FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Andrzej Milczanowski (1939–2024). Szkic do portretu opozycjonisty czasów PRL

Data publikacji: 15.05.2026

Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 55-74

https://doi.org/10.4467/25434942WS.25.004.23624

Autorzy

Michał Siedziako
Uniwersytet Szczeciński
, Polska
Instytut Pamięci Narodowej, Oddział IPN w Szczecinie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-0799-0222 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Andrzej Milczanowski (1939–2024). Szkic do portretu opozycjonisty czasów PRL

Abstrakt

Artykuł omawia opozycyjną aktywność Andrzeja Milczanowskiego w okresie PRL. Autor przedstawia drogę tytułowego bohatera do opozycji demokratycznej oraz kolejne etapy jego opozycyjnego zaangażowania: od tzw. opozycji przedsierpniowej, przez legalną działalność w „Solidarności” w latach 1980–1981, podziemie solidarnościowe, aż po schyłek lat 80. XX w., kiedy wraz z początkiem przemian ustrojowych w Polsce i powrotem „Solidarności” do legalnego działania sam Milczanowski wycofał się z działalności w związku.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy, 51/43, 51/40.

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie, 0012/257, 0012/369, t. 2.

Zbiory własne autora.

Relacje (nagrania w zbiorach autora)

Relacja Jana Tarnowskiego z 16 kwietnia 2021 r.

Relacja Michała Paziewskiego z 16 września 2022 r.

Relacja Mieczysława Ustasiaka z 15 lipca 2019 r.

Relacje Andrzeja Milczanowskiego z 25 czerwca 2018 r., 11 października, 5 i 29 listopada 2019 r., 16 kwietnia, 16 czerwca i 7 lipca 2021 r., 7 grudnia 2022 r.

Prasa

„Grot. Pismo NSZZ Solidarność Stoczniowców” 1984, 1985, 1987.

„Jedność. Organ Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego przy Stoczni im. Adolfa Warskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Solidarność” 1981.

„Jedność. Tygodnik NSZZ Solidarność Pomorza Zachodniego” 1989.

„Obraz. Miesięcznik Społeczny” 1984, 1988.

„Polityka” 2020, 2024.

Źródła publikowane (wywiady, wspomnienia, opracowania dokumentów)

„Nic tu nie jest nielegalne”. Sierpień ’88 w dokumentach szczecińskiej Służby Bezpieczeństwa, red. A. Kubaj, P. Knap, Szczecin 2009.

Dokumenty władz NSZZ „Solidarność” 1981–1989, wstęp, wybór i oprac. J. Olaszek, Warszawa 2010.

Głowacka A., Maciejowska A., Pisane mikrofonem, Szczecin 2004.

Gołembiowska B., Zanim runęły mury. Zbiór wywiadów z czołowymi opozycjonistami okresu PRL-u, Gdańsk 2024.

Jagielski K., Za burtą legendy, Szczecin 1992.

Koniec pewnej epoki. Wybory parlamentarne 1989 roku w województwie szczecińskim w dokumentach, wstęp, wybór i oprac. A. Kubaj, Warszawa–Szczecin 2010.

Milczanowski A., „Solidarność była najwspanialszą sprawą w moim życiu”, [w:] Mój Sierpień ’80. Pomorze Zachodnie na drodze do wolności, red. M. Dźwigał, A. Kubaj, M. Siedziako, Szczecin 2015.

Milczanowski A., Siły sprawcze „okrągłego stołu” na Pomorzu Zachodnim, [w:] Narodziny III Rzeczypospolitej. Pomorze Zachodnie w latach 1988–1990, red. M. Machałek, J. Macholak, Szczecin 2006.

Obywatelski Komitet Porozumiewawczy „Solidarność” Regionu Pomorzu Zachodnie. Powstanie i działalność od marca do czerwca 1989 roku. Relacje i dokumenty, red. M. Machałek, J. Macholak, W. Puzyna, Szczecin 2014.

Tabako T., Strajk ’88, Warszawa 1992.

Z archiwum szczecińskiego strajku. Sierpień 1988 roku. Ze zbiorów Edwarda Radziewicza i Andrzeja Milczanowskiego, oprac. M. Machałek, Szczecin 2005.

Literatura

Codogni P., Okrągły stół czyli polski Rubikon, Warszawa 2009.

Codogni P., Ruszyło – strajki wiosną 1988 roku w Polsce, „Studia Polityczne” 2008, nr 22.

Dudek A., Historia polityczna Polski 1989–2023, Warszawa 2023.

Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, Kraków 2014.

Friszke A., Rewolucja Solidarności 1980–1981, Kraków 2014.

Friszke A., Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (1982–1987), [w:] „Solidarność” podziemna 1981–1989, red. A. Friszke, Warszawa 2006.

Kawecki A., Od plebiscytu do wyborów. Narodziny demokratycznego systemu partyjnego społeczeństw regionalnych, Toruń 2006.

Kościelny R., Wiosna wolnych Polaków. Wersja szczecińska, Warszawa 2017.

Kozłowski T., Anatomia rewolucji. Narodziny ruchu społecznego „Solidarność” w 1980 roku, Warszawa 2017.

Kubaj A., Komitety założycielskie NSZZ „Solidarność” (4 XI 1986 – 27 II 1988), [w:] Zarejestrujcie nam „Solidarność”! Strajk sierpniowy 1988 r. w Szczecinie, red. A. Kubaj, M. Maciejowski, Szczecin 2009.

Kubaj A., Nie wyrośli z marzeń. Szczecińska podziemna Solidarność, Warszawa 2011.

Kuchcińska-Kurcz A., Samotny strajk. Sierpień 1988, Szczecin 2018.

Luszniewicz J., Solidarność Samorząd pracowniczy Transformacja systemu. O programie gospodarczym Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy (rok 1981), Warszawa 2008.

Łagojda K., Życie w cieniu śmierci. Losy rodzin katyńskich w latach 1939–1989 w świetle wywiadów z członkami Dolnośląskiej Rodziny Katyńskiej. Wybrane aspekty, Wrocław 2016.

Modzelewski W., Jacek Merkel, [w:] Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, t. 2, red. J. Skórzyński, P. Sowiński, M. Strasz, Warszawa 2002.

Nyzio A., Rakowiecka w remoncie. Transformacja polityki bezpieczeństwa wewnętrznego Polski w latach 1989–1993, Kraków 2020.

Paziewski M., Andrzej Milczanowski, [w:] Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989, t. 1, red. J. Skórzyński, P. Sowiński, M. Strasz, Warszawa 2000;

Paziewski M., Przedsierpniowa opozycja demokratyczna na Pomorzu Zachodnim, [w:] Miedzy Warszawą a regionem. Opozycja przedsierpniowa na Pomorzu Zachodnim, red. K. Kowalczyk, M. Paziewski, M. Stefaniak, Szczecin 2008.

Siedziako M., Marian Jurczyk (1935–2014). Biografia polityczna szczecińskiej legendy „Solidarności”, Gdańsk 2024.

Siedziako M., O włos od tragedii? Rozbicie strajku w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego 14/15 grudnia 1981 r., „Pamięć i Przyszłość” 2021, nr 4 (54).

Siedziako M., Parafia pw. św. Andrzeja Boboli w Szczecinie – oaza opozycji antykomunistycznej w czasach PRL, [w:] Księża dla władzy groźni. Duchowni współpracujący z opozycją (1976–1989), red. R. Łatka, Warszawa 2019.

Siedziako M., Porozumienia sierpniowe. Dlaczego „Szczecin podpisał pierwszy” i jakie to miało znaczenie?, „Wolność i Solidarność” 2019–2020, nr 11–12.

Siedziako M., Represje wobec katolików świeckich w Szczecinie w latach siedemdziesiątych XX w. – wybrane przykłady, [w:] Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim, t. 3: 1972–1978, red. M. Siedziako, Z. Stanuch, G. Wejman, Szczecin–Warszawa 2018.

Siedziako M., Strajk w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego po 13 grudnia 1981 roku, „Wolność i Solidarność” 2021–2022, nr 13–14.

Siedziako M., Szczeciński Sierpień ’88 w trójkącie: władze – Kościół – opozycja, [w:] Polski rok 1988, red. M. Przeperski, P. Ruchlewski, Gdańsk 2024.

Siedziako M., Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Szczecinie, [w:] Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, t. 5, red. J. Olaszek, P. Abryszeński, M. Dąbrowski, P. Zwiernik, Warszawa 2023.

Zarejestrujcie nam „Solidarność”! Strajk sierpniowy 1988 r. w Szczecinie, red. A. Kubaj, M. Maciejowski, Szczecin 2009.

Internet

Łątkowska M., Borowski A., Zimowski Jerzy, https://encysol.pl/es/encyklopedia/biogramy/19724,Zimowski-Jerzy.html?search=33179, dostęp: 14 III 2025 r.

Pacyfikacja Stoczni im. Warskiego, https://www.polskieradio.pl/13/3707/Audio/483558,Pacyfikacja-Stoczni-im-Warskiego, dostęp: 5 VII 2021 r.

Wójcikowa S., Szczurowski Waldemar Jakub, https://encysol.pl/es/encyklopedia/biogramy/18980,Szczurowski-Waldemar-Jakub.html?search=94434, dostęp: 29 I 2026 r.

Informacje

Informacje: Wolność i Solidarność, 2024–2025, nr 16–17, s. 55-74

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Andrzej Milczanowski (1939–2024). Szkic do portretu opozycjonisty czasów PRL
Angielski: Andrzej Milczanowski (1939–2024). Sketch for a Portrait of an Oppositionist from the Times of the Polish People’s Republic

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-0799-0222

Michał Siedziako
Uniwersytet Szczeciński
, Polska
Instytut Pamięci Narodowej, Oddział IPN w Szczecinie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-0799-0222 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Szczeciński
Polska

Instytut Pamięci Narodowej, Oddział IPN w Szczecinie
Polska

Publikacja: 15.05.2026

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY-SA 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Michał Siedziako (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Michał Siedziako (1985) – doktor nauk społecznych, politolog i historyk, adiunkt w Instytucie Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie Uniwersytetu Szczecińskiego. Jego zainteresowania badawcze obejmują najnowszą historię polityczną Polski, w tym zwłaszcza: dzieje „Solidarności” i opozycji demokratycznej w PRL, mechanizmy systemu rządów komunistycznych w Polsce, relacje państwo– Kościół w PRL, przemiany polskiego systemu partyjnego po 1989 r. Jest autorem m.in. monografii: Bez wyboru. Głosowania do Sejmu PRL 1952–1989 (wyd. IPN, Warszawa 2018) oraz Marian Jurczyk (1935–2014). Biografia polityczna szczecińskiej legendy „Solidarności” (wyd. ECS, Gdańsk 2024), za którą w 2025 r. otrzymał Nagrodę im. prof. Tomasza Strzembosza.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Andrzej Milczanowski (1939–2024). Szkic do portretu opozycjonisty czasów PRL

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE