Działania Służby Bezpieczeństwa wobec „Solidarności” w latach 1980–1989
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 15.05.2026
Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 32-54
https://doi.org/10.4467/25434942WS.25.003.23623Autorzy
Działania Służby Bezpieczeństwa wobec „Solidarności” w latach 1980–1989
„Solidarność”, zarówno w okresie swojej legalnej działalności (między wrześniem 1980 r. a grudniem 1981 r.), jak i nielegalnej (głównie podziemnej) do 1989 r. była przedmiotem działań Służby Bezpieczeństwa. Funkcjonariusze SB inwigilowali jej działaczy oraz poszczególne struktury. Starali się wpływać – głównie za pomocą posiadanej agentury – na jej działalność. W latach 1980–1981 Służba Bezpieczeństwa nie osiągnęła jednak poważniejszego sukcesu – z tego powodu peerelowskie władze zdecydowały się na wprowadzenie stanu wojennego. Większa była jej skuteczność w działaniach wobec „Solidarności” działającej nielegalnie (najpierw w podziemiu, a potem jawnie). Na szczęście, mimo – jak informowali sami funkcjonariusze – coraz większej kontroli nad nią, do wyjątków należały sytuacje, kiedy Służba Bezpieczeństwa była w stanie sterować działalnością organów solidarnościowych. Zdecydowanie większe sukcesy funkcjonariusze odnosili w zakresie zdobywania informacji o planach czy zamierzeniach „Solidarności” i jej liderów.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, 0222/99, 0236/243, t. 1, 0236/243, t. 9, 0236/259, 0236/277, t. 1, 0236/277, t. 2, 0236/283, 0236/448, 0398/29, t. 2, 0999/171, t. 8, 01228/125, 1585/257, 1585/3528, 1585/4060, 001798/2342.
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, 055/12.
Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, t. 1: Wrzesień 1980 – wrzesień 1981, oprac. M. Kruk, R. Żydonik, współpraca S. Cenckiewicz, Warszawa – Gdańsk 2010.
Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, t. 2: I Krajowy Zjazd Delegatów, oprac. D. Sokołowski, R. Żydonik, Gdańsk – Warszawa 2019.
Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, t. 3: październik 1981 – listopad 1983, oprac. R. Żydonik, Gdańsk – Warszawa 2024.
Majchrzak G., Informacje sytuacyjne MSW z sierpnia 1980 roku, „Zeszyty Historyczne” 2003, z. 145.
Majchrzak G., Początki „ochrony” NSZZ „Solidarność” przez Służbę Bezpieczeństwa (wrzesień 1980-kwiecień 1981), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 2.
PZPR a „Solidarność” 1980–1981. Tajne dokumenty Biura Politycznego, wstęp T. Kozłowski, Warszawa 2013.
Piotrowski P., Wrocławska opozycja w materiałach Służby Bezpieczeństwa, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003 nr 2.
Majchrzak G., Czujni, ale praktycznie bezsilni…, „Rzeczpospolita”, 31 VIII 2010, Dodatek „Sierpień ’80. Reżim i naród”.
Majchrzak G., Jak Misztal szedł po Wałęsę, „Polityka” 2023, nr 35.
Majchrzak G., Podstęp. Kulisy wyjazdu z Polski liderów Solidarności Walczącej w kwietniu 1988 roku, „Kombatant” 2022, nr 6.
Majchrzak G., Sprawa Krohna, „Tygodnik Powszechny” 2009, nr 4.
Pobicie współpracownika pisma związkowego, „AS” 1981, nr 30.
Bagieński W., Organizacja i struktura Biura Studiów SB MSW (1982– 1989). Podstawowe fakty i ustalenia, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2022, nr 20.
Bagieński W., Cenckiewicz S., Woyciechowski P., Konfidenci, Warszawa 2015.
Cenckiewicz S., Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2004.
Cenckiewicz S., Gontarczyk P., SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii, Gdańsk – Warszawa – Kraków 2008.
Czekiści. Organy bezpieczeństwa w europejskich krajach bloku sowieckiego 1944–1989, red. K. Persak, Ł. Kamiński, Warszawa 2010.
Dekada Jaruzelskiego. Z historii politycznej PRL 1980–1989/90, red. R. Spałek, Warszawa 2024.
Dominiczak H., Organy bezpieczeństwa PRL 1944–1990. Rozwój i działalność w świetle dokumentów MSW, Warszawa 1997.
Droga do niepodległości. „Solidarność” 1980–2005, Warszawa 2005.
Drugi obieg wydawniczy w PRL na tle samizdatu w państwach bloku sowieckiego po 1956 roku, red. P. Gasztold-Seń, N. Jarska, J. Olaszek, Warszawa 2016.
25 rocznica niezależnych audycji i rozgłośni radiowych. Materiały pokonferencyjne, red. B. Bakuła, Poznań 2007.
Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, t. 5, red. J. Olaszek, P. Abryszeński, M. Dąbrowski, P. Zwiernik, Warszawa 2023.
Friszke A., Rewolucja Solidarności 1980–1981, Kraków 2014.
Friszke A., Sprawa jedenastu. Uwięzienie przywódców NSZZ „Solidarność” i KSS KOR 1981–1984, Kraków 2017.
Gontarczyk P., Tajny współpracownik „Święty”. Dokumenty archiwalne sprawy Mariana Jurczyka, Warszawa 2005.
Janke I., Twierdza. Solidarność walcząca – podziemna armia, Warszawa 2014.
Majchrzak G., Kontakt operacyjny „Delegat” vel „Libella”, Warszawa 2009.
Majchrzak G., Rozpracowanie organów kierowniczych NSZZ „Solidarność” przez Służbę Bezpieczeństwa 1980–1982, Warszawa 2021.
Majchrzak G., „Solidarność” na celowniku. Wybrane operacje SB przeciwko związkowi i jego działaczom, Poznań 2016.
Majchrzak G., Stan wojenny – historia znana, mniej znana i nieznana, Katowice – Warszawa 2024.
NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 6: Polska południowa, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.
NSZZ „Solidarność” 1980–1989, t. 7: Wokół „Solidarności”, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010.
Papierem w system. Prasa drugoobiegowa w PRL, red. M. Marcinkiewicz, S. Ligarski, Szczecin 2010.
Piotrowski P., Struktury Służby Bezpieczeństwa MSW 1975–1990, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 1.
Polak W., Wyjeżdżajcie. „Informacja” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych dotycząca emigracji opozycjonistów po wprowadzeniu stanu wojennego, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2007, nr 12.
Ruzikowski T., Tajni współpracownicy pionów operacyjnych aparatu bezpieczeństwa 1950–1984, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 3.
Siedziako M., Marian Jurczyk (1935–2014), Biografia polityczna szczecińskiej legendy „Solidarności”, Gdańsk 2024.
Sielezin J.R., Płaszczyzna konfrontacji politycznej między „Solidarnością” a władzą w latach 1980–1981, Wrocław 2005.
Siemiątkowski Z., Wywiad a władza. Wywiad cywilny w systemie sprawowania władzy politycznej w PRL, Warszawa 2009.
Stan wojenny i stany nadzwyczajne, red. E. Bielanowska, J. Kufel, Gdańsk 2022.
Stola D., Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989, Warszawa 2020.
Tam i (niekiedy) z powrotem. Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku, red. D. Węgrzyn, Katowice 2024.
Wokół „mniejszego zła”. Stan wojenny w Polsce. Materiały pokonferencyjne, red. P. Piotrowski, Wrocław 2010.
Zwiernik P., Poznańskie wątki operacji „Tęcza”, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2006, nr 11/12.
https://polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/form/344,Baza-Internowanych.html (dostęp 25 II 2025 r.)
Majchrzak G., Zagadka Zdzisława Szpakowskiego, czyli pewna tajemnica strajków lipca 1980 r. w Lublinie, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/kor/71688,Zagadka-Zdzislawa-Szpakowskiego-czyli-pewna-tajemnica-strajkow-lipca-1980-r-w-Lu.html (dostęp 28 I 2026 r.)
Informacje: Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 32-54
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Instytut Pamięci Narodowej — Biuro Badań Historycznych
Polska
Publikacja: 15.05.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-SA 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 103
Liczba pobrań: 147