Gerontogogiczne aspekty inkluzji i ekskluzji społecznej. Próba typologii stereotypów w tym obszarze
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 08.01.2026
Sztuka Leczenia, Tom 40 (2025), Tom 40 Numer 2, s. 43-54
https://doi.org/10.4467/18982026SZL.25.013.22439Autorzy
Gerontogogiczne aspekty inkluzji i ekskluzji społecznej. Próba typologii stereotypów w tym obszarze
W artykule podjęto problematykę związaną z marginalizacją seniorów. W pierwszej części tekstu Autor dokonuje uściśleń takich pojęć jak: „ekskluzja społeczna”, „inkluzja społeczna” oraz „stereotyp”. W kolejnej części pracy omówione zostało siedem gerontologicznych stereotypów: stereotyp nieprzydatności, stereotyp niekompetencji (wykluczenie cyfrowe), stereotyp kłopotliwości, stereotyp życia wspomnieniami, stereotyp lansowanego juwenizmu, stereotyp głębokiej i dojrzałej religijności oraz stereotyp automarginalizacji. Artykuł kończą postulaty. Istnieje ogromna potrzeba działań inkluzywnych w stosunku do seniorów. Nie ma wątpliwości, że istotnym fundamentem ich inkluzji osób w starszym wieku jest ich kapitał społeczny. Chodzi o jego zidentyfikowanie, uruchomienie, a w konsekwencji – wykorzystanie. Aby tak się stało, potrzeba zmiany myślenia całego społeczeństwa na temat osób starszych i ich roli społecznej.
Aksman J., Zinkiewicz B. (2019). Wprowadzenie. W: J. Aksman, B. Zinkiewicz (red.), Inkluzja. Wybrane aspekty w teorii i praktyce pedagogicznej. Kraków: Societas, 8–10.
Bartmiński J., Panasiuk J. (1993). Stereotypy językowe. W: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. T. 2. Wrocław: Wydawnictwo Wiedza o Kulturze, 364.
Burholt V., Winter B., Aartsen M., Constantinou C., Dahlberg L., Feliciano V., De Jong Gierveld J., Van Regenmortel S., Waldegrave C. (2019). A critical review and development of a conceptual model of exclusion from social relations for older people. European Journal of Ageing, 17, 3–19.
Chlewiński Z. (1992). Stereotypy: struktura, funkcje, geneza. Analiza interdyscyplinarna. W: Z. Chlewiński, I. Kurcz (red.), Stereotypy i uprzedzenia. Warszawa: Instytut Psychologii PAN, 7–28.
Czerepaniak-Walczak M. (2018). Kultura szkoły jako środek i ośrodek poszanowania prawa do edukacji. W: B.D. Gołębniak, M. Pachowicz (red.), Ku inkluzji społeczno-kulturowej w szkole, Poznań: Collegium Da Vinci, 13–24.
Gaweł-Luty E. (2017). Między inkluzją a ekskluzją. Społeczna przestrzeń seniorów. Student Niepełnosprawny. Szkice i Rozprawy, 17(10), 13–28.
Gierek P. (2021). Rola aktywności w przeciwdziałaniu ekskluzji społecznej osób starszych. Społeczeństwo i Polityka, 2, 29–42.
Gornicka-Kalinowska J. (2017). Moralne zobowiązania społeczeństwa wobec ludzi starszych. Zeszyty Naukowe KSW, 44(16), 13–24.
Greenwald A.G., Banaji M.R. (1995). Implicit social cognition: Attitudes, self-esteem, and stereotypes. Psychological Reviews, 102(1), 4–27.
Kocimska P. (2003). Starość wyzwaniem dla współczesności. Niebieska Linia, 5, 6–7.
Konieczna E. (2016). Senior w kulturze – kultura dla seniora. O kulturowym wzbogacaniu człowieka starszego. Dyskursy Młodych Andragogów, 17, 199–212.
Kotlarska-Michalska A. (2000). Starość w aspekcie socjologicznym. Roczniki Socjologii Rodziny, 12, 147–159.
Krupa B. (2012). Starość w percepcji młodzieży –perspektywa pedagogiczna. Nowiny Lekarskie, 1, 36–43.
Kujawski J. (2018). Wykluczenie cyfrowe jako forma wykluczenia społecznego. Przypadek Polski. Media i Społeczeństwo, 9(2), 252–260.
Lalak D, Pilch T. (2012). Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej. Warszawa: Wydawnictwo „Żak”.
Mastalski J. (2015). Współczesne problemy gerontologiczne w kontekście cywilizacyjnych przemian. W: G. Godawa (red.), Pedagogiczne konteksty społecznego wsparcia rodziny. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII, 111–178.
Michalska M. (2016). Starość, nie zawsze radość: wykluczenie społeczne seniorów jako wyzwanie dla społeczeństw i na Zachodzie. W: K. Wódz, D. Nowalska-Kapuścik, G. Libora (red.), Peryferia społeczne w teorii i badaniach empirycznych. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 113–124.
Miszczak E. (2007). Problem samotności i osamotnienia wśród ludzi starszych w Polsce. W: B. Bugajska (red.), Życie w starości. Szczecin: Zapol, 279–286.
Nelson T.D. (2003). Psychologia uprzedzeń. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Olechnicki K., Załecki P. (2004). Słownik socjologiczny. Toruń: Graffiti BC.
Plak J. (2012). Rożne oblicza samotności seniora? Pedagogika Katolicka, 1, 256–267.
Raczkowska M. (2012). Procesy inkluzji społecznej w obszarach wiejskich w Polsce, Roczniki Naukowe Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, 99(4), 49–55.
Rejter M. (2020). Potrzeby i marzenia seniorów jako czynniki pomyślnego starzenia się. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 6(351), 45–60.
Richter-Kaźmierska A., Stankiewicz K. (2014), Dyskryminacja pracowników w starszym wieku – wybrane zagadnienia. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 15(11), cz. 2, 77–92.
Rożnowska K. (2017). Mówił: nie ma nieuleczalnie chorych. Polskie Towarzystwo Magnezologiczne im. Prof. Juliana Aleksandrowicza. http://www.ptmag.pl/artykuly-popularno-naukowe/mowil-nie-ma-nieuleczalnie-chorych (dostęp: 14.05.2024).
Sikora J. (2012). Ageizm – zjawisko czy globalny problem? Przegląd Administracji Publicznej, 1, 44–48.
Sobolewska-Poniedziałek E. (2017). Inkluzja społeczno-zawodowa osób starszych determinantą realizacji koncepcji srebrnej gospodarki, Studia Prawno-Ekonomiczne, 103, 251–266.
Steele C.M., Aronson J. (1995), Stereotype threat and the intellectual test performance of African Americans. Journal of Personality and Social Psychology, 69(5), 797–811.
Susło R., Paplicki M., Drobnik J. (2019). Wykluczenie cyfrowe osób starszych lub niepełnosprawnych. W: J. Blicharz, T. Kocowski, M. Paplicki (red.), Spółdzielnie socjalne oraz organizacje pozarządowe wsparciem dla zagrożonych wykluczeniem. Wrocław: Wydawnictwo Wydziału Prawa, Administracji i Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, 173–189.
Szafranek A., Halicki J. (2016). Wybrane aspekty inkluzji społecznej. W: M. Halicka, J. Halicki, K. Czykiera (red.), Niepełnosprawność. Poznać, przeżyć, zrozumieć. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 151–164.
Sztumski J. (2008), Uwagi na temat wykluczenia społecznego i marginalizacji społecznej. Prace Naukowe, 1, 207–211.
Świderska M. (2015). Ageizm jako problem społeczny. Pedagogika Rodziny, 5(4), 41–50.
Truchlińska B. (2005). Myśl antropologiczno-aksjologiczna Viktora E. Frankla. Parerga, 2, 133–149.
Wilk, E., Walewski, P. (2014). Kiedy zaczyna się starość, Polityka, 33, 19–22.
Zielińska-Więczkowska H., Kędziora-Kornatowska K., Kornatowski T. (2008). Starość jako wyzwanie. Gerontologia Polska, 16(3), 131–136.
Informacje: Sztuka Leczenia, Tom 40 (2025), Tom 40 Numer 2, s. 43-54
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
Publikacja: 08.01.2026
Otrzymano: 27.09.2024
Zaakceptowano: 29.05.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 84
Liczba pobrań: 98