Kryzys praworządności. Perspektywa antropologiczna
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 19.09.2025
Teoria Polityki, 2025, Nr 11/2025, s. 47-63
https://doi.org/10.4467/25440845TP.25.003.21640Autorzy
Kryzys praworządności. Perspektywa antropologiczna
W artykule podjęto dyskusję na temat stwierdzenia, że obserwowane zarówno w Polsce, jak i w Europie procesy erozji proceduralnej praworządności wiążą się z wcześniejszą i głęboką erozją praworządności substancjalnej. Mając świadomość, że za każdą teorią polityczną stoi pewne przeświadczenie antropologiczne, zamierzony tutaj „proces dowodowy” zostaje przeprowadzony właśnie w odniesieniu do problemu antropologicznego. W pierwszych dwóch paragrafach autor odsłania klasyczne rozumienie praworządności i antropologię, na której się opiera. Tezą tej części jest założenie, że od początków idei praworządności jej formalny (proceduralny) wymiar powiązany był nierozłącznie z aspektem materialnym (substancjalnym). W trzecim i czwartym paragrafie dyskusja dotyczy istoty redukcji praworządności do wymiaru formalnego oraz jej antropologicznych uwarunkowań i konsekwencji. Tezą tej części jest stwierdzenie, że pozytywistyczno- prawna redukcja sensu praworządności łączy się ze zmianą antropologiczną. Piąty paragraf ukazuje, jak owa „nowa” antropologia uderza współcześnie w rudymentarne filary substancjalnie pojmowanej praworządności, co pozwala w konkluzjach odnieść się do postawionej hipotezy.
Arystoteles (2008). Polityka. Tłum. L. Piotrowicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Banaszak, B. (2018). Regulacja wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o TK i jej implikacje. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Bazan, J.L. (2024). „Control of Rule of Law by the European Union”. W: M. Gierycz, P. Mazurkiewicz (red.). Faces of Rule of Law in Europe. Goettingen: Vandenhoeck & Ruprecht, s. 239–271.
Benedykt XVI (2011). Serce rozumne. Refleksje na temat podstaw prawa. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/pl/speeches/2011/september/documents/hf_ben-xvi_spe_20110922_reichstag-berlin.html (dostęp: 8.10.2024).
Besançon, A. (2017). Współczesne problemy religijne. Tłum. W. Dłuski. Warszawa: Teologia Polityczna.
Condorcet J.A. (1957). Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego przez dzieje. Tłum. E. Hartleb, J. Strzelecki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Brague, R. (2014). „Prawomocność tego, co ludzkie”. Teologia Polityczna, 7(2013/2014), s. 189–197.
Gierycz, M. (2017). Europejski spór o człowieka. Studium z antropologii politycznej. Warszawa: Wydawnictwo UKSW.
Gierycz, M. (2021). „1968 within the Catholic Church. Humanae Vitae as a Litmus Paper of Catholic Anthropology”. W: E. Grimi (red.). Europa cura te ipsam! Essays in Honor of Rémi Brague. Roma: Stamen, s. 234–253.
Gierycz, M. (2024). „Human Rights Crisis. On the Importance and Relevance of Catholic Criticism of Human Rights”. Chrześcijaństwo – Świat – Polityka, 28, s. 74–92.
Grosse, T.G. (2024). „The Rule of Law in the European Union – a Functional Perspective”. W: M. Gierycz, P. Mazurkiewicz (red.). Faces of Rule of Law in Europe. Goettingen: Vandenhoeck & Ruprecht, s. 273–300.
Hildebrand, D. von (2006). Spustoszona winnica. Tłum. T.G. Pszczółkowski. Warszawa– Ząbki: Fronda, Apostolicum.
Jan Paweł II (1991). „Encyklika Centesimus annus Ojca Świętego Jana Pawła II do czcigodnych braci w episkopacie, do kapłanów i rodzin zakonnych, do wiernych Kościoła Katolickiego i wszystkich ludzi dobrej woli w setną rocznicę encykliki Rerum novarum”. W: Encykliki Ojca Świętego Jana Pawła II, t. II, s. 461–530.
Jan Paweł II (2006). „Adhortacja apostolska Ecclesia in Europa Ojca Świętego Jana Pawła II do biskupów, do kapłanów i do diakonów, do zakonników i do zakonnic oraz do wszystkich wiernych świeckich po synodzie biskupów o Jezusie Chrystusie, który żyje w Kościele jako źródło nadziei dla Europy”. W: Adhortacje apostolskie Ojca Świętego Jana Pawła II, t. II. Kraków: Wydawnictwo Świętego Stanisława BM, s. 627–737.
Joas, H. (2009). Powstawanie wartości. Tłum. M. Kaczmarczyk. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Kelsen, H. (2007). General Theory of Law and State. Trans. A. Wedberg. Clark, NJ: The Lawbook Exchange, Ltd.
Lagi, S. (2024). „Legal Positivism as a Limitation of Rule of Law”. W: M. Gierycz, P. Mazurkiewicz (red.). Faces of Rule of Law in Europe. Goettingen: Vandenhoeck & Ruprecht, s. 25–42.
Lobkowicz, N. (1997). Czas kryzysu, czas przełomu. Kraków: WAM, Znak.
Mazurkiewicz P. (2024). „The Rule of Law according to the Social Doctrine of the Church”. W: M. Gierycz, P. Mazurkiewicz (red.). Faces of Rule of Law in Europe. Goettingen: Vandenhoeck & Ruprecht, s.43–69.
OKO.press (2024). Tydzień z demokracją walczącą. OKO.press, 15 września. https://oko.press/tydzien-z-demokracja-walczaca (dostęp: 8.10.2024).
Onet (2024). https://wiadomosci.onet.pl/kraj/byl-obok-gdy-pis-skarzyl-jourovej-sie-na-sytuacje-w-tvp-klapki-na-oczy/dh4hxye (dostęp: 8.10.2024).
PAP (2024). https://www.pap.pl/aktualnosci/komisarz-reynders-nowy-polski-rzad-jest-zdeterminowany-odbudowac-praworzadnosc-w-polsce (dostęp: 8.10.2024).
Parlament Europejski (2020). Prawo do aborcji w Polsce. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 26 listopada 2020 r. w sprawie faktycznego zakazu aborcji w Polsce (2020/2876(RSP)) P9_TA-PROV(2020)0336 (dostęp: 8.10.2024).
Piebiak, Ł. (2025). „Assault on the Media”. W: P. Czubik, K. Wytrykowski (red.). Rule of Law in Ruins. Warszawa: Prawnicy dla Polski, s. 20–21.
Piechowiak, M. (1999). Filozofia praw człowieka. Lublin: KUL. Platon (1997). Prawa. Tłum. M. Maykowska. Warszawa: Alfa.
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948), https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/onz/1948.html.
Prokuratura Krajowa (2023). Oświadczenie Prokuratury Krajowej w sprawie wyroku TSUE z 5 czerwca 2023 r. https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/oswiadczenie-prokuratury-krajowej-w-sprawie-wyroku-tsue-z-5-czerwca-2023-r (dostęp: 8.10.2024).
Ratzinger, J. kard. (2001). Czas przemian w Europie. Miejsce Kościoła i świata. Tłum. M. Mijalska. Kraków: Wydawnictwo M.
Rokita, J. (2024). Proceduralizm i przemoc. Teologia Polityczna, 9 stycznia. https://teologiapolityczna.pl/jan-rokita-proceduralizm-i-przemoc (dostęp: 8.10.2024).
Roszkiewicz, J. (2023). To było w ogóle legalne? Analiza prawna przejęcia TVP. Klub Jagielloński, 30 grudnia. https://klubjagiellonski.pl/2023/12/30/to-bylo-w-ogole-legalne-analiza-prawna-przejecia-tvp/ (dostęp: 8.10.2024).
Rzecznik Praw Obywatelskich (2024a). Komunikat w sprawie prawidłowości traktowania ks. Michała O., IX.517.1073.2024. https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/komunikat-sprawa-ks-michala-o-brpo (dostęp: 23.12.2024).
Rzecznik Praw Obywatelskich (2024b). Komunikat w sprawie prawidłowości traktowania Karoliny K. i Urszuli D., IX.517.1131.2024. https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/komunikat-traktowanie-urzedniczki-ms-zatrzymanie (dostęp: 23.12.2024).
Sąd Najwyższy (2024). Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2024 r., I KZP 3/24. https://www.sn.pl/orzecznictwo/SitePages/Najnowsze_orzeczenia.aspx?ItemSID=1933-301f4741-66aa-4980-b9fa-873e90506a11&ListName=Zagadnienia_prawne (dostęp: 8.10.2024).
Schmitt, C. (2000). Teologia polityczna i inne pisma. Tłum. M.A. Cichocki. Kraków: Znak.
Sobański, R. (1998). „Urząd w tradycji europejskiej”. W: A. Dylus (red.). Europa. Zadanie chrześcijańskie. Warszawa: Wydawnictwo Fundacji ATK.
Sobkowiak, L. (1998). „Polityka”. W: A. Antoszewski, R. Herbut (red.). Leksykon politologii. Wrocław: Atla 2, s. 328–329.
Spaemann, R. (2006). Granice. Tłum. J. Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Spaemann, R. (2011). Rousseau – człowiek czy obywatel. Dylemat nowożytności. Tłum. J. Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Stawrowski, Z. (2018). Prawo naturalne a ład polityczny. Wyd. II. Kraków: Instytut Myśli Józefa Tischnera.
Stawrowski, Z. (2024). „Sources of the Idea of Rule of Law. Plato’s Lesson”. W: M. Gierycz, P. Mazurkiewicz (red.). Faces of Rule of Law in Europe. Goettingen: Vandenhoeck & Ruprecht, s. 11–23.
Szlachta, B. (2022). Demokracja liberalna. Źródła, ustanowienie i kres. Warszawa: Instytut De Republica.
Św. Tomasz z Akwinu (1984). Suma teologiczna. T. 13. Tłum. P. Bełch OP. Londyn: Veritas.
Troost, A. (2024). „Aborcja konstytucyjnym prawem Francuzek”. Krytyka Polityczna, 8 marca. https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue/aborcja-konstytucyjnym-prawem-francuzek/ (dostęp: 8.10.2024).
Trybunał Sprawiedliwości UE (2018). Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie C673/16. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:62016CJ0673 (dostęp: 8.10.2024).
Varga, A. Zs. (2024). „Transformation of the Principle of Rule of Law from Legal Ideal to Political Idol”. W: M. Gierycz, P. Mazurkiewicz (red.). Faces of Rule of Law in Europe. Goettingen: Vandenhoeck & Ruprecht, s. 71–90.
Wytrykowski, K. (2025). „Criminal Charges against Judges and the Forcible Entry into the National Council of the Judicary”. W: P. Czubik, K. Wytrykowski (red.). Rule of Law in Ruins. Warszawa: Prawnicy dla Polski, s. 37–41.
Zielińska, A. (2023). „Hiszpania musi tłumaczyć się z systemu praworządności”. Tygodnik Powszechny, 5. https://www.tygodnikpowszechny.pl/hiszpania-musi-tlumaczyc-sie-z-systemu-praworzadnosci-182117 (dostęp: 8.10.2024).
Informacje: Teoria Polityki, 2025, Nr 11/2025, s. 47-63
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Polska
Publikacja: 19.09.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski