyzwolenia było i nadal jest przedmiotem kontrowersji. Jednym z zarzutów jest to, że była to operacja specjalna sponsorowana przez nowo utworzoną cywilną służbę kontrwywiadowczą.
Pierwotna wersja tego artykułu ukazała się jako G. Piotrowski, Insurrectionary Anarchism in Poland: The Case of the People’s Liberation Front, „Anarchist Studies” 2024, 32(2). Tłumaczenie i przedruk za zgodą wydawcy.
Akcja bezpośrednia. Kronika ataków anarchistów, antyfaszystów, działaczy prozwierzęcych i ekologicznych w Polsce, b.m.w. 2015.
Antonów R., Pod czarnym sztandarem: anarchizm w Polsce po 1980 roku, Wrocław 2004.
Antonów R., Płaszczyzna ideowa Federacji Anarchistycznej, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” 2015, nr 1 (100).
Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, red. D. Bień et al., Gdańsk 2021.
Bonanno A.M., For an Anti-authoritarian Insurrectionist International. Proposal for a Debate, https://libcom.org/library/anti-authoritarian-insurrectionist-international, dostęp: 31 I 2026 r.
Bonanno A.M., Insurrectionalist Anarchism – Part One, https://theanarchistlibrary.org/library/alfredo-m-bonanno-insurrectionalist-anarchism, dostęp: 31 I 2026 r.
Bonanno A.M. Introduction do Armed Joy, 1977, https://theanarchistlibrary.org/library/alfredo-m-bonanno-armed-joy/, dostęp: 31 I 2026 r.
Brzechczyn K., Myśl polityczna młodzieżowego ruchu anarchistycznego w Polsce w latach osiemdziesiątych XX w., [w:] Życie na przekór. Młodzieżowa kontestacja systemu w ostatniej dekadzie PRL (1980–1989) – nowe tropy i pytania badawcze, red. B. Noszczak, Warszawa 2016.
Delimski J., Drogi do pokoju, „Homek. Pismo Ruchu Alternatywnego” 1983, nr 6.
Grinberg D., Ruch anarchistyczny w Europie Zachodniej 1870–1914, Warszawa 1994.
Hugo-Bader J., Samotność rewolucjonistów. Historia jedynej w Polsce anarchistycznej organizacji stosującej przemoc, „Gazeta Wyborcza. Duży Format”, 24 IV 2017, https://wyborcza.pl/duzyformat/7,12729 0,21670078,samotnosc-rewolucjonistow-historia-jedynej-w-polsce.html, dostęp: 31 I 2026 r.
Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, [wybór i oprac. D. Kaczmarek], Poznań 2009.
Kenney P., Rewolucyjny karnawał. Europa Środkowa 1989, Wrocław 2005.
Kuukkanen M., Diffusion of Radical Repertoires Across Europe. The Arrival of Insurrectionary Anarchism to Finland, [w:] Radical Left Movements in Europe, London 2017.
Ludowy Front Wyzwolenia. Spod kontroli państwa, Pierwsza Linia 1, b.d.w.
Malendowicz P., Nowe informacje o Ludowym Froncie Wyzwolenia działającym w Grudziądzu w 1991 roku, „Rocznik Grudziądzki” 2007, t. 13.
Malendowicz P., Polski ruch anarchistyczny wobec współczesnych wyzwań politycznych, Piła 2007.
Malendowicz P., Ruch anarchistyczny w Europie wobec przemian globalizacyjnych przełomu XX i XXI wieku, Warszawa 2013.
Malendowicz P., Odrodzenie i kształtowanie się ruchu anarchistycznego w Polsce od lat osiemdziesiątych XX w. „Dzieje Najnowsze” 2020, nr 2 (52).
Marone F., The Rise of Insurrectionary Anarchist Terrorism in Italy, „Dynamics of Asymmetric Conflict” 2015, t. 8, nr 3.
Modzelewski W., Pacyfizm w Polsce, Warszawa 1996.
Posłuszna E., Terroryzm anarchistyczny – istota, taktyka, organizacja, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2013, t. 28, nr 4.
Posłuszna E., Anarchizm insurekcyjny i przemoc wyzwoleńcza. Nowe idee i trendy, „Rocznik Nauk Politycznych” 2023, t. 52, nr 1.
Rzeszut M., Grudziądzcy „terroryści” przypomnieli o sobie, „Gazeta Pomorska” 1991, nr 239.
Sierpiński J., Propozycja stanowiska Federacji Anarchistycznej w sprawie Ludowego Frontu Wyzwolenia dyskutowana na spotkaniu roboczym 21 marca 1992 roku, „Biuletyn Informacyjny Federacji Anarchistycznej” 1992, nr 12.
Tomasiewicz J., „Partyzanci Przyjemności”. Insurekcjonizm. Anarchizm wobec kryzysu czy kryzys anarchizmu? [w:] Europa XX– XXI wieku. Społeczno-polityczne konsekwencje kryzysów, red. L. Krzyżanowski, M. Skrzypek, M. Gruszczyk, Katowice 2017.
Waluszko J.P., Ruch Społeczeństwa Alternatywnego, Sopot 1992.
Wierzbicki M., Ostatni bunt. Młodzieżowa opozycja polityczna u schyłku PRL. Fakty, konteksty, interpretacje, Lublin–Warszawa 2013.
Zimmer K., „Propaganda za pomocą czynu” [w:] The International Encyclopedia of Revolution and Protest, red. I. Ness, Blackwell 2009.
Informacje: Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 104-121
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 15.05.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-SA 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 98
Liczba pobrań: 92