„Kochankiem nie zostaje się przez rozmyślanie”. Analiza i przekład estampidy Kalenda maia Raimbauta de Vaqueiras
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 03.06.2026
Terminus, 2026, Tom 28, zeszyt 1 (78), s. 95-122
https://doi.org/10.4467/20843844TE.26.004.23202Autorzy
This article aims to present to Polish readers the first critical and annotated translation of one of the most famous songs from the corpus of the Occitan troubadours, Kalenda maia [392,9] by Raimbaut de Vaqueiras. Included in the Niezbędnik trubadura anthology, Jacek Kowalski’s earlier, melic translation has important poetic merits and a rather practical function. The philological translation presented in this publication belongs to academic discourse and aims to present a model for translating troubadour poetry into Polish. It is also accompanied by historical, metrical and philological commentary.
The introduction discusses the most important assumptions adopted in the translation and provides a brief rationale behind retranslating Kalenda maia into Polish. The following section also presents translations of two paratexts accompanying the song in the manuscripts: the troubadour’s biography (known as vida) and a fictionalised anecdote introducing the circumstances of the text’s creation (razó). For both texts, their locations in songbooks and critical editions are given. The content of each of the paratexts has been supplemented with footnotes, which explain both linguistic and, above all, historical aspects with reference to studies and sources from the medieval period.
The main part of the article consists of a translation of the song itself, preceded by a detailed (albeit schematic) formal description and an introductory commentary explaining the term ‘estampida’, as the troubadour himself identifies the song as belonging to this genre. The translation is entirely philological and, like the paratexts, has been annotated to provide the necessary context (historical, linguistic, cultural) for readers unfamiliar with Occitan poetry. All comments are based not only on critical editions of the song itself and studies directly related to it, but also on strictly historical comments and those concerning troubadour poetry in the broad sense.
A = Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat., 5232, https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat.5232 (dostęp: 15.02.2026).
B = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 1592, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8419241r (dostęp: 15.02.2026).
C = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 856, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8419246t (dostęp: 15.02.2026).
D = Modena, Biblioteca estense universitaria, α.R.4.4, ff. 1-261, https://archive.org/details/i-mo-beu-alfa.r.4.4/page/n453/mode/2up (dostęp: 15.02.2026).
E = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 1749, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6000801v (dostęp: 15.02.2026).
H = Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vaticani latini, 3207, https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat.3207 (dostęp: 15.02.2026).
I = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 854, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8419245d (dostęp: 15.02.2026).
K = Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 12473 (anc. Vat. 3204), https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b60007960 (dostęp: 15.02.2026).
M = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 12474, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6000427q (dostęp: 15.02.2026).
N2 = Berlin, Staatsbibliothek, Ms. Phill. 1910, https://portail.biblissima.fr/ark:/43093/mdata016f9208de5540ff8798642946f511127b30ac16 (dostęp: 15.02.2026).
P = Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, Plutei, XLI 42, https://tecabml.contentdm.oclc.org/digital/collection/plutei/id/731592 (dostęp: 15.02.2026).
R = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 22543, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b60004306 (dostęp: 15.02.2026).
Sg = Barcelona, Biblioteca de Catalunya, 146, https://mdc.csuc.cat/digital/collection/manuscritBC/id/273413 (dostęp: 15.02.2026).
a1 = Firenze, Biblioteca Riccardiana, 2814.
a2 = Modena, Biblioteca Estense, Càmpori, gamma N.8.4; 11, 12, 13, https://edl.cultura.gov.it/item/lk54dex5qn (dostęp: 15.02.2026).
κ = Giovanni Maria Barbieri, Dell’origine della poesia rimata pubblicata ora per la prima volta e con annotazioni illustrata dal cav. ab. Girolamo Tiraboschi, Modena: Società Tipografica, 1790.
σ = Vaticano, Bibloteca Vaticana, Barb. lat 3986, https://digi.vatlib.it/view/MSS_Barb.lat.3986 (dostęp: 15.02.2026).
I = Oxford, Bodleian Library, MS. Douce 308, https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/dd9d1160-196b-48a3-9427-78c209689c1f/ (dostęp: 15.02.2026).
K = Paris, Bibliothèque Nationale de France, Arsenal 5198, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550063912 (dostęp: 15.02.2026).
N = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 845 (olim 72222 Cangé 67), https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6000955r/f87.item (dostęp: 15.02.2026).
P = Paris, Bibliothèque Nationale de France, fr. 847 (olim 72224 olim Cange 65), https://archivesetmanuscrits.bnf.fr/ark:/12148/cc51095v (dostęp: 15.02.2026).
X = Paris, Bibliothèque Nationale de France, Nouvelles acquisitions, fr. 1050, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530003205 (dostęp: 15.02.2026).
BdT = A. Pillet, H. Carstens, Bibliographie der troubadours, New York: Burt Franklin, 1968.
Camprubí Vinyals = A. Camprubí Vinyals, Repertorio métrico y melódico de la nova cantica (siglos XI, XII, XIII): de la lírica latina a la románica, tesis doctoral, Universitat Autònoma de Barcelona, 2020.
Frank = I. Frank, Répertoire métrique de la poésie des troubadours. Tome premier. Introduction et répertoire, Paris: Librairie Honoré Champion, 1966.
Linker = R.W. Linker, A Bibliography of Old French Lyrics, Mississippi: University of Mississippi, 1979.
MW = U. Mölk, F. Wolfzettel, Répertoire métrique de la poésie lyrique française des origines à 1350, München: Wilhelm Fink Verlag, 1972.
RAO = J. Parramon i Blasco, Repertori mètric de la poesia catalana medieval, Barcelona: Curial Edicions Catalanes, Publicacions de l’Abadia de Montserrat, 1992.
Appel C., Provenzalische Chrestomathie mit Abriss der Formenlehre und Glossar, Leipzig: O.R. Reisland, 1895.
Audiau J., Les poésies des quatre troubadours d’Ussel, Paris: Librairie Delagrave, 1922.
Barberini F., Il trovatore Rostainh Berenguier de Marseilha, Modena: Mucchi Editore, 2013.
Bernart de Ventadour, Chansons d’amour, édition critique avec traduction, introduction, notes et glossaire par M. Lazar, Paris: C. Klincksieck, 1966.
Boutière J., Les poésies du troubadour Peire Bremon Ricas Novas, Paris: Édouard Privat, 1930.
Boutière J., Schutz A.-H., Biographie des troubadours. Textes provençaux des XIIIe et XIVe siècles, Toulouse: Édouard Privat, Paris: Marcel Didier, 1950.
Cura Cura G., Un fautore catalano del «trobar clus»: Guilhem Raimon de Gironella, „Il confronto letterario” 55 (2011), s. 7–46.
Dansas provenzali del XIII secolo. Appunti sul genere ed edizione critica, a cura di A. Radaelli, Firenze: Alinea, 2004.
Fedi B., Las Leys d’Amors. Redazione lunga in prosa, Firenze: Edizioni del Galluzzo per la Fondazione Ezio Franceschini, 2019.
Gschwind U., Le Roman de Flamenca. Nouvelle occitane du 13e siècle, vol. 1, Bern: Éditions Francke, 1976.
Linskill J., The Poems of the Troubadour Raimbaut de Vaqueiras, The Have: Mouton & Co, 1964.
Micha A., Les Romans de Chrétien de Troyes. II. Cligés, Paris: Honoré Champion, 1957.
Mouzat J., Les poèmes de Gaucelm Faidit. Troubadour du XIIe siècle, Paris: A.G. Nizet, 1965.
Oroz Arizcuren F.J., La lírica religiosa en la literatura provenzal antigua, Pamplona: Excma. Diputación Foral de Navarra, 1972.
Pattinson W.T., The Life and Works of the Troubadour Raimbaut D’Orange, Minneapolis: The University of Minnesota Press, 1952.
Petrarca F., Le rime sparse e i trionfi, a cura di E. Chiorboli, Bari: Gius. Laterza & Figli, 1930.
Radaelli A., Domna, vos m’avez et Amor 461.V, w: Salutz d’amor. Edizione critica del corpus occitánico, a cura di F. Gambino, Roma: Salerno Editrice, 2009.
The Razos de Trobar of Raimon Vidal and Associated Textes, ed. J.H. Marshall, Londyn: Oxford University Press, 1972.
de Riquer M., Guillem de Berguedà, vol. 2, Espluga de Francolí: Abadía del Poblet, 1971.
de Riquer M., Obras completas del trovador Cerverí de Girona, texto, traducción y comentarios, Barcelona: Instituto Español de Estudio Mediterráneos, 1947.
de Riquer M., Los trovadores. Historia literaria y textos, Barcelona: Ariel, 2019.
Schultz‑Gora O., Le epistole del trovatore Rambaldo di Vaqueiras al marchese Bonifazio I di Monferrato, Firenze: G.C. Sansoni, 1898.
Tischler H., Trouvère Lyrics with Melodies: Complete Comparative Editions, vol. 15, Neuhausen: American Institute of Musicology, Hänssler‑Verlag, 1997.
Ugolini F.A., La poesia provenzale e l’Italia, Modena: Società Tipografica Modenese, 1949.
Brewiarz miłości. Antologia liryki staroprowansalskiej, tłum. i oprac. Z. Romanowiczowa, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1963.
Chrétien de Troyes, Zadziwiająca historia o Ereku i Enidzie, tłum. R. Jarocka‑Nowak, A. Nowak, Kraków: Oficyna Literacka, 1996.
Kowalski, J., Niezbędnik trubadura, czyli dumania, kancony i romanse, Poznań: Fundacja Świętego Benedykta, 2007.
Angold M., The Fourth Crusade, London–New York: Routledge, 2003.
Annali Genovesi di Caffaro e de’suoi continuatori dal MCLXXIV al MCCXIV, a cura di L.T. Belgrano e di Cesare Imperiale di Sant'Angelo, vol. 2, Genova: Tipografia del R. Istituto Sordo-Muti, 1901.
Beck J., La musique des troubadours. Étude critique, Genève: Slatkine Reprints, 1976.
Beggiato F., Raimbaut de Vaqueiras e Albertet: percorsi ed incontri trobadorici nel Monferrato, riflessioni ed interrogativi, w: Dalla Provenza al Monferrato. Percorsi medievali di testi e musiche. Atti del convegno, Rocca Grimalda–Ovada, 26–27 giugno 2004, a cura di S.M. Barillari, Alessandria: Edizioni dell’Orso, 2007, s. 19–27.
Benoît F., Recueil des Actes des Comtes de Provence appartenant à la maison de Barcelone: Alphonse II et Raimond Bérenger V (1196–1245), vol. 2, Monaco: Imprimerie de Monaco, Paris: Auguste Picard, 1925.
Bertoni G., Nicola Zingarelli – Engles nelle rime di Rambaldo di Vaqueiras. Estratto dalla «Miscellanea di studi critici in onore di V. Crescini». – Cividale del Friuli, 1910 (8º, pp. 22). Nicola Zingarelli – Bel Cavalier e Beatrice di Monferrato. Estratto dagli «Studi letterari e linguistici dedicati a P. Rajna». – Firenze, tipografia E. Ariani, 1911 (8º gr., pp. 24), „Giornale storico della letteratura italiana” 59 (1912), s. 416.
Billy D., Le descort occitan. Réexamen critique du corpus, „Revue des langues romanes” 87 (1983), s. 1–28.
Billy D., Les empreintes métriques de la musique dans l’estampie lyrique, „Romania” 108 (1987), s. 207–229.
Brader D., Bonifaz von Montferrat bis zum Antritt der Kreuzfahrt (1202), Berlin: E. Ebering, 1907.
Canettieri P., Descortz es dictatz mot divers. Ricerche su un genere lirico comanzo del XIII secolo, Roma: Bagatto Libri, 1995.
Ceruti A., Un codice del monastero cistercense di Lucedio, „Archivo storico italiano” 8 (1881), s. 366–389.
Chambers F.M., Proper Names in the Lyrics of the Troubadours, Chapel Hill: University of North Carolina, 1971 (North Carolina Studies in the Romance Languages and Literatures).
Crescini V., Rambaut de Vaqueiras et le mrquis Boniface I de Monferrat (nouvelles observations), „Annales du Midi” 11 (1899), s. 417–438; 13 (1901), s. 41–59.
Cummins P.W., How Well do Medieval Treatises Describe Extant Estampies, „Neophilologus” 63 (1979), s. 330–337.
Cummins P.W., Le problème de la musique et de la poésie dans l’estampie, „Romania” 103 (1982), s. 401–411.
Gennrich F., Grundriss einer Formenlehre des mittelalterlichen Liedes als Grundlage einer musikalischen Formenlehre des Liedes, Halle: Max Niemeyer, 1932.
Gennrich F., Grundsätzlisches zur Rhythmik der mittelalterlichen Monodie, „Die Musikforschung” 7 (1954), s. 150–176.
Handschin J., Über Estampie und Sequenz, „Zeitschrift für Muskiwissenschaft” 12 (1929), s. 1–20; 13 (1930), s. 113–132.
Heaton H.C., The Gloria d’Amor of Fra Rocabertí: A Catalan Vision‑Poem of the 15th Century, New York: Columbia University Press, 1916.
Husmann H., Kalenda maya, „Archiv für Muskwissenschaft” 10 (1953), s. 275–279.
Jeanroy A., La poésie lyrique des troubadours, t. 2, Genève: Slatkine Reprints, 1973.
Kolsen A., Sitzungsberichte der Berliner Gesellschaft für das Studium der neueren Sprachen für das Jahr 1922, „Archiv für das Studium der neuren Sprachen und Literaturen” 145 (1923), s. 274–275.
Lecoy F., Note sur le troubadour Raimbaut de Vaqueiras, w: Études romanes dédiées à Mario Roques par ses amis, collègues et élèves de France, Paris: Droz, 1946, s. 23–38.
Marfany M., Cabré Ll., Un poème consolatoire inédit (c. 1348) et un fragment d’un planh perdu, attribué à Raimbaut de Vaqueiras, „Revue des Langues Romanes” 120 (2016), s. 251–278.
McGee T.J., Medieval Instrumental Dances, Bloomington–Indianapolis: Indiana University Press, 1990.
McPeek G., Kalenda maia: A study in form, w: Medieval Studies in Honor of Robert White Linker, ed. B. Dutton, J.W. Hassell, Jr., J.E. Keller, Madrid: Castalia, 1973, s. 141–154.
Monson D.A., Les lauzengiers, „Medioevo romanzo” 19 (1994), s. 219–235.
Mussons A.M., Le denominacions dels fis amadors en la sistematització de la fin’amor, w: Los motz e‧l so afinant. Cantar, llegir, escriure la lírica dels trobadors, a cura de M. Simó, Roma: Viella, 2020, s. 109–150.
Page Ch., Johannes de Grocheio on secular music: A corrected text and a new translation, „Plainsong and Medieval Music” 2 (1993), s. 17–41.
Romanowiczowa Z., Wstęp, w: Brewiarz miłości. Antologia liryki staroprowansalskiej, tłum. i oprac. Z. Romanowiczowa, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1963.
Saviotti F., Raimbaut de Vaqueiras e gli altri. Percorsi di identificazione nella lirica romanza del Medioevo, Pavia: Pavia University Press, 2017.
Schutz A.H., Were the “Vidas” and “Razos” Recited?, „Studies in Philology” 36 (1939), s. 565–570.
Spanke H., Das öftere Auftreten von Strophenformen, „Zeitschrift für französische Sprache und Literatur” 51 (1928), s. 73–117.
Tavani G., Una o trina? Le epitole di Raimbaut de Vaqueiras al marchese Bonifacio, „Lecturae tropatorum” 10 (2017), s. 1–20.
Villehardouin, La conquête de Constantinople, éd. et trad. par E. Faral, t. 2, Paris: Société d’Édition «Les Belles Lettres», 1961.
Zingarelli N., Bel Cavalier e Beatrice di Monferrato, w: Studi letterari e linguistici dedicati a Pio Rajna nel quarantesimo anno del suo insegnamento, Firenze: Tipografia Enrico Ariani, 1911, s. 557–575.
Zingarelli N., Engles nelle rime di Rambaldo di Vaqueiras, Cividale del Friuli: Officina Grafica dei Freatelli Stagni, 1910.
Informacje: Terminus, 2026, Tom 28, zeszyt 1 (78), s. 95-122
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 03.06.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 212
Liczba pobrań: 86
