Człowiek jako twórca: antropologia polityczna Anandy Coomaraswamy’ego
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 19.09.2025
Teoria Polityki, 2025, Nr 11/2025, s. 169-186
https://doi.org/10.4467/25440845TP.25.010.21647Autorzy
Człowiek jako twórca: antropologia polityczna Anandy Coomaraswamy’ego
Podobnie jak inni myśliciele tradycjonalistyczni, Ananda Coomaraswamy (1877–1947) przeciwstawiał społeczeństwa archaiczne społeczeństwom nowoczesnym. Na podstawie studiów nad sposobem życia tych pierwszych budował antropologię, z której wyprowadzał wniosek, że nowoczesny ład społeczny, ekonomiczny i polityczny jest niezgodny z naturą ludzką. Według Coomaraswamy’ego człowiek musi bowiem w świecie i własnej naturze odczytywać znaczenie, które pochodzi ze sfery boskiej. Umożliwiają mu to symbole zawarte w mitach, które przechowuje kultura. Człowiek wyraża symbole i mity za pomocą sztuki – jest z natury twórcą i artystą. Świeckość społeczeństw nowoczesnych oddzieliła sferę ludzką od boskiej. Według Coomaraswamy’ego skutkuje to jałowym przemysłowym produktywizmem w gospodarce oraz bezsensowną, abstrakcyjną „sztuką” w kulturze. W społeczeństwie nowoczesnym, niezależnie od jego konkretnego ustroju politycznego i ekonomicznego, wolność jednostki jest fikcją, ponieważ zmusza ono człowieka do życia nietwórczego, czyli nienaturalnego. Coomaraswamy widział drogę do naprawy tego stanu w reformie społeczeństwa w duchu neośredniowiecznym.
Ashbee, C.R. (1909). „Foreword”. W: A.K. Coomaraswamy, The Indian Craftsman. London: Probsthain.
Bartyzel, J. (2019). Nic bez Boga, nic wbrew Tradycji. Kosmowizja polityczna tradycjonalizmu karlistowskiego w Hiszpanii. Warszawa–Radzymin: Von Borowiecky.
Coomaraswamy, A.K. (1908). Mediaeval Sinhalese Art. Broad Campden: Essex House Press.
Coomaraswamy, A.K. (1934). The Transformation of Nature in Art. Cambridge: Harvard University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1946). The Religious Basis of the Forms of Indian Society: Indian Culture and English Influence. East and West. New York: Orientalia.
Coomaraswamy, A.K. (1977a). „Introduction to the Art of Eastern Asia”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1977b). „Recollection, Indian and Platonic”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 2. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1977c). „The Philosophy of Mediaeval and Oriental Art”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1977d). „The Part of Art in Indian Life”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1977e). „Chinese Painting at Boston”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1977f). „The Nature of Buddhist Art”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1977g). „Symptom, Diagnosis and Regimen”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1993). Spiritual Authority and Temporal Power in the Indian Theory of Government. Oxford: Oxford University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1997a). „Ātmayajña: Self-Sacrifice”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Door in the Sky: Coomaraswamy on Myth and Meaning. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1997b). „A Figure of Speech or a Figure of Thought?”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Door in the Sky: Coomaraswamy on Myth and Meaning. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1997c). „Svayamātṛṇṇā: Janua Coeli”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Door in the Sky: Coomaraswamy on Myth and Meaning. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1997d). „The Symbolism of the Dome”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Door in the Sky: Coomaraswamy on Myth and Meaning. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, A.K. (1999). Hinduism and Buddhism. New Dehli: Indira Gandhi National Centre for the Arts.
Coomaraswamy, A.K. (2004a). „Primitive Mentality”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004b). „What is Civilization?”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004c). „The Bugbear of Literacy”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004d). „The Christian and Oriental, or True, Philosophy of Art”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004e). „Imitation, Expression and Participation”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004f). „Is Art a Superstition or a Way of Life?”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004g). „Quod Factum Est in Ipso Vita Erat”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004h). „Why Exhibit Works of Art?”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004i). „Eastern Wisdom and Western Knowledge”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, A.K. (2004j). „The Nature of «Folklore» and «Popular Art»”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Coomaraswamy, R.P. (1997). „Preface”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Door in the Sky: Coomaraswamy on Myth and Meaning. Princeton: Princeton University Press.
Coomaraswamy, R.P. (2004). „Introduction”. W: R.P. Coomaraswamy (red.). The Essential Ananda K. Coomaraswamy. Bloomington: World Wisdom.
Crawford, A. (1986). C.R. Ashbee. Architect, Designer and Romantic Socialist. New Haven: Yale University Press.
Dębowski, J. (1996). „Antropologia filozoficzna”. W: R. Banajski, W. Krajewski (red.). Słownik pojęć filozoficznych. Warszawa: Scholar.
Durai Raja Singham, S. (2011). „Preface”. W: S. Durai Raja Singham, J.A. Fitzgerald (red.). The Wisdom of Ananda Coomaraswamy: Reflections on Indian Art, Life and Religion. Bloomington: World Wisdom.
Durai Raja Singham, S., Fitzgerald, J.A. (2011). The Wisdom of Ananda Coomaraswamy: Reflections on Indian Art, Life and Religion. Bloomington: World Wisdom.
Gaziński, B. (2005). „Wizja Jawaharlala Nehru rozwoju gospodarczego niepodległych Indii”. Humanistyka i Przyrodoznawstwo, 11, s. 151–161.
Henderson, W. (2001). John Ruskin’s Political Economy. London–New York: Routledge.
Jedliński, M. (2019). Ku przeszłości! René Guénon, Julius Evola i nurty tradycjonalizmu. Studium z filozofii kultury. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Kofman, J. (1992). Nacjonalizm gospodarczy – szansa czy bariera rozwoju. Przypadek Europy Środkowo-Wschodniej w okresie międzywojennym. Warszawa: PWN.
Lewellen, T. (2010). Antropologia polityczna. Wprowadzenie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lipsey, R. (1977). „Introduction”. W: R. Lipsey (red.). Coomaraswamy: Selected Papers. T. 1. Princeton: Princeton University Press.
Mairet, E. (1920). A Book on Vegetable Dyes. Ditchling: St. Dominic’s Press.
Mairet, E. (1939). Hand-Weaving To-day: Traditions and Changes. London: Faber and Faber.
Mikołejko, Z. (1998). Mity tradycjonalizmu integralnego. Julius Evola i kultura religijno-filozoficzna prawicy. Warszawa: IFiS PAN.
Naylor, G. (1971). The Arts and Crafts Movement: A Study of Its Sources, Ideals and Influence on Design Theory. Cambridge: The MIT Press.
O’Neill, M. (2010). Walter Crane: The Arts and Crafts, Painting and Politics 1875–1890. New Haven: Yale University Press.
Pevsner, N. (1978). Pionierzy współczesności. Od Williama Morrisa do Waltera Gropiusa. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Podsiad, A. (1983). Mały słownik terminów i pojęć filozoficznych dla studiujących filozofię chrześcijańską. Warszawa: Pax.
Robertson, K. (2005). „Resistance and Submission, Warp and Weft: Unraveling the Life of Ethel Mairet”. Textile, 3, s. 292–317.
Ruskin, J. (1900). Gałązka dzikiej oliwy. Cztery odczyty: o pracy, handlu, wojnie i przyszłości Anglii. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego.
Ruskin, J. (1977). Sztuka, społeczeństwo, wychowanie. Wybór pism. Wrocław: Ossolineum.
Sedgwick, M. (2023). Traditionalism: The Radical Project for Restoring Sacred Order. New York: Oxford University Press.
Szlajfer, H. (2005). Droga na skróty. Nacjonalizm gospodarczy w Ameryce Łacińskiej i Europie Środkowo-Wschodniej w epoce pierwszej globalizacji. Warszawa: ISP PAN.
Vaninskaya, A. (2010). William Morris and the Idea of Community. Romance, History and Propaganda 1880–1914. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Waithe, M. (2006). William Morris’s Utopia of Strangers: Victorian Medievalism and the Ideal of Hospitality. Cambridge: D.S. Brewer.
Wielomski, A. (2003). Filozofia polityczna francuskiego tradycjonalizmu 1789–1830. Kraków: Arcana.
Wielomski, A. (2023). Konserwatyzm ezoteryczny. Warszawa: Fundacja Pro Bona Vita.
Wroth, W. (2007). „Editor’s Preface”. W: W. Wroth (red.). Figures of Speech or Figures of Thought: The Traditional View of Art. Bloomington: World Wisdom.
Informacje: Teoria Polityki, 2025, Nr 11/2025, s. 169-186
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 19.09.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 493
Liczba pobrań: 404