Psychosomatyka – powrót do znaczenia traumatycznego dzieciństwa
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 08.01.2026
Sztuka Leczenia, Tom 40 (2025), Tom 40 Numer 2, s. 55-72
https://doi.org/10.4467/18982026SZL.25.014.22440Autorzy
Psychosomatyka – powrót do znaczenia traumatycznego dzieciństwa
Opracowanie powraca do problematyki klasycznej koncepcji psychosomatyki – wpływu i znaczenia traumy dzieciństwa jako istotnego czynnika ryzyka psychosomatycznego. Współczesne tak zwane podejście psychosomatyczne, akcentujące holistyczne uwarunkowania chorób – biologiczne i psychospołeczne – traktuje właściwie wszystkie schorzenia jako psychosomatyczne. Pomijanie znaczenia krzywdzącego dzieciństwa przy koncentrowaniu się na aktualnej sytuacji stresu, zasobach oraz strategiach zmagania się i nie uwzględnia wyróżniania chorób tradycyjnie uważanych za psychosomatyczne, odrębne od pozostałych. Równocześnie niektóre aktualne koncepcje wiążące współczesną psychosomatykę z tendencjami aleksytymicznymi i wzorami zachowania (A, C, D oraz agresjo-lękiem – A+C) jako utrwaloną spuścizną obronno-adaptacyjnych strategii traumatycznego dzieciństwa pozwalają na uznanie ich dynamiki jako wyróżnika psychosomatyczności. Proponowany, autorski schemat przedstawia ciągłość zachowań somatyzacyjnych z dzieciństwa oraz rozwoju schorzeń psychosomatycznych u dorosłych. Leżące u jego podstaw strategie adaptacyjno-obronne z dzieciństwa, modyfikowane w dorosłości, determinują również zachowania wobec choroby.
Ainsworth M.D.S (1982). Attachment: Retrospect. W: C.M. Parkes, J. Stevenson-Hinde (red), The Place of Attachment in Human Behavior. New York: Basic Books, 3–30.
Ainsworth M.D.S., Blechar M.C., Wall S. (1978), Patterns of Attachment: A Psychological Study of Strange Situation. Hillsade: Lawrence Erlbaum Associates.
Aleksander F. (1952). Psychosomatic Medicine. London: George Allen and Unwin.
American Psychiatric Association (2017). Kryteria diagnostyczne z DSM-5. Desk Reference. P.S. Krawczyk (tłum.). Wrocław: Edra Urban & Partner.
Babiker, G., Arnold, L. (2002), Autoagresja; mowa zranionego ciała. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Baltrusch H.J.F. (1978). Psychosomatic cancer research: present status and future perspectives. Psychologie of Cancer, 7–12.
Baltrusch H.J.F., Waltz M. (1986/2007). Persobiological model of host-tumor relationship. W: J. Bowlby (red.), Przywiązanie. M. Polaszewska-Nicke (tłum.). Warszawa: PWN.
Bowlby J. (2007). Przywiązanie. M. Polaszewska-Nicke (tłum.). Warszawa: PWN.
Briere J. (2004). Psychological assesment of adult posttraumatic states: Phenomenology diagnosis and measurement. 2nd ed. Washington, DC: American Psychological Association.
Cierpiałkowska L. (2007). Psychopatologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Czub M. (2014), Zrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnie. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Dolińska-Zygmunt G. (red.) (1996). Elementy psychologii zdrowia. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Acta Universitatis Wratislaviensis.
Drat-Ruszczak K. (1995). Poznanie i emocje w schizofrenii. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Dudek B. (2003). Zaburzenie po stresie traumatycznym. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Eichelberger W., (2001). Ciałko. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Eliasz A., Wrześniewski K. (1988). Ryzyko chorób somatycznych: środowisko i temperament a wzór zachowania A. Warszawa–Wrocław: Ossolineum.
English O.P., Weiss E. (1949). Psychosomatic Medicine. Philadelphia–London: W.B. Saunders Company.
Erikson E.H. (1963). Childhood and Society. New York: W.H. Norton.
Eysenck H.J. (1994). Cancer, personality and stress: prediction and prevention. Advances in Behavior Research and Therapy, 16(3), 167–215.
Farberow N., Shneidman E. (1961). Cry for Help. New York: Mc Graw-Hill.
Gaskill R.L., Perry B.D., (2012). Chid sexual abuse, traumatic experiences, their impact on the developing brain. W: P. Goodyear-Brown (red.), Handbook Child Sexual Abuse. Identification Assesment and Treatment, Hoboken. New Jersey: John Wiley and Sons, Inc., 29–47.
Gibson L.C. (2018). Dorosłe dzieci niedojrzałych emocjonalnie rodziców. Jak uwolnić się od przeszłości i zacząć nowe życie. M. Szymańska-Błotnicka (tłum.) Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Giddens A. (2007). Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. A. Szulżycka (tłum.). Warszawa: PWN.
Goleman D. (1997). Inteligencja emocjonalna. A. Jankowski (tłum.). Poznań: Media Rodzina.
Goodyear-Brown P. (red.) (2012). Handbook Child Sexual Abuse. Identification Assessment and Treatment. Hoboken: John Wiley and Sons, Inc.
Herman J.L. (1995). Complex PTSD. A syndrome in survivors of prolonged and repeated trauma. W: G.S. Everly, J.M. Lating (red.), Psychotraumatology: Key Papers and Core Concepts I Post-Traumatic Stress. New York: Plenum Press, 87–100.
Herman J.L. (1998), Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi. A. Kacmajor, M. Kacmajor (tłum.). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Heszen-Niejodek I., Sęk H. (1997). Psychologia zdrowia. Warszawa: PWN.
Horney K. (1976) Neurotyczna osobowość naszych czasów. H. Grzegołowska (tłum.). Warszawa: PWN.
Horney K. (2000). Nasze konflikty wewnętrzne; konstruktywna teoria nerwic. A. Gomola (tłum.). Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Iwaniec D., Sneddon H. (2002). The Quality of Parenting of Individuals Who had Failed to Thrive as Children. British Journal of Social Work. 32(3), 283–298
Kernberg O.F. (1976). Object-Relations Theory and Clinical Psychoanalysis. New York: Jason Aronson Inc.
Kolk B.A. van der (2003). The neurobiology of Childhood Trauma and abuse. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 12(2), 293–317.
Krueger D. (2000). Integrating body Self and psychological Self. New York–London: Brunner–Routledge.
Korzeniowski W., Pużyński S. (red.) (1986). Encyklopedyczny słownik psychiatrii. Warszawa: Wydawnictwo PZWL.
Krystal H. (1997). Desomatization and the consequences of infantile psychic trauma. Psychoanalytic Inquiry, 17(2), 126–150.
Kubacka-Jasiecka D. (2006a). Funkcjonowanie emocjonalne kobiet po mastektomii a perspektywa rozważań nad wzorem zachowania typu C (WZC). Sztuka Leczenia, 13(3–4), 31–48.
Kubacka-Jasiecka D. (2006b). Agresja i autodestrukcja z perspektywy obronno-adaptacyjnych dążeń Ja. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kubacka-Jasiecka D. (2012). Wzór zachowania typu C. Rozważania i badania nad rozwojowymi uwarunkowaniami oraz korelatami WZC. W: N. Ogińska-Bulik, J. Miniszewska (red). Zdrowie w cyklu życia człowieka. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 199–218.
Kubacka-Jasiecka D. (2019), Psychosomatic risk from the perspective of attachment trauma and disturbances of physical self (Ryzyko psychosomatyczne z perspektywy traumy przywiązania I zaburzeń Ja cielesnego). Sztuka Leczenia, 34(2), 57–73.
Kubacka-Jasiecka D., Wysocka-Pleczyk M. (1999). Osteoporoza – właściwości psychiczne i funkcjonowanie pacjentek w obliczu stresu choroby. W: Human Behavior in Health and Ilness, Materiały The Baltic Sea Conference on Psychosomatic Medicine, Szczecin 29–31 maja 1998. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychosomatycznego, 147–154.
Kutter P. (1998). Zaburzenia psychosomatyczne. W: P. Kutter, Współczesna psychoanaliza. A. Ubertowska (tłum). Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 129–136.
Lipowski Z.J. (1987). Somatization: The experience and communication of psychological distress as somatic symptoms. Psychoterapy and Psychosomatic, 47(3/4), 160–167.
Luxenberg T., Spinazzola J., Kolk B.A. van der (2001). Complex trauma and disorders of extreme stress (DESNOS), diagnosis, part one: Assessment. Directions in Psychiatry, 21(25), 373–392.
Łazowski J. (2010). Nowe horyzonty psychosomatyki. Sztuka Leczenia. 20(1–2), s. 11–19.
Łazowski J. (1996). Podejście psychosomatyczne w patofizjologii i gastroenterologii. W: H. Skłodowski (red.), Medycyna psychosomatyczna i psychologia chorego somatycznie. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 252–259.
Maruszewski T., Ścigała E. (1998). Emocje – Aleksytymia – Poznanie. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
Mellody P. (1989). Toksyczne związki. A. Polkowski (tłum.). Warszawa: Jacek Santorski i Co. Agencja Wydawnicza.
Miller A. (1991). Mury milczenia. Cena wyparcia urazów dzieciństwa. J. Hockuba (tłum.). Warszawa: PWN.
Miller A. (2006). Bunt ciała. A. Gierlińska (tłum.). Poznań: Media Rodzina.
Mirski A. (1998). Optimum psychosomatyczne. W: J. Łazarski, D. Dolińska-Zygmunt (red). Ku lepszemu funkcjonowaniu w zdrowiu i chorobie.
Materiały XIII Ogolnopolskiego Sympozjum Medycyny Psychosomatycznej i V Bałtyckiego Sympozjum Balintowskiego. Kołobrzeg 15–17 maja 1997. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego.
Mirucka B., Sakson-Obada O. (2013). Ja cielesne od normy do zaburzeń. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Nemiah J.C., Sifneos P.E. (1970). Affect and fantasy in patients with psychosomatic disorders. W: O.W. Hill (red.), Modern Trends in Psychosomatic Medicine. London: Butterworths, 26–34.
Ogińska-Bulik N. (2009). Osobowość typu D. Teoria i badania. Łodź: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej.
Rosenhan D.L., Seligman M.E.P. (1994). Psychopatologia. D. Golec (tłum.). Warszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne.
Sakson-Obada O. (2009). Pamięć ciała. Ja cielesne w relacji przywiązania i w traumie, Warszawa: Difin S.A.
Schier K. (2005). Bez tchu i bez słowa. Więź psychiczna i regulacja emocji u osób chorych na astmę oskrzelową. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Schier K. (2010). Piękne brzydactwo. Psychologiczna problematyka obrazu ciała i jego zaburzeń. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Sikorska I. (2012). Trauma in child s life – reaction to painful experience. W: D. Kubacka-Jasiecka, M. Kuleta (red.), Reflections on Psychological Mechanisms of Trauma and Posttraumatic Development. Kraków: Krakowska Oficyna Naukowa TEKST, 19–38.
Suchańska A. (2001). W poszukiwaniu wyjaśnień samoniszczenia. Samoniszczenie kompetencje samoopiekuńcze. Forum Oświatowe, 2 (25), 61–73.
Suchańska A., Wycisk J. (red.) (2006). Samouszkodzenia. Istota, uwarunkowania, terapia. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Taylor G.J., Bagby R.M., Parker J.D.A. (1991). The alexithymia construct. A potential paradigm for psychosomatic medicine. Psychosomatics, 32, 153–164.
Temoshok L. (1987). Personality, coping style, emotion and cancer: toward an integrative model. Cancer Survey, 6(3), 545–567.
Turuk-Nowakowa T. (1990), Postępowanie psychologa w chorobach nowotworowych. W: J. Heszen-Niejodek (red.), Rola psychologa w diagnostycei leczeniu chorób somatycznych. Warszawa: PZWL, 159–194.
Wasilewski B. (2020). Podejście psychosomatyczne a ewolucja medycyny w XXI wieku. W: E. Wilczek-Rużyczka (red). Człowiek w sytuacji zagrożenia zdrowia z perspektywy psychosomatyki. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 25–37.
Wasilewski B., Szewczyk L. (2006). Psychosomatyka jako składowa nauczania przed- i podyplomowego. W: L. Szewczyk, A. Kulik (red), Aktualności psychosomatyki okresu rozwojowego i dorosłości. Lublin: Proqurat, 9–16.
Widera-Wysoczańska A., Kuczyńska A. (red.) (2011). Interpersonalna trauma. Mechanizmy i konsekwencje, Część I i II. Warszawa: Diffin S.A., 22–63.
Winnicott D.W. (1971). Playing and Reality. Harmondsworth: Penguin Books.
Winnicott D.W. (1993) Dziecko, jego rodzina i świat. A. Bartosiewcz (tłum.). Warszawa: AW Jacek Santorski & CO Agencja Wydawnicza
Winnicott D.W. (2011). Zabawa a rzeczywistość. A. Czownicka (tłum.). Gdańsk: Imago.
Wrześniewski K. (1993). Styl życia a zdrowie. Wzór zachowania A. Warszawa, Wydawnictwo JP PAN.
Wrześniewski K. (2005). Psychologiczne uwarunkowania powstawania i rozwoju chorob psychosomatycznych. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. T. 3. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 495–512.
Zawadzki B., Strelau J. (1997). Formalna charakterystyka zachowania – kwestionariusz temperamentu (FCZ-KT). Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych.
Zakrzewska T. (1989). Psychospołeczne czynniki ryzyka zachorowania na raka – przegląd badań. Przegląd Psychologiczny, 4, 1019–1039.
Informacje: Sztuka Leczenia, Tom 40 (2025), Tom 40 Numer 2, s. 55-72
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
Polska
Publikacja: 08.01.2026
Otrzymano: 13.12.2024
Zaakceptowano: 13.03.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 136
Liczba pobrań: 195